Siêu vi trùng kháng thuốc và nỗi lo dùng thuốc kháng sinh của người Việt

Nhiều khuẩn kháng thuốc còn khiến nguy cơ tử vong tăng cao, nhất là với nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn. Ảnh: minh họa

Tình trạng kháng thuốc ngày càng trầm trọng

Trong một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Vi trùng học tự nhiên (Nature Microbiology), các chuyên gia thuộc Đại học Melbourne đã phát hiện 3 biến thể của một siêu vi trùng kháng đa kháng sinh trong các mẫu phẩm từ 10 quốc gia, trong đó các mẫu ở châu Âu cho thấy loại siêu vi này có thể chống lại bất cứ kháng sinh nào có bán trên thị trường hiện nay.

Loại vi khuẩn trên được biết đến với tên khoa học là Staphylococcus epidermidis, có liên quan đến vi khuẩn chết người MRSA (tụ cầu vàng kháng Methicillin) được biết đến nhiều hơn và nguy hiểm hơn. Vi khuẩn này được tìm thấy trên da người và phổ biến nhất là ở người già và các bệnh nhân đã được phẫu thuật ghép bộ phận nhân tạo như ống thông tiểu đường hay các bộ phận thay thế khớp xương.

Ông Ben Howden, tác giả công trình nghiên cứu trên cho biết: "Vi khuẩn này có thể gây tử vong, nhưng thường là ở các bệnh nhân có thể trạng rất yếu đang nằm viện... Rất khó tiêu diệt vi khuẩn này và sự nhiễm trùng có thể nghiêm trọng".

Nhóm nghiên cứu của ông Howden đã nghiên cứu hàng trăm mẫu Staphylococcus epidermidis từ 78 bệnh viện trên thế giới và phát hiện một số chủng vi khuẩn có một thay đổi nhỏ trong chuỗi DNA, cho phép chúng chống lại hai loại kháng sinh phổ rộng nhất thường được sử dụng trong các bệnh viện để điều trị các bệnh nhiễm trùng. Thậm chí, họ còn cảnh báo việc sử dụng nhiều loại kháng sinh cùng lúc (kể cả kháng sinh rất mạnh) để ngăn chặn khả năng kháng khuẩn cũng có thể không phát huy tác dụng.

Theo nhóm nghiên cứu, loại siêu vi trùng trên lây lan nhanh là vì sử dụng quá nhiều kháng sinh trong các cơ sở chăm sóc y tế, nơi bệnh nhân thường rất yếu và việc sử dụng kháng sinh để điều trị đã trở thành một thói quen.

Tại một hội nghị của Bộ Y tế về kháng thuốc cuối năm 2017, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến nhấn mạnh, tình trạng kháng thuốc ngày càng trầm trọng và là mối nguy đe dọa sức khỏe toàn cầu. Tình trạng kháng kháng sinh tại Việt Nam ngày càng gia tăng khi xuất hiện một vài loại siêu vi khuẩn kháng lại tất cả các loại thuốc. Từ năm 2009 đến nay, số lượng thuốc kháng sinh ở Việt Nam bán ra ngoài cộng đồng đã tăng gấp 2 lần. Trong đó 88% kháng sinh tại thành thị được bán ra mà không cần kê đơn, ở nông thôn tỷ lệ lên đến 91%.

Việt Nam đã phải sử dụng tới kháng sinh thế hệ 3 và 4

PGS.TS Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, trong khi nhiều quốc gia phát triển đang còn sử dụng kháng sinh thế hệ 1 có hiệu quả thì Việt Nam đã phải sử dụng tới kháng sinh thế hệ 3 và 4. Đáng lo ngại hơn, ở nước ta đã xuất hiện một vài loại siêu vi khuẩn kháng lại tất cả các loại kháng sinh. Phổ biến nhất là nhóm vi khuẩn gram âm đường ruột.

