Những người thấy sớm nỗi đau

Những sứ mệnh truyền tin, sứ mệnh ghi lại hơi thở của thời cuộc, hay sứ mệnh làm “thư ký thời đại”… thì từ khi tờ báo giấy đầu tiên trên thế giới đến nay vẫn cứ như thế mà thôi. Sứ mệnh của báo chí không thay đổi, nhưng hình hài đã rất khác. Con người làm báo đã rất khác. Độc giả càng khác. Các giá trị gắn liền với báo chí cũng biến đổi không ngừng. Cái gì cũng cần thay đổi, có điều ai cũng ao ước một thứ được giữ nguyên giá trị, và có lẽ bài viết này cũng chỉ nên bàn về nó: Đạo đức.

Trong thời đại bây giờ, đạo đức của người làm báo thể hiện rõ nhất khi họ phản ứng trước sự kiện đặc biệt, là lúc họ bộc lộ bản ngã của mình trước những nỗi đau mà độc giả không có cơ hội thấy sớm hoặc hiểu sâu được, là lúc họ “say máu” lao vào các cuộc tranh cãi khốc liệt trên diễn đàn nghiệp vụ… Còn lại mọi thứ đều có thể thật thật, giả giả. Vì nhà báo, trước hết, như mọi con người.

Nhà báo là người sớm thấy nỗi đau từ biển mấy ngày qua khi cùng lúc 10 chiến sĩ hi sinh, mất tích trong vụ Su-30 và CASA-212. Họ truyền đi tin tức, hình ảnh và cả nỗi đau ấy. Độc giả biết được và đau chung nỗi đau mất mát giữa thời bình. Có lẽ thế là đủ để kết thúc quy trình nghiệp vụ, nhưng một số nhà báo lại là người thổi bùng cuộc cãi vã, những lời móc máy nhau giữa nỗi đau chung. Họ nói với nhau bằng ngôn ngữ không bao giờ có trên mặt báo.

Cũng là biển, là nỗi đau của ngư dân khi cá chết trắng bờ, nhà báo có điều kiện tiếp cận được nhiều thông tin “kín” hơn cả. Có điều, không ít người quên đi trách nhiệm xã hội để làm bùng phát những tranh luận nảy lửa nhưng ít ý nghĩa với ngư dân. Họ truyền đi thông tin tuyệt vời về sự vụ, song đôi lúc cũng khiến bao người hoang mang vì sự chủ quan hoặc ý đồ riêng của mình.

Nhà báo truyền đi những tai biến y khoa rồi vội vàng quy kết trách nhiệm bác sĩ, gây hoài nghi trong xã hội; Nhà báo dễ thấy nhất những cảnh đời bi đát trong xã hội, rồi lại hỏi về động cơ từ thiện; Nhà báo không ngại gian khó về chia đau chia khổ với bà con vùng lũ, nhưng cũng có người đã “ra giá” với người dân nghèo mới chịu viết bài…

Nhà báo nắm được thông tin, biết cách bày tỏ quan điểm, biết cách lan truyền những thứ không thể lan mặt báo. Nên, những thứ họ biết sẽ trở nên vô tích sự, hoặc không tốt cho cộng đồng nếu chỉ vì lợi ích, động cơ cá nhân.

Con người thể hiện đạo đức, văn hóa của mình rõ nhất trước nỗi đau. Nhà báo cũng vậy, nên dịp 21/6 này, chỉ mong bất kỳ ai cầm bút cũng biết cẩn trọng trước nỗi đau.

Việt Nguyễn