Thời gian “vàng” khi xử lý phơi nhiễm HIV

Trường hợp nghi bị phơi nhiễm HIV cần sớm đến các trung tâm y tế để xét nghiệm và điều trị dự phòng. Ảnh: Chí Cường

Nghi phơi nhiễm HIV là tình huống thường gặp

Trong cuộc sống, tình huống dẫn đến nghi phơi nhiễm HIV rất dễ gặp. Thay vì hoang mang, lo lắng, các chuyên gia khuyến cáo bình tĩnh xử lý điều trị dự phòng trong thời gian “vàng” có thể giúp thoát căn bệnh thế kỷ. TS Hoàng Đình Cảnh - Phó Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho biết, theo báo cáo của Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Kon Tum, người phụ nữ nhiễm HIV trong vụ tai nạn này đã điều trị ARV nhiều năm. Về mặt khoa học, người nhiễm HIV được điều trị ARV từ 6 tháng trở lên thì nồng độ virus HIV trong máu ở mức rất thấp (dưới ngưỡng ức chế) nên ít có khả năng lây truyền sang người khác. Mặt khác, 24 người tiếp xúc với nạn nhân khi cấp cứu, vận chuyển về bệnh viện đã được điều trị dự phòng phơi nhiễm ngay.

Về nguyên tắc, những bệnh nhân nghi phơi nhiễm HIV phải được điều trị dự phòng càng sớm càng tốt, nhất là trong vòng 72 giờ, tối ưu là 6 giờ đầu. Sau 72 giờ, việc điều trị dự phòng không còn có giá trị. Được biết, cả 24 người nghi phơi nhiễm HIV ở Kon Tum đều được điều trị ARV trong vòng 48 giờ đầu sau phơi nhiễm, người muộn nhất là vào trưa 2/7. Vì thế, lãnh đạo Cục Phòng chống HIV/AIDS hy vọng những người tiếp xúc trực tiếp với máu nạn nhân này sẽ không ai nhiễm bệnh. Hiện Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS Kon Tum đã xét nghiệm HIV cho 24 người và bước đầu kết quả âm tính. Trung tâm lưu tất cả mẫu máu để gửi xét nghiệm HIV bằng kỹ thuật Elysa theo quy định.

Các chuyên gia về phòng chống HIV/AIDS cho biết, trong cuộc sống, tình huống dẫn đến việc nghi phơi nhiễm HIV rất dễ gặp. Trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội ngày 3/7, ThS Phạm Bá Hiền - Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đống Đa (Hà Nội), nơi được biết đến là cơ sở hàng đầu của Thủ đô trong tiếp nhận, xử trí dự phòng phơi nhiễm, điều trị bệnh nhân HIV cho biết: Hàng ngày, Bệnh viện tiếp nhận khoảng 5 bệnh nhân nghi phơi nhiễm HIV đến xét nghiệm chẩn đoán HIV. Ngoài ra, lượng bệnh nhân gọi điện hoặc đến tư vấn cao hơn nhiều.

Theo một báo cáo của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS Hà Nội, trong 9 tháng đầu năm 2016, trên địa bàn Hà Nội ghi nhận 16 người bị phơi nhiễm HIV do tai nạn, rủi ro nghề nghiệp, trong đó 11 người là cán bộ y tế và 4 người là công an. 100% trường hợp bị phơi nhiễm HIV đã được điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus (ARV) trong 72 giờ đầu.

Lưu ý “vàng” khi không may bị nghi phơi nhiễm HIV

Theo ThS Phạm Bá Hiền, những đối tượng có nguy cơ cao phơi nhiễm HIV như: Cán bộ y tế có tiếp xúc với dịch, máu của bệnh nhân mắc HIV hoặc nghi nhiễm HIV; cán bộ công an trong quá trình điều tra truy bắt tội phạm nhiễm HIV, nghi nhiễm HIV; hoặc các công nhân vệ sinh môi trường trong khi thu gom rác bị bơm kim tiêm đã qua sử dụng đâm phải… Ngoài ra, các đối tượng ngoài cộng đồng là khá phổ biến khác như sau khi quan hệ tình dục không an toàn thì mới biết bạn tình có HIV hoặc nghi ngờ có HIV.

Các chuyên gia khuyến cáo, do tình huống phơi nhiễm HIV ngoài môi trường nghề nghiệp rất đa dạng và nguy cơ rất khác nhau, vì vậy, người bị phơi nhiễm HIV ngoài cộng đồng cần phải đến các cơ sở y tế để đánh giá về tình trạng nhiễm HIV; phạm vi, tần suất và thời gian có nguy cơ phơi nhiễm; nhiễm HIV của nguồn lây nhiễm… Trong trường hợp cần thiết, các bác sĩ sẽ chỉ định điều trị dự phòng bằng thuốc ARV.

Theo TS Hoàng Đình Cảnh, hiện nay thuốc ARV được lựa chọn điều trị HIV khá an toàn với người sử dụng và có rất ít tác dụng phụ. Tuy vậy, một số người mới uống có thể có cảm giác mệt mỏi, song triệu chứng này sẽ nhanh qua. Vì thế, bệnh nhân không nên ngừng điều trị khi có tác dụng phụ nhẹ và thoáng qua; nếu có các tác dụng phụ nặng cần đến các cơ sở y tế ngay và có thể đổi phác đồ điều trị. Điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV kéo dài liên tục trong 28 ngày. Sau 3 tháng xét nghiệm lại, nếu âm tính với HIV thì có thể khẳng định chắc chắn là họ không nhiễm HIV.

Thuốc ARV không được sử dụng trong các trường hợp như: Phơi nhiễm với các dịch cơ thể không có nguy cơ lây nhiễm đáng kể như nước mắt, dịch nước bọt không dính máu, nước tiểu và mồ hôi… Đặc biệt, không điều trị ARV với người phơi nhiễm liên tục với HIV như: Quan hệ tình dục thường xuyên với người nhiễm HIV hoặc gái mại dâm nhưng hiếm khi sử dụng bao cao su; người nghiện chích ma túy thường xuyên sử dụng chung bơm kim tiêm.

Ngoài ra, những người dùng thuốc ARV mà khỏe mạnh thì có thể đi làm bình thường nếu muốn. Một lưu ý quan trọng khác, trong quá trình chờ xét nghiệm khẳng định, những người có nguy cơ phơi nhiễm HIV không được cho máu, sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục và nếu là phụ nữ đang nuôi con nhỏ thì không cho con bú cho đến khi loại trừ được tình trạng nhiễm HIV.

Võ Thu