Săn lùng bò giáp

Sức hút của “hàng hiệu”...

Do có cấu tạo cơ thể quái dị với cái miệng chúm chím gắn liền thân hình vuông vức giống chiếc quan tài nên cá bò hòm còn được cư dân xứ trầm hương khai sinh thêm cái tên thiết giáp biển. Còn nhớ cách đây 2 năm, ngao du xứ biển Nha Trang, chúng tôi quẩy balô ghé các xóm chài và quán nhậu thám thính số phận của cá bò hòm. Qua đó mới biết, nhờ đặc tính mùi vị “Gan béo, thịt dai ăn hoài không ngán” mà từ loài cá vô danh tiểu tốt, bò hòm lên đời với giá cả chóng mặt.

Trở lại Nha Trang lần này, vừa xuống xe, chúng tôi lập tức tìm đến các quán đặc sản biển đặng “săn” bò hòm. Tại quán nhậu đặc sản Biển Đông, vừa mở lời đã được cô tiếp viên đỏm dáng nhoẻn miệng cười tươi rồi lên lớp: “Bò hòm, bò gù là quá khứ rồi anh. Mấy món đó giờ quá thường nên quán em không bán nữa. Bây giờ phải bò giáp mới đúng điệu. Thằng này tuy nhỏ con nhưng thịt gan ác chiến lắm. Đem ướp gia vị rồi quấn lá chuối tung lên lửa hồng, chưa động thìa, chỉ cần ngửi mùi thôi cũng đã chết thèm. Cá gì mà thịt vừa dai, vừa thơm, vừa ngọt như cá hồng, cá mú, cá bốp tổng hợp. Còn cái gan của nó thì khỏi phải nói, cá bò hòm chẳng nghĩa lý gì”.

Nghe tả vậy hỏi có thực khách nào không nóng “gà”? Thế nên, dù biết đây là chiêu dụ khách của các ông bà chủ quán nhưng chúng tôi cũng thấy chột dạ. Đây cũng là lý do khiến một ông khách dáng người bệ vệ ngồi nãy giờ nghe chuyện không kìm nổi sức hấp dẫn của những con bò giáp lập tức hất hàm: “Nướng cho anh mấy con bò đó đi cưng. Hôm trước rày anh ghé đây sao không thấy em quảng cáo?”.

Đang hân hoan vì sắp được nếm mùi bò giáp thì gương mặt rạng rỡ của ông nọ tối sầm sau lời khước từ của cô tiếp viên: “Tiếc là quán em hết rồi”.

- Thì gọi chỗ khác đi. Phải chiều khách như con, lần sau anh mới tới ủng hộ nữa chớ!

- Mấy quán khác cũng chịu chết anh ơi. Ở đây tụi em kinh doanh liên kết, khi cần hàng là alô tiếp viện cho nhau. Chiều giờ mấy quán alô hỏi bò giáp nhưng đào đâu ra. Hôm rày biển động nên ngư dân đâu có đi biển. Mà nếu có đi nữa thì quán cũng dành cho những khách đặt hàng trước thôi. Bò giáp mới lên đời nên khách nào cũng muốn “động thủ” cho biết.

Công nghệ săn “chiến xa” của biển

Quán mỗi lúc một đông khách nên cô tiếp viên lễ phép “xin kiếu”. Trước khi vào trong, cô nói nhỏ: “Nếu muốn dạm mặt bò giáp, sáng mai mấy anh xuống khu vực xóm Cồn. Chỗ đó dân đi lộng nhiều. Biết đâu gặp may”.

Nằm dưới chân cầu Trần Phú, làng chài xóm Cồn là nơi bác sĩ Yersin từng sinh sống. Năm 2004, để xây dựng cây cầu vắt ngang biển, làng chài bị giải tỏa nhưng ngư dân vẫn chọn doi cát dưới chân cầu làm điểm tập kết tàu thuyền sau mỗi chuyến dong khơi. Lúc này 6h sáng, ghe thuyền cập bến đông nghẹt. Tiếng tranh cãi, trả giá của chị em hàng cá làm náo động một vùng. Dù hỏi nát nước về những con cá có cái tên gia súc nhưng chúng tôi chỉ nhận được những cái lắc đầu. Một chị hàng cá sau khi phân tích “Bò giáp sống trong rạn. Đây toàn ghe đi khơi nên không có đâu” đã khuyên: “Mấy chú nên gặp dân đi lộng, nghĩa là mấy thằng đi đánh bắt ven bờ kia. Dân lộng thường đi thúng”.

Săn bò giáp rất nguy hiểm nhưng vì được tiền nên thợ lặn Trần Minh cùng nhiều ngư dân khác rất tích cực.  Ảnh: Q.N

9h sáng, khi bến cá vắng người thì cũng là lúc dân đi lộng cập bờ. Nỗi thất vọng lại ập đến khi chúng tôi tiếp tục nhận được những cú lắc đầu. “Tụi này chỉ chài lưới ghẹ thôi. Hôm trước biển động nên cánh săn bò giáp ở nhà hết rồi”. Dứt lời, anh chàng ngư dân tên Tịch chỉ tay về phía biển, nơi có một người đàn ông đang cố lèo lái chiếc thuyền thúng vượt qua những con sóng cuồng nộ cập bờ, nói nhỏ: “Tay đó chuyên săn bò giáp. Anh hỏi thử xem”.

