Nguy cơ phơi nhiễm qua thực phẩm
Chiến tranh đã kết thúc cách đây 36 năm nhưng 76,9 triệu lít chất khai quang (trong đó có 49,3 triệu lít chất da cam) mà quân đội Mỹ đã rải xuống môi trường Việt Nam đã, đang và vẫn sẽ tiếp tục đe doạ sức khỏe và đời sống của người dân sống tại các khu vực ô nhiễm dioxin.
Nhiều sân bay và khu căn cứ quân sự cũ của Mỹ như sân bay Biên Hòa (Đồng Nai), Đà Nẵng, Phù Cát (Bình Định)… được sử dụng làm nơi tập kết chất diệt cỏ sử dụng trong chiến dịch Ranch Hand cùng một số chiến dịch khác. Kết quả là một lượng lớn các chất da cam và các chất làm trụi lá khác chứa dioxin ngấm xuống đất, gây ô nhiễm dioxin nghiêm trọng ở khu vực sân bay và các vùng lân cận.
Những nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học trong nước và quốc tế cho thấy nồng độ dioxin ở trong các mẫu đất, bùn, một số loại thực phẩm tại các điểm nóng dioxin như xung quanh sân bay Đà Nẵng, Biên Hòa, Phù Cát… hiện vẫn ở mức cao đáng báo động.
Người dân sống tại các điểm nóng dioxin này đã và đang phải đối mặt với những nguy cơ về sức khỏe do phơi nhiễm với dioxin tồn tại trong môi trường, đặc biệt là do tiêu thụ thực phẩm nuôi trồng tại vùng ô nhiễm. Sau chiến tranh, thực phẩm là con đường phơi nhiễm chính đối với dioxin.
Tuy nhiên, theo điều tra của Hội Y tế Công cộng (YTCC) Việt Nam, các thực phẩm nguy cơ cao được tiêu thụ khá phổ biến tại địa phương. Trong khi đó, kiến thức và thực hành của người dân về các biện pháp dự phòng phơi nhiễm dioxin còn rất hạn chế.
|
Một số ít người dân ở nơi khác đến vẫn giữ thói quen câu, đánh bắt cá tại khu vực Hồ Sen - khu vực dễ bị phơi nhiễm dioxin. |
Nỗ lực giảm thiểu nguy cơ cho người dân
Trong 2 năm từ 2006 - 2008, Hội Y tế công cộng Việt Nam phối hợp với Hội YTCC Đồng Nai đã triển khai chương trình can thiệp YTCC giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm dioxin cho người dân sống tại 2 phường Trung Dũng và Tân Phong, gần sân bay Biên Hòa.
Tiếp nối thành công của chương trình này, từ cuối năm 2009, Hội YTCC Việt Nam đã hoàn thiện và mở rộng mô hình can thiệp tại điểm nóng dioxin Đà Nẵng. Trong năm 2010, Hội YTCC Việt Nam phối hợp với Hội YTCC Đà Nẵng đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm với dioxin cho người dân sống tại 4 phường điểm nóng gần sân bay Đà Nẵng.
Đội ngũ tuyên truyền viên, tình nguyện viên địa phương đã được trang bị những kiến thức và kỹ năng truyền thông về dự phòng phơi nhiễm dioxin qua thực phẩm cho người dân.
Trong gần 2 năm, các tuyên truyền viên đã đến hơn 16000 hộ gia đình để tuyên truyền về nguy cơ phơi nhiễm, tác hại của dioxin đối với sức khỏe và dán tờ tranh hướng dẫn các biện pháp dự phòng phơi nhiễm với dioxin.
Bên cạnh đó, những buổi truyền thông lồng ghép trong các buổi họp tổ dân phố, truyền thông trên đài phát thanh, các tranh khổ lớn dán tại khu vực đông người như chợ, trạm y tế đã nâng cao nhận thức, giúp người dân biết cách lựa chọn và chế biến thực phẩm an toàn.
Đến nay, phần lớn người dân đã nhớ được các biện pháp dự phòng quan trọng như không chăn nuôi, canh tác, thả cá ở khu vực ô nhiễm dioxin; không sử dụng các thực phẩm nguy cơ cao không rõ nguồn gốc, nên sử dụng nước máy hoặc nước giếng được lọc sạch.
Đặc biệt, đa số người dân sống quanh sân bay Đà Nẵng và khu vực Hồ Sen bị ô nhiễm dioxin đều ý thức rõ về sự nguy hiểm và không ăn/bán/tiêu thụ các loài cá, tôm, cua, ốc v.v. được đánh bắt từ hồ này. Người dân cũng không tiêu thụ 3 loại rau có nguy cơ nhiễm bẩn dioxin cao nếu được trồng tại khu vực ô nhiễm là bí ngô, cà rốt và ngó sen.
Tuy nhiên, một số ít người dân ở nơi khác đến vẫn giữ thói quen câu, đánh bắt cá tại khu vực Hồ Sen. Do vậy chính quyền địa phương cần tăng cường các biện pháp khuyến cáo người dân không câu, đánh bắt/tiêu thụ thủy sản tại khu vực này. Đồng thời, công tác truyền thông cần được triển khai sâu rộng hơn nữa cho người dân.
Mô hình can thiệp tại Đồng Nai và Đà Nẵng đã được chia sẻ tại nhiều hội nghị khoa học trong nước, quốc tế và được đánh giá cao. Hội YTCC Việt Nam mong muốn sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình và mở rộng ra các điểm nóng dioxin khác tại Việt Nam nhằm chung tay góp phần bảo vệ sức khỏe người dân tại các điểm nóng.
|
Việt Nam hiện vẫn còn khoảng 28 điểm nóng về dioxin. Bên cạnh các nỗ lực tẩy độc các điểm nóng ô nhiễm dioxin thì việc triển khai can thiệp y tế công cộng nhằm thúc đẩy thói quen sử dụng thực phẩm an toàn, ngăn chặn tình trạng nhiễm mới dioxin cho người dân tại các điểm nóng là một trong những ưu tiên cần thiết và cấp bách. |
Hà Anh
