Những kiếp đời trong giá buốt

Tết sầm sập trước ngõ, giá buốt sầm sập trên lưng nhưng những tấm thân già nua vẫn còng bên gánh hàng rong, ve chai; tà áo mỏng manh của cậu bé đánh giày… vẫn phất phơ trên phố. Họ lặng lẽ nhặt những đồng tiền lẻ cuối năm, bởi với họ, bát cơm vẫn nằm ngoài gió lạnh!

 

Tết đã đến gần, cụ Hạnh và Thắng vẫn phải nặng gánh mưu sinh. Ảnh: Đ. Thảo

15 tuổi nhưng Đinh Văn Thắng có gương mặt của một người trưởng thành: Gân guốc và xạm đen! Cái xạm đen bình thường là vì sương gió nghề đánh giày thì nay dường như còn xanh xao hơn vì cái giá lạnh 9 - 10 độ C của Hà Nội cuối đông. Thắng sinh ra ở một vùng quê nghèo tỉnh Nam Định, bố mất sớm mẹ lại đau ốm quanh năm. Kéo Thắng vào một góc nhỏ hàng nước để chuyện trò nhưng cậu không quên đảo một vòng để nhặt cố vài đôi giày đánh cho khách.

Tay thoăn thoắt quệt xi, mắt không rời cái túi đồ nghề đặt cạnh, Thắng bùi ngùi kể: "Em lên Hà Nội làm để có tiền gửi về quê đỡ đần mẹ thuốc thang. Ngày mưa cũng như ngày nắng em đều dậy từ 5 giờ sáng". Công việc đầu tiên trong ngày của Thắng là lượn một vòng nhặt các loại ve chai ở những thùng rác, cất vào một chỗ để cuối ngày đem đi "cân". Tiếp đó, em khoác đồ nghề ra đường đi rong khắp phố đánh giày cho tới tối mịt. "Tháng nào, em cũng gửi về cho mẹ được 7 - 8 trăm nghìn chị ạ" - Thắng hồn nhiên khoe khi hai hàm răng tôi đang khua vào nhau "cạp cạp" trong cái mũ len sùm sụp và một đống áo quần đại hàn! Trong khi đó, thứ đáng giá nhất chống chọi với rét trên người Thắng là cái áo gió sờn cũ mỏng manh, thứ vẫn được bán với giá thanh lý chỉ mấy chục ngàn đồng trong sạp đồ đổ đống bên vỉa hè.

Hỏi Thắng bao giờ về quê, em lý nhí: "Em chưa biết!". Thì ra, dịp Tết những đứa trẻ như Thắng càng phải bám trụ ở Hà Nội vì "gần Tết là dịp tụi em kiếm được nhiều tiền nhất. Mà em thì lại đang cần nó để giúp mẹ đỡ đau trong những ngày lạnh cóng của mùa đông". Hồi tưởng lại những kí ức đẹp từ những ngày lên 5 lên 6, tôi thấy trên khuôn mặt buồn Thắng thoáng nở nụ cười: "Ngày xưa khi bố em chưa qua đời, Tết đến em được mẹ dẫn đi chợ mua cho quần áo mới, mấy quả bóng bay, thích lắm. Nhưng cũng lâu lắm rồi!". Thắng buông thõng câu nói của mình trong cái nhìn xa xôi, côi cút và tội nghiệp!

 

Đã gần 30 năm nay, cụ Đinh Thị Hạnh vẫn luôn ngồi đó - dưới góc hiên của bách hóa Thanh Xuân bán mấy cuốn lịch cầm tay, mấy phong kẹo cao su cùng chiếc cân sức khỏe đã sờn cũ và mòn vẹt một bên vì năm tháng. Cụ sống trong căn phòng đi thuê chỉ 5m2 với tài sản duy nhất là một chiếc giường đơn và cái bếp lò ngày một lần đỏ lửa. Đôi mắt mờ đục của cụ bà 81 tuổi vẫn không giấu được nỗi buồn khi tâm sự: "Ngày Tết còn buồn hơn cả ngày thường cô ạ! Tết thì vắng vẻ lắm vì ai cũng có nhà để về, mình bán hàng cũng chẳng mấy người mua. Tôi già cả thế này cũng chẳng ăn được gì nhiều, hai cái bánh chưng là xong ngày Tết".

Chẳng khác cụ Hạnh là mấy ở vóc dáng cũng như độ tuổi, song ở chợ Ngô Sĩ Liên (Văn Miếu), thuộc quận Đống Đa, ngày ngày từ 6 giờ sáng đến 7 giờ tối vẫn có một bà cụ mắt mờ, tóc bạc, lưng còng chống gậy đi nhặt ve chai. Khi hỏi tên bà là gì, bà nói: "Mọi người vẫn gọi tôi là Gái, còn cái gì Gái thì bây giờ tôi cũng... chẳng còn nhớ nữa. Mắt mờ chân chậm nhưng vẫn còn làm được, còn sống thì còn làm chứ không thì ai nuôi". Nói vậy nhưng trong đôi mắt già nua của bà, tôi thấy ẩn chứa sự thèm khát một mái ấm gia đình đúng nghĩa. Điều duy nhất tôi được những người chung quanh kể lại là ngày đi nhặt ve chai, tối về cụ Gái lại kiếm một hiên nhà cạnh chợ Ngô Sỹ Liên, trải tấm nilon, ngả cái chăn bông cũ sờn mà một bà hàng thịt ở chợ thương tình mang cho rồi làm một giấc đến sáng hôm sau. Chỉ buồn, mấy ngày hôm nay Hà Nội lạnh quá, cụ Gái bảo không ngủ được, tối lại phải dậy gom mấy cành củi khô nhóm đống lửa cho ấm!

Tuổi già lẽ ra phải được hưởng cảnh an nhàn, sớm tối vui vầy cùng con cháu, nhưng không phải ai cũng có được niềm hạnh phúc tưởng chừng bình thường ấy. Lưng còng, tóc bạc nhưng nhiều cụ vẫn phải ngày đêm lặn lội, nặng nhọc lê đôi chân yếu ớt trên khắp nẻo đường chỉ vì miếng cơm, manh áo...

Còn nữa, năm mới mang tới cái ấm áp của sự đoàn viên nhưng năm mới đến làm các cụ già neo đơn như cụ Hạnh, cụ Gái càng héo hắt hơn. Cụ Hạnh nói với tôi rằng, cái tuổi "gần đất xa trời" càng thèm hơn bao giờ hết một mái ấm gia đình mỗi khi nhìn thấy mai, đào nở đầy trên phố. Chuyện mưu sinh đối với người trẻ như Thắng đã là một sự vất vả, với người cao tuổi, sức tàn lực kiệt như cụ Hạnh, cụ Gái thì lại càng khó nhọc hơn. Cả đời lam lũ với gánh nặng làm mẹ, làm vợ, nhọc nhằn nuôi con, khi về già, những người mẹ, người vợ ấy lại thui thủi một mình kiếm sống nuôi thân.

Với họ, Tết đến càng gần, lạnh lại càng lạnh hơn!

 

Đăng Thảo