Đó là Mười Giáp (thứ mười, tên Giáp), nhà ở số 131 Phương Sài, Nha Trang. Thuyền cập bờ, Mười rít sâu điếu thuốc rồi tặc lưỡi: “Hôm nay tui cố săn nhưng hổng được con nào. Biển động sóng lớn làm nước đục ngầu nên lặn chẳng thấy gì. Bình thường có hơn chục người chuyên lặn bò giáp như tui nhưng tiết trời vầy, tụi nó chuyển sang đánh lưới”.

Trước khi đi sâu vào kỹ thuật săn bò giáp, Mười cho biết, vùng biển Khánh Hòa nói chung, vịnh Nha Trang nói riêng có nhiều loài cá bò như bò hòm, bò da, bò gù (cá ngừ đại dương), bò sừng và bò giáp. Gọi là bò giáp vì loài cá này có lớp da ngoài ánh bạc, u vồng với những đường vân rất đẹp trông như áo giáp của chiến binh. Khi ánh nắng mặt trời rọi thẳng vào, những đường vân hắt lên nguồn ánh sáng chói lòa, ma mị. “Lúc đó trông con cá oai phong, lẫm liệt như chiến tướng” - Mười tả.

Ông Bảy Đú, lão ngư có hơn 40 năm bám biển “ra hóng gió”, góp chuyện: “Khó bắt bò giáp lắm. Do nó sống sâu trong các rạn ghềnh nên muốn tóm được phải rất kỳ công. Không như cá bò hòm là loài nhút nhát hễ nghe động là rút sâu vô ghềnh, loài này ngược lại. Bị bắt hụt, nó quyết tử chiến bằng cách lao tới cắm 2 chiếc răng vào đối phương. Ai lỡ bị nó “hun” nếu không chữa trị đến nơi đến chốn là thối tay thối chân đó”.

Được "động thủ" bò giáp là ước muốn của nhiều thực khách khoái của lạ.

Ngày trước, tôi có dịp theo ngư dân đi săn cá bò hòm. Vũ khí là một ngọn lao có hình móc câu. Khi thấy con mồi, “thợ săn” chỉ việc đưa lao tới móc vào mang con vật giật mạnh. Bị điểm trúng yếu huyệt, con cá có dáng quan tài sẽ xụi lơ. “Săn bò giáp thì khác” - Mười nói - “Trước tiên phải dùng mái chèo đập mạnh trên mặt nước tạo âm thanh. Đập xong thì mình lặn xuống, thấy con nào ló dạng là dùng vợt bụp ngay. Săn bò giáp ngó vậy cũng phải thiện xạ, phải đảm bảo tung cú nào dính cú đó. Bằng không để xổng con cá sẽ lao tới tấn công mình liền”.

Bò giáp - “anh hùng” bất đắc dĩ

Hôm ấy, dù không săn được con bò giáp nào nhưng Mười tự tin tuyên bố “sẽ tạo điều kiện cho mấy anh “diện kiến” dung nhan”. Dứt lời, Mười đưa chúng tôi ghé thăm nhà và nhanh nhảu lôi từ trong chiếc thùng xốp 2 con bò giáp. Trong đời tôi chưa từng gặp loài cá nào có “mặt tiền” xấu đau xấu đớn như loài này. Thân mình bầu dục, hai con mắt nó ti hí nằm trên đỉnh đầu. Cái miệng bé xíu với 2 chiếc răng nanh màu đỏ nhô ra trông tựa như 2 con dao găm vấy máu của lính biệt kích.

Mười giải thích, có mấy chiến hữu ở TP Hồ Chí Minh ghé thăm muốn thưởng thức bò giáp nên phải thủ sẵn mồi và săn thêm. Mười lẩm bẩm: “Ngày trước, biển cả thiếu gì đặc sản, mấy loài cá bò có ai thèm ăn đâu. Sau du lịch phát triển, tôm hùm, ốc hương, tôm vỗ, tôm tít, cua huỳnh đế... bị vào quán nhậu chóng mặt nên khan hiếm dần. Để có mồi thay thế, mấy ông bà chủ mới điểm danh các loài tôm cá khác. Bây giờ đến thời của bò giáp thôi!”.

Theo tâm tình của Mười và phường săn bò giáp, do giá một con cá qua chế biến hiện tương đương với một kilôgram ốc hương nên ai nấy đều tích cực săn lùng. Minh, đồng nghiệp với Mười lúc trà dư tửu hậu, thổ lộ: “Tụi tui trước đây chuyên đi bạn. Sau do xăng dầu liên tục tăng giá, đi biển liên tục “lổ sở hụi” nên chủ thuyền giải nghệ. Muốn sống được, tui phải chuyển sang nghề lặn. Lúc đầu lặn sò lông, sò điệp, cá bò hòm... và giờ thì bò giáp”.

- Cá có giá chắc sống cũng được?

- Cũng lay lắt thôi anh ơi. Nghề biển cũng như nghề nông. Được mùa thì mất giá. Được giá nếu không mất mùa thì cũng có nhiều đứa cùng tranh ăn. Lúc mới rộ, mỗi ngày tui săn 5-7 con là chuỵên thường. Riết rồi chỉ còn 1-2 con. Có khi chẳng có con nào.

Mười khuyên, bây giờ tuy bò giáp có hiếm nhưng biển vẫn còn nên cố tranh thủ mà ăn. Chứ mai này, có tiền hổng phải muốn gì cũng được. Để dẫn chứng, Mười tuôn một tràng dài: “Con ốc tù và (có tên trong Sách đỏ Việt Nam), con chình bông, con cầu gai, hải sâm... là ví dụ. Lúc trước những giống này đầy biển nhưng giờ đào đâu ra. Rồi thảm cảnh cũng lặp lại với con cá bò giáp thôi. Bởi vậy mình phải tranh thủ”.

Trương Phúc Trinh