"Siêu đô thị" Hà Nội và chuyện “mỗi năm thêm một huyện người”

Theo dự báo của Viện Dân số và các vấn đề xã hội, đến năm 2020, dân số Hà Nội có thể tăng lên gấp đôi. Ảnh: Chí Cường

Dân số tăng gấp đôi vào năm 2020

Đại diện Chi cục DS-KHHGĐ TP Hà Nội cho biết, mỗi năm quy mô dân số Hà Nội tăng thêm khoảng 200.000 người, tương đương dân số một huyện lớn. Theo Viện Dân số và các vấn đề xã hội, đến năm 2020, dân số Hà Nội có thể tăng gấp đôi, lên 14 triệu người. Điều này đang gây sức ép về cả giao thông và cả quy hoạch đô thị cho Hà Nội.

Số liệu thống kê cho thấy, sau khi mở rộng địa giới hành chính, dân số Thủ đô đạt trên 7,1 triệu người. Đặc biệt trong vòng 4 năm (2008-2011), dân số Hà Nội đã tăng khoảng 43 vạn người, trong đó tăng dân số cơ học lên tới 5 vạn người/năm, chủ yếu thuộc các đối tượng trong độ tuổi lao động.

Ông Đinh Văn Định (ở khu đô thị Xa La, phường Phúc La, quận Hà Đông) cho biết, ông là một trong những hộ đầu tiên đến sinh sống tại khu đô thị Xa La, lại đảm nhiệm vai trò tổ trưởng tổ dân phố nên ông nhận thấy sự gia tăng rõ rệt mức tăng dân số ở đây. Phần lớn, những người về đây sống là các bạn trẻ ở ngoại tỉnh về học hành, lập nghiệp và xây dựng gia đình. Nếu năm 2011, phường Phúc La có 17.000 người thì năm nay, con số này đã lên tới 30.000 người (gần gấp đôi). Với tỉ lệ như vậy, hiện nay phương Phúc La đang dẫn đầu về tỉ lệ tăng dân số ở quận Hà Đông.

Chia sẻ về vấn đề này, Trung úy Bạch Ngọc Toàn, Công an phường Phúc La cho hay, các hộ dân diện KT3, KT4 rất lớn, chiếm khoảng 1/3 số dân ở đây. Nhiều người thuê nhà, mua nhà ở đây nhưng chưa nhập khẩu được theo điều kiện của Thủ đô. Tại khu đô thị Xa La có 3 tòa nhà, mỗi tòa là 400 hộ, tổng 3 tòa đã là 1.200 hộ. Tỉ lệ người nhập cư về mua nhà ở đây rất cao, do đó theo ông Nguyễn Đức Tiến, Chủ tịch UBND phường Phúc La, công tác quản lý hành chính cũng gặp nhiều khó khăn.

Phường Cầu Diễn (quận Nam Từ Liêm) cũng là một trong những địa phương đang đau đầu trước bài toán tăng dân di cư trong những năm gần đây. Đây là một địa phương có tốc độ đô thị hóa chóng mặt khi từ xã lên phường, đồng thời có nhiều trường đại học, cao đẳng trên địa bàn nên nhiều dự án nhà ở mọc lên nhiều. Ông Hồ Trọng Thắng, Chủ tịch UBND phường Cầu Diễn cho hay, người dân ở các tỉnh khác đến địa bàn nhiều, ảnh hưởng đến việc quản lý hộ khẩu và hạ tầng cơ sở.

Cùng chịu những sức ép lớn từ số dân nhập cư là phường Vĩnh Tuy, hiện là phường có diện tích rộng nhất trong số 20 phường thuộc quận Hai Bà Trưng (với diện tích 1,63 km2). Tuy nhiên, trong mấy năm qua, dân số của phường Vĩnh Tuy tăng lên đột biến khiến hạ tầng quá tải. Theo ông Nguyễn Anh Hào, Phó Chủ tịch MTTQ, Trưởng ban Thanh tra Nhân dân phường thì Vĩnh Tuy có trên 4 vạn dân chưa kể dân cư của các khu đô thị lớn và hàng loạt dự án nhà ở, khu chung cư khác trên địa bàn đang đưa vào sử dụng. Vì thế trong thời gian sắp tới, dân số phường Vĩnh Tuy có thể tăng trên 8 vạn dân.

