Sông Lô “oằn mình” kêu cứu, chính quyền vẫn tái cấp phép cho doanh nghiệp khai thác cát

Từ việc lợi dụng xây trạm bơm để tận thu cát

Xã Tử Đà (huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ) vốn là một điểm nóng về khai thác cát dọc bờ sông Lô. Có thời điểm, tại đoạn sông này có khoảng 30 phương tiện gồm tàu cuốc, tàu chở hàng, thiết bị nổi rầm rộ khai thác cát. Đất hai bên bờ sông bị sạt lở thành vực sâu thẳng đứng khiến đất canh tác của người dân bị mất dần đi.

Tình trạng khai thác cát hai bên bờ sông Lô gây sạt lở thành những vực sâu thẳng đứng. Ảnh: Minh Quyết

Theo lời người dân địa phương, những doanh nghiệp khai thác cát dùng đủ chiêu trò để “móc ruột” sông Lô. Đơn cử như việc Công ty CP Phát triển Đầu tư Thái Sơn (Công ty Thái Sơn) lợi dụng chủ trương cho xây dựng trạm bơm để dẫn nước từ sông vào tưới tiêu đồng ruộng đã kết hợp dùng nhiều tàu cuốc, múc, hút công suất rất lớn để tiến hành khai thác cát gây sạt lở nghiêm trọng.

Khoảng đầu năm 2018, song song với việc xây trạm bơm, ngay cạnh bờ sông Lô, tàu cuốc và tàu múc hút của công ty này vẫn tranh thủ đào cát dưới lòng sông rồi đổ đầy vào những chiếc tàu có tải trọng lớn để đưa đến bãi tập kết.

Những trạm bơm tại xã Tử Đà được xây dựng cùng thời điểm tàu, thuyền khai thác và vận chuyển cát sỏi rầm rộ nhất.

Ông M. một người dân địa phương cho biết: “Trước đây bờ bãi của chúng tôi dài mấy chục mét nhưng hiện nay đã gần vào đến nhà dân rồi. Chúng tôi đã báo cáo lên chính quyền nhưng không được giải quyết dứt điểm nên bà con phải kéo nhau ra bờ sông để tiến hành xua đuổi tàu hút và tàu cuốc cát”.

Đến việc dân tình uất ức thay nhau "canh gác"

Không riêng tại xã Tử Đà mà người dân xã Bình Bộ, xã An Đạo của huyện Phù Ninh cũng phải sống trong nỗi ám ảnh bởi lở đất và cạn kiệt nguồn nước do nạn khai thác cát trái phép. Cơ quan chức năng đã nhiều lần kiểm tra nhưng hiểm họa ấy vẫn treo lơ lửng trên đầu người dân, gây phẫn nộ và nhức nhối.

Bờ bãi ven sông của người dân xã Tử Đà bị sạt lở do Công ty Thái Sơn tận thu cát. Ảnh: Nguyễn Nam

Cả ngày lẫn đêm, hàng chục tàu hút, máy múc vẫn hoạt động huyên náo suốt một đoạn sông Lô dài khoảng 10 km (đoạn qua hai địa phương Phú Thọ, Vĩnh Phúc). Dọc bãi bồi tại khu vực các xã Bình Bộ, An Đạo, Tử Đà dù chỉ chưa đầy 5 km nhưng có năm, bảy điểm tập trung các tàu cuốc, cẩu quang thản nhiên hoạt động.

Để chống cát tặc bà con nhân dân trong xã phải túc trực xua đuổi tàu hút cát ra khỏi khu vực sát mép sông. “Khi phát hiện tàu hút cát trái phép, người dân đánh kẻng báo động rồi kéo ra bờ sông phản ứng, xua đuổi. Lập tức, chúng tắt máy, thả trôi thuyền hoặc chạy sang địa bàn xã khác, chờ người dân về lại tiếp tục nổ máy tiếp tục hút”, anh H., một người dân xã Tử Đà nói.

Anh H. cho biết thêm, đây chỉ là giải pháp tạm thời, không giải quyết được dứt điểm nạn hút cát trái phép và về lâu về dài thì vẫn gây tác hại không nhỏ cho cuộc sống người dân vì sông bị thay đổi dòng chảy, bãi bồi sạt lở, mất đất canh tác.

