Những điều cần biết về bệnh ho dai dẳng

Ảnh minh họa

Trong y văn kinh điển chưa có định nghĩa ho cấp tính và ho mạn tính. Bệnh cấp tính gây ho là cảm lạnh, nhiễm siêu vi trùng hoặc nhiễm khuẩn hô hấp cấp. Bệnh mạn tính gây ho dai dẳng, kéo dài hàng tháng là các ổ viêm mạn của đường hô hấp có cội nguồn từ mũi xoang.

Cơ chế phản xạ ho

Trong cơ thể người, đường hô hấp như một thân cây, trong đó là chuỗi cơ quan rỗng đa hình thái nối liền nhau: cao nhất là các hốc mũi xoang, thấp hơn là họng mũi rồi tới khoang họng miệng, vùng trên thanh quản, thanh quản, khí phế quản và tận cùng là phổi. Thanh quản là một buồng mở xuống khí quản, giới hạn trên là thanh môn (hai dây thanh đóng mở tạo nên khe hẹp của đường thở cho luồng khí thở ra và hít vào phổi). Không chỉ duy trì hô hấp, chuỗi cấu trúc này còn tạo nên cơ chế phát âm giọng nói, giọng hát, sinh ra phản xạ HO tự bảo vệ đường thở khi niêm mạc thanh quản bị vật, chất lạ kích thích.

Khi niêm mạc dây thanh bị kích thích bởi vật lạ, sự đóng mở của thanh môn sẽ trở nên không hoàn thiện, không chống chọi được luồng không khí cực mạnh được đẩy lên từ phổi và vùng dưới thanh quản. Khi áp lực luồng khí này đạt tới mức nhất định thì cơ chế co thắt của cơ hô hấp đột nhiên giãn ra, áp lực khí ở vùng dưới thanh môn giảm làm cửa thanh môn mở. Luồng khí thoát ra khỏi thanh môn nhanh với dung lượng lớn, tạo nên lực lớn tống dịch nhầy và các vật chất gây kích thích ho ra khỏi thanh quản (theo Kirchner).

Ho dai dẳng

Cole đã chứng minh sự di chuyển của dịch nhầy bệnh lý từ mũi xoang trên bề mặt niêm mạc đường hô hấp và gây nên phản xạ ho ở thanh quản.

Viêm mũi xoang mạn tính trở thành nguồn cung cấp mủ dịch viêm. Phế quản phổi mặc nhiên tiếp nhận mủ dịch viêm này, kích thích phản xạ ho dai dẳng. Do viêm phế quản mạn luôn song hành với viêm mũi xoang mạn nên bệnh lý này gọi là hội chứng xoang – phế quản. Gây ra phản xạ ho còn có thể có sự phối hợp của chứng trào ngược dạ dày, khi dịch đã nhiễm khuẩn trên đường tiêu hóa tràn vào đường thở.

Chẩn đoán viêm mũi xoang mạn

Bệnh nhân cần được thăm hỏi bệnh kỹ

Bệnh nhân cần được hỏi bệnh kỹ, khám loại trừ những chứng nan y có triệu chứng ho như lao phổi, lao thanh quản, ung thư, các khối u trên đường thở và những dị vật đường thở bị bỏ quên.

1. Triệu chứng lâm sàng: Dấu hiệu lâm sàng là tiêu chuẩn “ vàng” để chẩn đoán bệnh. Sẽ dễ chẩn đoán khi người bệnh bộc lộ ít nhất 2 triệu chứng sau đây: tắc ngạt mũi, chảy nước mũi, đau sưng vùng mặt, đau đầu, ho, đau họng, có đờm, ù tai. Khó chẩn đoán nếu bệnh nhân chỉ có triệu chứng ho dai dẳng.

2. Khám nội soi hốc mũi: Khám hốc mũi xoang kỹ cho bệnh nhân ở tư thế nằm, có đặt thuốc giảm sưng, giảm đau. Hút rửa hốc mũi xoang cho phép phát hiện được bệnh tích mủ viêm ẩn náu kín đáo trong hốc mũi xoang, những dị hình cấu trúc mũi xoang để xác định bệnh (kỹ thuật của Trần Lệ Thủy).

3. Chụp phim X-quang: Chụp xoang và phổi. Chụp phổi thẳng khi có nghi ngờ viêm phổi, viêm phế quản phối hợp. Cần thiết chụp xoang với kỹ thuật X-quang thường có giá trị hỗ trợ chẩn đoán viêm xoang. Tuy nhiên, có tới 30-35% bệnh lý viêm mũi xoang không được bộc lộ trên phim, kể cả với phim cắt lớp vi tính.

4. Thử nghiệm vi sinh: Tìm nấm gây bệnh là cần thiết.

Giải pháp điều trị

Bệnh nhân hết hẳn ho, khỏi viêm mũi xoang, mặt hết sưng phù, sắc da tươi sáng, sức khỏe cải thiện khi điều trị đúng phương pháp.

Điều trị tại chỗ

Giải pháp điều trị tại chỗ tích cực được chúng tôi lựa chọn là kỹ thuật nội soi chức năng của Trần Lệ Thủy. Để điều trị với kỹ thuật này, bệnh nhân được nội soi hút rửa mũi xoang, khoang họng hằng ngày, từng bước đưa mủ dịch viêm ra khỏi hệ thống mũi xoang cho đến lúc sự lưu thông giữa các xoang và hốc mũi trở lại bình thường, hết triệu chứng ho (dung dịch kháng sinh được đưa vào mũi xoang hàng ngày sau khi hút rửa).

Điều trị ngoại khoa

Phẫu thuật nội soi chức năng Mini FESS sẽ được chỉ định mổ phối hợp ở những trường hợp trong hốc mũi xoang có polyp, nấm hoặc các dị hình gây cản trở quá trình dẫn lưu dịch mủ từ trong hệ thống xoang ra hốc mũi. Bệnh nhân được chăm sóc với kỹ thuật hút rửa mũi xoang cả trước và sau mổ.

Sử dụng kháng sinh đường uống hoặc đường tiêm ít có tác dụng trong điều trị viêm mũi xoang mạn tính. Chỉ dùng kháng sinh hỗ trợ, đường uống, trong 7-10 ngày. Điều trị phối hợp thuốc chống trào ngược thực quản ở những bệnh nhân có triệu chứng viêm nhiễm mạn tính đường tiêu hóa.

Kết Luận

1.Viêm mũi xoang mạn khó chẩn đoán khi bệnh nhân không bộc lộ đầy đủ triệu chứng ở mũi, chỉ ho dai dẳng.

2. Ngoài dịch nhầy viêm, trào ngược dạ dày thực quản cũng là tác nhân gây bệnh lý viêm mũi xoang. Nó là nguyên nhân phối hợp với viêm mũi xoang tạo nên phản xạ ho dai dẳng.

3. Điều trị ho dai dẳng là điều trị khỏi bệnh gốc viêm mũi xoang mạn.

TS.BS.Trần Lệ Thủy

Nguyên Phó Viện trưởng Viện Tai Mũi Họng Trung ương