Nhận thức về bước chuyển trọng tâm của công tác dân số - "chìa khoá" góp phần giải quyết mọi thách thức

Nghị quyết 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới được ban hành tháng 10/2017 là văn bản hết sức quan trọng. Tinh thần và nội dung của Nghị quyết là kim chỉ nam cho công tác dân số ở nước ta từ nay về sau, đưa chính sách dân số sang một trang phát triển mới: Dân số và phát triển. 

Lãnh đạo Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) khẳng định Nghị quyết này đang đi vào cuộc sống. Cấp ủy Đảng, chính quyền ở các bộ, ngành, địa phương đã xây dựng, ban hành các Chương trình, kế hoạch, đề án thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW, Nghị quyết 137/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện hiện Nghị quyết 21-NQ/TW. Các mục tiêu, chỉ tiêu của Nghị quyết vào Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. 

Nâng cao chất lượng dân số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Dân số. Ảnh: Chí Cường

Đồng thời, các cấp, các ngành theo trách nhiệm của mình, thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp theo các chương trình, kế hoạch, đề án, từ đó làm chuyển biến mạnh mẽ công tác dân số tại địa phương và trên cả nước bảo đảm thực hiện các mục tiêu Nghị quyết 21-NQ/TW đã đề ra..

Khó khăn lớn nhất là vấn đề nhận thức về bước chuyển trọng tâm của công tác dân số

Tuy nhiên, việc triển khai Nghị quyết này còn gặp những khó khăn, bất cập. Theo GS Nguyễn Đình Cử, một chuyên gia lâu năm nghiên cứu về dân số, khó khăn lớn nhất là vấn đề nhận thức về bước chuyển trọng tâm của công tác dân số, về tầm quan trọng của việc giải quyết các vấn đề dân số đặt ra hiện nay đối với sự phát triển bền vững của đất nước, hạnh phúc của mỗi gia đình và mỗi người dân.

"Trước đây, nhận thức được tầm quan trọng của kế hoạch hóa gia đình, Việt Nam đã đầu tư nhiều nguồn lực cho công tác dân số, xây dựng được tổ chức bộ máy thích hợp,... Và chúng ta đã thành công, được thế giới ghi nhận, tôn vinh" - GS Nguyễn Đình Cử bày tỏ quan điểm và tin rằng giải quyết được vấn đề nhận thức sẽ là điểm khởi đầu thuận lợi để giải quyết các khó khăn về tổ chức nhân lực, đầu tư và các chính sách khác. 

Đồng tình quan điểm này, TS Phạm Vũ Hoàng, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số, khó khăn, thách thức thứ nhất của việc thực hiện Nghị quyết 21 là nhận thức, tư duy ở một bộ phận cán bộ quản lý và người dân vẫn nặng về kế hoạch hóa gia đình. 

"Nếu không có sự hiểu biết một cách đầy đủ, tường tận tư tưởng, quan điểm, mục tiêu và các nhiệm vụ giải pháp chủ yếu của Nghị quyết 21-NQ/TW thì khó có thể chuyển đổi một cách trọn vẹn trọng tâm chính sách dân số sang dân số và phát triển; khó có thể duy trì vững chắc mức sinh thay thế làm cho già hóa dân số chậm lại; khó có thể tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng để tích lũy, tăng cường đầu tư và chuẩn bị cho già hoá dân số và dân số già; phân bố dân số sẽ bất hợp lý, chất lượng dân số không được nâng cao và sẽ tác động xấu đến tăng trưởng kinh tế, đến sự phát triển bền vững của đất nước" - TS Hoàng phân tích.

Phó Tổng cục trưởng Phạm Vũ Hoàng cũng cho hay, trong nội dung Nghị quyết 21 đã chỉ rõ những hạn chế của công tác dân số. Trong đó xác định các hạn chế do nhiều nguyên nhân nhưng nguyên nhân chủ quan là chủ yếu, đặc biệt là: một số cấp uỷ, chính quyền chưa nhận thức đúng và đầy đủ về tính chất lâu dài, khó khăn, phức tạp, tầm quan trọng và ý nghĩa của công tác dân số; trong nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ làm công tác dân số vẫn còn nặng về kế hoạch hoá gia đình, chưa chú trọng các mặt cơ cấu, phân bố, chất lượng dân số và tác động qua lại với phát triển.

Kết quả nghiên cứu của Đề tài "Nhận thức của cán bộ lãnh đạo quản lý đối với việc triển khai nhiệm vụ công tác dân số và phát triển trong giai đoạn mới" do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thực hiện năm 2019 cũng cho thấy: 13,7% cán bộ lãnh đạo quản lý trong mẫu nghiên cứu của Đề tài cho rằng "Trọng tâm của công tác dân số là giảm mức sinh" là đúng và 47,7% cán bộ đánh giá nhận định trên là đúng một phần. 

"Số liệu nghiên cứu trên cho thấy một bộ phận cán bộ quản lý chưa hiểu thấu đáo về Nghị quyết 21-NQ/TW về việc chuyển trọng tâm chính sách dân số sang dân số và phát triển, trong tư duy vẫn nặng về kế hoạch hóa gia đình bởi kế hoạch hóa gia đình đã thành dấu ấn trong gần 60 năm qua. Do đó, khi đề cập đến mục tiêu của công tác dân số là chỉ nghĩ đến mục tiêu giảm mức sinh, là kế hoạch hóa gia đình" - TS Phạm Vũ Hoàng cho hay.

Để đưa Nghị quyết 21-NQ/TW vào thực tiễn cuộc sống, đòi hỏi sự quyết tâm và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Trong đó, sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp là yếu tố quyết định thành công của công tác dân số. Việc nhận thức chưa thấu đáo, đầy đủ về Nghị quyết 21/NQ/TW, nhất là chuyển trọng tâm chính sách dân số sang dân số và phát triển là thách thức lớn đối với việc triển khai thực hiện Nghị quyết 21-NQ/TW tại địa phương cũng như việc thực hiện công tác dân số trên cả nước bởi đây là vấn đề nhận thức thay đổi tư duy, nhất là khi tư duy trọng tâm chính sách dân số là KHHGĐ đã ăn sâu vào tiềm thức của từng người dân, từng cán bộ quản lý trong gần 6 thập niên qua.

Do đó, cần tiếp tục tổ chức học tập, quán triệt và phổ biến nội dung Nghị quyết số 21-NQ/TW đến các cơ quan, địa phương, tổ chức và tầng lớp nhân dân, tạo sự đồng thuận cao trong toàn xã hội về chuyển trọng tâm chính sách dân số từ KHHGĐ sang Dân số và Phát triển.

Q.An