Tàu thuyền dày đặc trên mặt sông Lô. Ảnh chụp tháng 8/2018

Kể về những ngày, đêm “trường kỳ” cùng bà con trắng đêm canh tàu hút cát, bà P. (xã Bình Bộ) không giấu được sự bức xúc: “Bất cứ lúc nào, thấy tàu hút cát sục vào gần bờ là bà con lại đánh kẻng gọi nhau ra giữ đất. Nhiều lần chúng tôi bị chúng đe dọa sẽ cho “xã hội đen” xử nhưng không còn cách nào khác là phải giữ đất, mất đất rồi còn biết làm gì để trồng cấy”.

Và động thái "lạ" của UBND tỉnh Phú Thọ

Trong đơn phản ánh gửi đến Báo Gia đình & Xã hội vào tháng 8/2018 của Ban Công tác mặt trận khu 7 xã Tử Đà nêu: Hiện nay Công ty Thái Sơn đang có dấu hiệu quay trở lại địa phương khai thác cát dọc sông Lô. Những thống kê trong thời gian vừa qua cho thấy, cả xã Tử Đà có khoảng 1.200 hộ dân, nhưng trong đó có tới 90% số hộ có diện tích bị sạt lở do tình trạng khai thác cát gây ra.

Đơn cầu cứu của người dân xã Tử Đà.

Theo lời người dân xã Tử Đà, họ đã yêu cầu Công ty Thái Sơn bồi thường thỏa đáng phần diện tích đất nông nghiệp của các hộ bị sạt lở do hành vi khai thác cát sỏi gây ra thế nhưng với lý do công ty này đã “thay đổi lãnh đạo” nên chưa được giải quyết.

Điều trớ trêu hơn, trong khi những lá đơn cầu cứu gửi cơ quan chức năng ngày một nhiều thì UBND tỉnh Phú Thọ lại có động thái "lạ" là tái cấp phép cho Công ty Thái Sơn tiếp tục khai thác cát. Điều này khiến người dân địa phương đứng ngồi không yên, đau đớn nhìn từng thửa đất bị trôi tuột xuống dòng sông. Chưa kể, tình trạng này khiến những tuyến đê, bờ kè bị đe dọa sự an toàn.

Cụ thể, ngày 16/10/2017, ông Hoàng Công Thủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ đã ký giấy phép khai thác khoáng sản cho phép Công ty Thái Sơn tiếp tục khai thác cát sông Lô. Giấy phép ghi rõ căn cứ vào đơn và hồ sơ đề nghị của doanh nghiệp, trong khi bức xúc của hàng trăm hộ dân mất đất gần như không được nhắc đến.

Văn bản của UBND tỉnh Phú Thọ cho phép Công ty Thái Sơn tiếp tục khai thác mỏ cát lòng sông Lô thuộc xã tử Đà, huyện Phù Ninh.

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề trên, ông Hà Kế Tài – Chủ tịch UBND xã Tử Đà, huyện Phù Ninh cho biết: Trên địa bàn có nhiều đơn vị được cấp phép khai thác cát và có việc người dân bị ảnh hưởng từ hoạt động này.

“Qua khảo sát thì người dân rất bức xúc trước hoạt động khai thác cát của Công ty Thái Sơn từ việc xây dựng trạm bơm đến nạo hút, vận chuyển cát. Thế nhưng việc người dân thích hay không thích thì không nói được như thế vì người ta được cấp phép. Còn việc khai thác cát dẫn đến sạt lở đất canh tác của bà con là không thể tránh được”, ông Tài nói.

Khai thác cát khiến bờ sông Lô ngày càng sạt lở nghiêm trọng.

Vị Chủ tịch UBND xã Tử Đà cũng cho hay, sau khi vừa hết hạn khai thác cát theo giấy phép số 06, Công ty Thái Sơn được UBND tỉnh cấp giấy phép số 29 cho tiếp tục khai thác từ tháng 10/2017. Sau một thời gian tạm dừng, mới đây công ty này đã có đề nghị đến địa phương tiếp tục hoạt động.

Báo Gia đình & Xã hội sẽ tiếp tục thông tin đến bạn đọc.

Nhóm Phóng Viên