Nhiễm HIV vì sử dụng ma túy tổng hợp

Các chuyên gia cảnh báo: Người nghiện ma túy tổng hợp không chỉ bị trầm cảm, hoang tưởng, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần mà còn ảnh hưởng tới tim mạch, tâm lý và nhiều khả năng nhiễm căn bệnh HIV/AIDS. Tranh minh họa

Hoang tưởng, ảo giác và tự sát vì chất gây nghiện

Ma túy tổng hợp dạng amphetamine (ATS) với hơn 200 loại đang là một vấn nạn của nhiều nước trên thế giới. Chất kích thích này tác động tổng thể tới sức khỏe con người, từ việc tạo cảm giác hưng phấn tức thì, đến việc tăng nhịp tim, huyết áp, hô hấp cho tới những hậu quả lâu dài như hoảng loạn, biến đổi tính tình, trầm cảm, hoang tưởng và ảo giác. Các tổ chức y tế thế giới đánh giá: Người nghiện ATS không chỉ dễ bị trầm cảm, hoang tưởng, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần mà còn ảnh hưởng tới tim mạch, tâm lý và nhiều khả năng nhiễm căn bệnh HIV/AIDS.

Nhằm tìm các giải pháp điều trị nghiện ma túy tổng hợp, vừa qua Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) đã tổ chức hội thảo “Điều trị nghiện ma túy tổng hợp” với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành của thế giới để chia sẻ những kinh nghiệm với Việt Nam trong công tác đối phó với căn bệnh này.

Theo GS.TS Nguyễn Thanh Long - Thứ trưởng Bộ Y tế, ở Việt Nam tốc độ gia tăng của ma túy tổng hợp rất nhanh, đặc biệt ở thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng. Sự hiểu biết, kiến thức và cách phòng chống, điều trị loại ma túy tổng hợp này còn rất mới mẻ ở Việt Nam. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Long: Chúng ta mới đang ở đoạn sơ khai của việc đánh giá thực trạng, chiều hướng và những nguy cơ tiềm ẩn của ATS để tìm ra cách đối phó.

Một trong những hệ lụy lâu dài của việc nghiện ma túy đá là ảnh hưởng sức khỏe tâm thần và nhiễm HIV. Về sức khỏe tâm thần, tại Việt Nam, đã có một số vụ gây chấn động dư luận gần đây vì mắc bệnh ảo giác do sử dụng ma túy đá như có hành vi bạo lực với trẻ con hoặc với bản thân, tự chặt chân, bơi ra giữa hồ hoặc tự tử.

Theo TS Steve Shoptaw (Đại học California, Hoa Kỳ) thì các bệnh nhân nghiện ATS đang chiếm phần lớn các ca nhiễm HIV mới ở nhóm MSM (nam quan hệ tình dục đồng giới) tại Hoa Kỳ. Theo nghiên cứu này: Có những tác động trực tiếp của chất ATS lên chức năng miễn dịch và những tác động về mặt hành vi của chất ATS, tạo điều kiện và làm xuất hiện các hành vi mang tính nguy cơ về tình dục của đối tượng sử dụng. Điều này cũng xảy ra tình trạng tương tự ở Việt Nam khi theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo HIV/AIDS (Đại học Y Hà Nội) thì người sử dụng ATS có hành vi tình dục không an toàn cao gấp 2 lần bình thường.

Thách thức do chưa có thuốc đặc trị

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Long cho biết, hiện nay với trên 200 loại chất ma túy đá, không có thuốc mang tính đặc hiệu cho ATS. Phác đồ điều trị ma túy được áp dụng trước đây là Methadone không có tác dụng điều trị với ma túy tổng hợp, vì thế sự can thiệp về y tế kém hiệu quả. Một trong những biện pháp trước mắt khi chưa có thuốc đặc trị, theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Long là cần tất cả các ban, ngành, toàn thể xã hội triển khai quản lý tại cộng đồng và hỗ trợ về mặt tâm lý cho bệnh nhân.

Trong lĩnh vực y tế, hỗ trợ tích cực nhất cho nhóm bệnh nhân này chính là điều trị tâm thần. Hiện nay, ở Việt Nam, Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 đang triển khai nghiên cứu sử dụng liệu pháp tâm lý Matrix trong hỗ trợ điều trị nghiện và phục hồi chức năng cho người nghiện ma túy tổng hợp dạng amphetamine. Matrix là mô hình điều trị ngoại trú cho những người nghiện loại ma túy tổng hợp, được Trung tâm nghiên cứu Matrix - Hoa Kỳ xây dựng từ những năm 80 thế kỷ trước. Mô hình này chủ yếu dựa vào trị liệu nhóm.

Mô hình tâm lý của viện Matrix nhằm hỗ trợ phục hồi chức năng cho người nghiện ma túy tổng hợp - ATS. Thời gian điều trị khoảng hơn 4 tháng. Mô hình này được triển khai ở Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, Đà Nẵng, Bệnh viện tâm thần Trung ương 1. Tuyệt đại đa số những người vào nghiên cứu đều có rối loạn tâm thần, hoang tưởng, trầm cảm ở độ tuổi trung bình là 33.

Theo TS Kiều Công Thực - Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1: Hiện nay, Bệnh viện mới nghiên cứu ở bước thứ hai - tức là giai đoạn nghiên cứu ngẫu nhiên không đối chứng, theo dõi trước và sau khi người bệnh tham gia nghiên cứu Matrix như thế nào. Tới đây, Bệnh viện sẽ bước sang giai đoạn 3, đánh giá chỉ tiêu trên người bệnh, xem tỉ lệ tái nghiện và thay đổi hành vi, tâm lý thế nào sau điều trị.

Thái Lan cũng đang xây dựng kế hoạch quản lý lạm dụng ATS dựa vào cộng đồng cũng khá hiệu quả. TS. BS Apinun Aramrattana - Khoa Y, Trường Đại học Chiang Mai chia sẻ, hiện nay ở Thái Lan có khoảng gần 1 triệu người sử dụng thuốc ma túy đá. Thái Lan đã triển khai hệ thống y tế cho vấn đề lạm dụng chất gây nghiện bằng xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu giúp tăng cường sức khỏe, dự phòng và liên kết các dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn diện. Một thành tựu mà TS. BS Apinun Aramrattana cũng thông tin, đó là Thái Lan đã sử dụng hệ thống hơn 1 triệu nhân viên y tế thôn bản hoạt động tình nguyện với 10 nghìn trung tâm y tế cơ sở và 800 bệnh viện tuyến huyện trong công tác quản lý người lạm dụng ATS ở cộng đồng.

Lê Yên