Thăm lại ngôi làng kỳ lạ, từ cụ già đến trai trẻ đều... ăn đất!

Đến khu phố Thống Nhất thị trấn Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc chúng tôi được cụ Nguyễn Thị Đạc (99 tuổi) giới thiệu chuyện kỳ lạ về tục ăn đất ngói của khu từ nhiều đời nay.

Đất ngói không chỉ ăn để sống mà là đặc sản giúp cho người dân trong khu mưu sinh một thời.

Do đất ngói hiện nay rất khó lấy, nên cụ Đạc phải giấu kín thứ đất đặc sản này ra đằng sau vườn như một báu vật của tuổi già.

Gia đình cụ Đạc có 6 người con (4 trai, 2 gái, 25 cháu chắt và 2 chít). Bao đời nay cả gia đình cụ vẫn ăn thứ loại đất này.

Ông Khổng Văn Duy - Bí thư Chi bộ khu phố Thống nhất cho biết: "Cả tỉnh Vĩnh Phúc duy nhất ở đồi Bò Vàng, đồi Chùa Chiền mới có loại đất này. Đất ngói nằm cách mặt đất từ 3 đến 5m, có chỗ cách 1m.Để lấy được đất ngói, người dân đào một chiếc giếng nhỏ có diện tích vừa một người. Sau đó dùng dây thừng làm dòng dọc thả xuống. Đất đi đến đâu thì đào đến đó. Do miệng giếng nhỏ, đào sâu, nên ngày trước có nhiều người đi đào đất ngói bị chết do sập giếng".

Một số gia đình khi xây nhà cạnh đồi Bò Vàng đã thu được rất nhiều đất ngói nằm sâu trong lòng đất.

Khoảng những năm 1987 cả khu đi đào đất ngói về bán. Nhưng số người tìm thấy đất ngói không nhiều. Đất ngói không bán theo cân, mà bán theo theo món (vốc tay).

Trước đây còn khoẻ, cụ Đạc bán đặc sản đất ngói này ở chợ Then, chợ huyện, chợ Sông Lô, chợ Thạch Trục.

Cụ không bán lẻ mà bán buôn cho các mối hàng ở Hà Nội, Thái Nguyên, Ninh Bình và các huyện trong tỉnh Vĩnh Phúc. Có thời kỳ cao điểm cụ bán được 100 nghìn/kg.

Trước khi chế biến đất ngói. Phải chặt nhỏ như thanh kẹo lạc để phơi cho nhanh khô và hun khói cho nhanh "chín" và dễ ăn.

Cụ cho biết: "Làm đất ngói phải trải qua 3 công đoạn: cạo sạch lớp cặn bẩn bám ngoài. Phơi thật khô dưới nắng mặt trời và hun khói".

Khi hun khói phải dùng rơm khô hun lấy khói. Hun từ 2 đến 5 phút, khi đất ngói chuyển sang màu vàng là "chín" có thể ăn được.

Đất ngói có vị thơm, bùi, ngậy. Nhưng không được ăn nhiều, vì ăn nhiều sẽ bị táo bón. Ai ăn cũng được.

"Không chỉ có người dân ở khu Chùa Chiền và khu Thống Nhất ăn đất ngói, mà cả người dân trong thị trấn Lập Thạch vẫn ăn loại đặc sản. Tuy nhiên số lượng người ăn thứ đất này bây giờ rồi" - ông Nguyễn Huy Phương, phố Văn Sơn, thị trấn Lập Thạch cho biết.

Bài, ảnh: Đức Tuỳ/Báo Gia đình & Xã hội