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh ngày càng phổ biến và Việt Nam là một trong những nước có tỉ lệ vi khuẩn kháng kháng sinh cao nhất thế giới? Theo các chuyên gia, có 5 nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

Nguyên nhân thứ nhất, việc người dân có thể tự mua kháng sinh dễ dàng, chỗ nào cũng mua được dẫn đến tình trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi. Một số bệnh lý không cần kháng sinh nhưng người dân vẫn sử dụng khiến cho vi khuẩn kháng thuốc.

Nguyên nhân thứ hai là việc kê đơn của thầy thuốc cũng gây nên tình trạng kháng kháng sinh. Việc này có thể được giải thích là bệnh nhân lười tái khám, tự dùng thuốc của người bệnh.

Nguyên nhân thứ ba là nguy cơ sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Người dân lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi dẫn đến vi khuẩn ở môi trường này cũng trở nên kháng kháng sinh.

Nguyên nhân thứ tư là tình trạng lây chéo do quá tải bệnh dẫn tới 1 bệnh nhân có 1 vi khuẩn kháng kháng sinh có thể chuyển vi khuẩn kháng kháng sinh cho người khác.

Nguyên nhân thứ năm rất phổ biến là nhiều dược sĩ - những người chưa đặt chân đến bệnh viện nhưng vẫn tư vấn, chẩn đoán và bán thuốc hàng ngày tại các cửa hiệu thuốc.

Tình trạng các bác sĩ sử dụng kháng sinh không hợp lý cũng được cảnh báo. Theo một khảo sát của Bệnh viện Chợ Rẫy, khoảng một nửa kháng sinh được bác sĩ kê đơn bất hợp lý. Nhiều bác sĩ chỉ định kháng sinh cho bệnh nhân không nhiễm khuẩn, kéo dài và không cần thiết…

Trong khi tốc độ tìm ra kháng sinh mới trên thế giới không kịp so với mức độ gia tăng của các vi khuẩn kháng kháng sinh. Hậu quả của việc lạm dụng thuốc kháng sinh dẫn đến kháng thuốc là làm cho thời gian điều trị bệnh kéo dài, tốn kém. Đặc biệt, nhiều khuẩn kháng thuốc còn khiến nguy cơ tử vong tăng cao, nhất là với nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm khuẩn.

Ở trẻ nhỏ, tình trạng kháng kháng sinh cũng vô cùng nghiêm trọng. Nhiều cha mẹ khám bệnh cho con qua “bác sĩ Google”, tự ra hiệu thuốc mua thuốc điều trị đã ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của trẻ và gây khó khăn cho quá trình điều trị của bác sĩ.

Chúng ta vẫn còn chưa quên vụ việc 4 bé sơ sinh ở Bắc Ninh tử vong cùng một ngày cách đây ít lâu. Mà nguyên nhân, theo viện Khoa học Kỹ thuật hình sự và các chuyên gia Nhi khoa, bước đầu kết luận nguyên nhân gây tử vong ở 4 bé là do “sốc nhiễm khuẩn”. Trong 3 bệnh nhi Bắc Ninh chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai, có một bé được phát hiện nhiễm vi khuẩn kháng thuốc Acinetobacter - cầu khuẩn gram âm, đang nổi lên là một nhóm sinh vật nghi ngờ gây các bệnh nhiễm khuẩn quan trọng ở bệnh viện trên toàn cầu.

Trước tình hình kháng thuốc kháng sinh tồn tại nhiều nguy cơ và diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đã thành lập nhóm kỹ thuật về giám sát kháng thuốc đến 2020. Nhóm này có nhiệm vụ đánh giá, giám sát về tình trạng kháng thuốc và đưa ra giải pháp ngăn chặn sự gia tăng kháng thuốc của các vi khuẩn gây bệnh thường gặp. Hy vọng, chúng ta sớm giảm được thực trạng đáng buồn trên trước khi quá muộn.

Minh Trang