Tàu vàng “băm nát” sông Mã

Tàu khai thác vàng hoành hành trên sông Mã.

Theo chân “vàng tặc”

Là một huyện miền núi phía tây Thanh Hoá, Bá Thước đang “hút” dân đào vàng với tiềm năng vàng sa khoáng trên sông Mã. Nhiều tay anh, chị giang hồ quy tụ về đây, cho đóng những con tầu lớn ngày đêm đào hút dưới lòng sông nhằm tìm kiếm vàng. Cứ từ 1- 2h sáng, tiếng nổ xịch xịch của động cơ, khói cuồn cuộn nhả vào trời đêm, tiếng người huyên náo, đèn pha rực sáng như ban ngày.

Trước mắt chúng tôi, nhiều chiếc tàu đào vàng lù lù di chuyển, sóng vỗ ầm ầm vào bờ. Địa điểm mà các tàu chọn để đào hút vàng đó là một khúc sông thuộc thôn Quyết Thắng, xã Thiết Ống, huyện Bá Thước. Mái những con tàu được lợp bằng lá cọ, trông từ xa giống như một ngôi nhà sàn di động

Sau khi chọn vị trí thuận lợi, một tàu buông neo, chọn một gốc cây to bên bờ sông buộc dây cáp. Chiếc tàu nổ máy to dần, một chiếc cần trục được thiết kế theo kiểu máy xúc, dài 25m từ từ thò những chiếc gầu múc đất xuống lòng sông. Chiếc cần trục quay đều, múc liên tục, nước dưới lòng sông cuộn xoáy. Tất cả những gì được múc dưới lòng sông đều được đưa lên tàu. Trên boong tàu đã có sẵn máy sàng lọc vàng.

Máy sàng được thiết kế gồm 5 tầng sàng theo thứ tự từ cao xuống thấp, với 5 tấm mắt lưới to nhỏ khác nhau. Càng xuống dưới cùng mắt lưới càng nhỏ lại. Đất, đá, sỏi, bùn loại to được loại bỏ dần dần ở 4 tầng sàng trên cùng, tất cả được đổ xuống lòng sông Mã. Cát, đất đá lẫn vàng loại nhỏ được sàng lọc ở tầng cuối cùng.

Những khối lượng đất, đá, cát khổng lồ này được mang đi đãi, sàng lọc để tách lấy vàng. Ở đây chủ yếu là vàng cám tạp chất. Để loại bỏ tạp chất lấy vàng, họ mang đi khò thuỷ ngân. Theo người dân cho biết, trung bình mỗi ngày, mỗi tàu khai thác được khoảng  6-7 chỉ vàng.

Hoạt động khai thác vàng dưới lòng sông Mã đã có từ lâu nhưng do sóng to, nước sâu, nên các nhóm đào vàng chỉ khai thác cầm chừng, quy mô chưa lớn.

Gầu xúc và máy sàng vàng.

Người dân bức xúc

Sau khi đã đào xới tan nát dòng sông thôn Quyết Thắng, đoàn tàu di chuyển về bờ sông thôn Thiết Giang. Khi khoang tàu đã “no nê” khoáng sản và bị người chủ mảnh đất ven bờ sông phản ứng chiếc tàu trên mới chịu di chuyển ra giữa sông.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết hiện nay trên khu vực huyện Bá Thước có 23 chiếc tàu khai thác vàng.

Do tàu khai thác vàng trái phép trên sông, để tránh sự kiểm tra của các cơ quan liên ngành, họ di chuyển liên tục nên việc kiểm soát hết sức khó khăn.

Việc dùng gầu múc đất, cát dưới lòng sông liên tục đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến dòng chảy và sạt lở đất ven bờ. Một khối lượng bùn đất khá lớn được thải xuống lòng sông trong quá trình đãi vàng đã khiến dòng sông ô nhiễm, nước đục ngầu. Trao đổi với phóng viên, anh Cường (người có hơn 5ha đất ven sông thôn Quyết Thắng, hiện gần 1ha đất đã lở xuống sông, số đất còn lại đang đứng trước nguy cơ sạt lở nghiêm trọng) bức xúc: “Cứ đêm khuya là các tàu khai thác, nói thì họ đe doạ, có khi tôi phải chuyển nhà vào rừng ở thôi. Ở đây không biết đất sẽ sụp xuống sông khi nào nữa”.

Anh Thanh, sống bên bờ sông thuộc thôn Thiết Giang phản ánh: “Toàn bộ đất nhà tôi rìa bờ sông đang trong tình trạng báo động, sụp lúc nào không hay”.

Rất nhiều hộ dân có đất ven sông đang hết sức hoang mang nhưng không có biện pháp hữu hiệu bảo vệ được đất, được vườn. Đêm khuya mỗi lần nghe tiếng máy nổ là họ lại chạy ra trông đất, nhưng cũng chỉ được vài hôm vì không đủ sức để chống lại “vàng tặc”. Không biết người dân còn phải chịu nạn này đến bao giờ?                                       

Lô Giang - Thu Hương