Nỗ lực giảm tỷ lệ tử vong bà mẹ, trẻ sơ sinh

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Ảnh: Chí Cường

Việt Nam được đánh giá là một trong 10 quốc gia thực hiện thành công nhiều Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDGs) về y tế như giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi, dưới 5 tuổi, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi, giảm tỷ lệ tử vong bà mẹ, tăng cường sử dụng nước sạch, vệ sinh môi trường, một số chỉ tiêu trong phòng chống HIV/AIDS, sốt rét và các dịch bệnh khác...

Mặc dù đã đạt được một số kết quả khả quan, nhưng theo TS Trần Thị Giáng Hương, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Y tế), một số chỉ tiêu đã giảm ở mức thấp nhưng gần đây lại có xu hướng chững lại, sự khác biệt tương đối rõ nét trong tiếp cận y tế giữa các vùng, miền, và giữa các nhóm dân cư. Đơn cử, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em ở Việt Nam đã giảm từ 41% (năm 1990) xuống 14,5% (năm 2014), nhưng tỷ lệ suy dinh dưỡng tương đối khác biệt giữa các vùng, như Tây Nguyên là 22%, miền núi phía Bắc là 19,5%. Tỷ lệ suy dinh dưỡng tính theo cân nặng/tuổi, chiều cao, tuổi cao nhất vẫn tập trung ở những nơi có điều kiện kinh tế khó khăn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Minh chứng cho sự chững lại của mục tiêu giảm tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi trên 1.000 trẻ đẻ sống, đại diện Vụ Kế hoạch – Tài chính (Bộ Y tế) nêu con số: Từ năm 2000 - 2005, tỷ suất này giảm từ 42%o xuống còn 26,8%o (3,04%o/năm). Nhưng từ năm 2005 - 2014, mức giảm hàng năm chững lại, từ 26,8%o xuống 22,4%o (0,44%o/năm), đặc biệt trong 3 năm gần đây, mức giảm rất thấp, trong khi đó, mục tiêu đến năm 2015, con số này là 19,3%o, có nghĩa là còn tới 3,1%o nữa, Việt Nam mới đạt được mục tiêu đề ra.

Một khó khăn khác được đại diện Vụ Kế hoạch – Tài chính nêu ra, đó là năm 2016, nhiều dự án nước ngoài đã dừng hoặc chuẩn bị dừng. Trong khi để chuẩn bị cho một dự án tài trợ nước ngoài mới phải mất từ 3-5 năm, vậy trong thời gian “chờ”, cần tìm nguồn vốn để duy trì các Mục tiêu Thiên niên kỷ đã và sắp đạt được. Khó khăn này rất cần sự hỗ trợ, chia sẻ của địa phương, tuy nhiên, nhiều tỉnh miền núi hiện nay, ngân sách Nhà nước vẫn hỗ trợ tới 80% cho các hoạt động.

Báo cáo tại cuộc họp cho thấy, tỷ số tử vong mẹ giảm từ 223/100.000 trẻ đẻ sống (năm 1990), xuống còn khoảng 60/100.000 (năm 2014) và có khả năng đạt Mục tiêu Thiên niên kỷ số 5, là 58,3/100.000. Các chỉ số tỷ lệ phụ nữ đẻ được cán bộ y tế đỡ, tỷ lệ phụ nữ sinh con được khám thai ít nhất 3 lần đã đạt được. Tuy nhiên, các tỉnh miền núi tham dự hội nghị bày tỏ sự lo lắng cho tính bền vững trong việc duy trì, bền vững của các chỉ số này trong thời gian tới, đặc biệt trong bối cảnh các nguồn ngân sách trong và ngoài nước ngày càng cắt giảm.

Chia sẻ với PV Báo GĐ&XH, ông Nông Văn Kiếm, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Bắc Kạn cho biết, nhìn tổng thể, các mục tiêu về chăm sóc sức khỏe sinh sản của cả tỉnh có thể yên tâm, khi tỷ lệ quản lý thai nghén đạt 95%, số phụ nữ đẻ được khám thai 3 lần trở lên đạt 81%, số phụ nữ đẻ được tiêm phòng 2 mũi uốn ván đạt 98,8%, số phụ nữ đẻ tại cơ sở y tế đạt 92%, số phụ nữ đẻ do cán bộ y tế đỡ đạt 95%. Mặc dù vậy, nếu tính đến cấp huyện, các con số này có sự chênh lệch lớn và đáng lo ngại.

Thông tin từ ông Nguyễn Đức Vinh – Phó Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ, trẻ em (Bộ Y tế), nếu phụ nữ đẻ có cán bộ y tế đỡ thì nguy cơ tử vong giảm 5 lần. Trong 62 huyện nghèo nhất cả nước có tới 40% cơ sở y tế chưa thực hiện được can thiệp toàn diện sản khoa (mổ đẻ, truyền máu...), nên nguy cơ tử vong mẹ cao, 70% chưa thực hiện thở hồi sức sơ sinh. Tính ở vùng thành thị, xu hướng tử vong mẹ trực tiếp có xu hướng giảm, trong khi số tử vong mẹ gián tiếp (mắc các bệnh lý tim mạch, tiểu đường...) lại tăng. Do đó, theo ông Vinh, ngoài việc cấp cứu, can thiệp sản khoa, cần phải lồng ghép với các can thiệp khác.

“Nếu không xây dựng, phát triển được tính bền vững ở tuyến xã, huyện thì tuyến tỉnh cũng khó duy trì các Mục tiêu Thiên niên kỷ trong thời gian tới”, ông Nông Văn Kiếm chia sẻ. Ý kiến này của ông Kiếm nhận được sự đồng tình của nhiều đại biểu.

Đại diện của UNFPA cho rằng, nếu tính tổng thể các chỉ số, chỉ tiêu của Việt Nam khá ổn, đạt trên 90-95%, nhưng số phần trăm còn lại chưa đạt được, hầu hết lại nằm ở các tỉnh miền núi, khó khăn, đông đồng bào dân tộc thiểu số. Do đó, để tiến tới sự phát triển bền vững của các Mục tiêu Thiên niên kỷ, cần phải đặc biệt quan tâm đến vùng này.

     Võ Thu/Báo Gia đình & Xã hội