Giải pháp nào cho “siêu đô thị”

Đề cập đến vấn đề “nóng” của Thủ đô, GS.TS Đỗ Thị Minh Đức (ĐH Quốc gia Hà Nội) tại Hội thảo khoa học “Thủ đô Hà Nội: Truyền thống, nguồn lực và định hướng phát triển” cuối năm 2015 cho rằng: Hà Nội đã thực sự trở thành một “siêu đô thị” với trên 7 triệu dân.

Với dự báo của Viện Dân số và các vấn đề xã hội, đến năm 2020, dân số Hà Nội có thể tăng lên gấp đôi (khoảng 14 triệu dân) và chủ yếu do gia tăng cơ học thì có thể hình dung sức ép lên hạ tầng cơ sở sẽ lớn như thế nào. Bên cạnh mặt tích cực là đã làm “trẻ hóa” thành phần dân số với lượng người nhập cư chủ yếu trong độ tuổi lao động thì việc không kiểm soát dân số cũng đang gây ra những áp lực lên giao thông cùng nhiều vấn đề về môi trường, chất lượng cuộc sống cũng như quản lý đô thị.

Trung bình mỗi năm có khoảng 120.000 trẻ ra đời, cộng với tỷ lệ nhập cư về Hà Nội liên tục tăng khoảng 80.000 người/năm, Hà Nội đang phải đối mặt với bài toán đảm bảo quy mô dân số hợp lý. Theo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2009, có đến 32 phường, xã Hà Nội có tỉ lệ người nhập cư trong 5 năm (2004 - 2009) chiếm trên 30% dân số của phường, xã đó. Các phường, xã này nằm chủ yếu tại các quận Cầu Giấy, Thanh Xuân, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, những khu vực đang đô thị hóa rất mạnh và biến động cơ học bất thường. "Các khu đô thị mới là nơi giải quyết chỗ ở cho các luồng dân di cư, nhưng đây cũng là một nhân tố làm cho giao thông thường xuyên bị quá tải, các trục đường huyết mạch bị tắc vào giờ đi làm và đi làm về, cùng các vấn đề về môi trường và quản lí đô thị khác", GS.TS Đỗ Thị Minh Đức chỉ rõ.

Cùng với tăng dân số tự nhiên, tăng dân số cơ học gây áp lực lớn cho công tác khám, chữa bệnh và công tác giáo dục đào tạo, gây ra tình trạng quá tải tại các bệnh viện, trường học. Việc kiểm soát quy mô, cơ cấu dân số gặp khó khăn. Các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ không bảo đảm. Việc bố trí nguồn nhân lực để chủ động triển khai thực hiện công tác dân số cũng sẽ khó đạt kết quả… Công tác điều tra dân số, quản lý dân cư gặp nhiều trở ngại khi số người không đăng ký hộ khẩu thường trú khá lớn. Theo ước tính, mật độ dân số trung bình của Hà Nội gấp 8 lần mật độ chung của cả nước và có sự phân bố không đồng đều, chênh lệch lớn giữa khu vực ngoại thành và nội thành.

Nghiên cứu về sự phát triển dân số Hà Nội, các chuyên gia về lĩnh vực này cho rằng, trước sự gia tăng dân số Thủ đô như trên, Hà Nội cần có các bộ lọc hữu hiệu đối với người nhập cư để có thể “định hướng quy hoạch” được quy mô, cơ cấu thành phần dân cư về lâu dài. Cùng với việc phát triển các đô thị vệ tinh, Hà Nội có thể sẽ giúp giảm sức ép nhập cư lên các quận thuộc đô thị trung tâm. Đồng thời, khuyến nghị các chính sách để người nhập cư hội nhập tốt hơn vào cuộc sống đô thị như đào tạo nghề, việc làm cho người nhập cư, việc đảm bảo dịch vụ giáo dục, y tế.

Hà Anh