Trẻ sẽ mắc tính đòi hỏi nếu cha mẹ “treo thưởng” theo cách này

Cha mẹ không nên dùng tiền để thưởng cho con. Ảnh minh họa

Dùng quà vật chất “nhử” trẻ

Con trai của vợ chồng anh Nguyễn Văn Minh (ở Dương Nội, Hà Đông, Hà Nội) năm nay bước vào lớp 10. Ngay từ đầu năm học lớp 9, anh đã hứa nếu đỗ vào Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ sẽ mua hẳn cho một cái xe máy SH để đi lại. Anh nghĩ như vậy con sẽ có động lực học tập và ý thức rằng mình phải làm cái này thì sẽ được cái kia.

Anh Minh chia sẻ, vợ chồng anh từ lâu đã áp dụng cách “treo thưởng” bằng vật chất cho con. Ngày cháu còn học tiểu học để động viên, anh đã dùng tiền và thưởng cho con đồ chơi mỗi khi cháu có thành tích học tốt. Sang học cấp 2, cháu đòi phần thưởng là điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay… vợ chồng anh vẫn đáp ứng và vui khi thấy con biết lấy đó làm mục tiêu. Giờ con lên cấp ba, vợ chồng anh muốn dùng quà lớn hơn để con có động lực phấn đấu.

Câu chuyện mở cỗ mời cả họ hàng ăn mừng thưởng cho con gái khi “con có điểm cao hơn con gái nhà hàng xóm” của một ông bố mấy hôm nay đang được cộng đồng mạng chú ý. Theo chia sẻ, bố cô gái thường xuyên công tác xa nhà nên không có thời gian theo sát con gái chuyện học hành. Trong khi đó, ông hàng xóm – là bố người bạn học thân thiết của cô lại làm gần nhà nên quan tâm đến con gái nhiều hơn. Con gái bằng tuổi lại học cùng nhau nên hai ông bố thường so kè, thấy con mình học kém hơn “con người ta một chút” là rất cay cú. Khi biết điểm thi của con gái cao hơn điểm con ông hàng xóm hai điểm trong kì thi THPT Quốc gia vừa qua, ông bố hay đi công tác xa nhà đã rất vui mừng vừa hứa trao thưởng và bảo “mở cỗ mời cả xóm, mời cả bố cái P đi nhậu, dám bảo con gái bố học dốt hơn con gái hắn”.

Chuyên gia tâm lý Nguyễn An Chất, Giám đốc Trung tâm Tư vấn tâm lý An Việt Sơn cho biết, có hai loại phần thưởng là phần thưởng về mặt cảm xúc và phần thưởng vật chất. Những đứa trẻ trên đang bị gắn chặt với những phần thưởng vật chất.

Khen thưởng ai cũng cần. Chỉ cần một câu nói có thể thay đổi cuộc đời vì khen thưởng, khích lệ làm cho con người phấn khởi hơn rất nhiều. Tuy vậy việc khen con quá nhiều chưa chắc đã tốt, phạt con thật nặng chưa hẳn là hay. Điều quan trọng là khen thưởng đúng chỗ, đúng nơi và đúng mục đích.

Thưởng cho con những phần quà quá lớn cần cân nhắc. Nếu không cẩn thận có thể biến đứa trẻ làm việc gì cũng phải có động cơ bằng vật chất mới thực hiện. Đồng thời sẽ tạo ra những kỳ vọng thiếu thực tế trong tương lai, thậm chí làm con sinh hư vì ý nghĩ “học để được thưởng” chứ không tự giác, chủ động.

Việc so sánh con mình với “con người ta” của các bậc cha mẹ cũng không nên. Theo TS tâm lý Bùi Hồng Quân trong một số trường hợp, kỳ vọng từ gia đình, nhà trường nếu xuất phát từ tình thương yêu và ở mức độ phù hợp sẽ trở thành động lực giúp trẻ bứt phá. Song kỳ vọng, áp lực quá lớn, vượt quá khả năng lại dễ khiến trẻ có những suy nghĩ, hành động dại dột khi phải chịu stress, trầm cảm, căng thẳng thời gian dài.

Nhiều gia đình vẫn áp dụng cách “treo phần thưởng” là tiền hay phần thưởng có giá trị khi trẻ làm được việc gì đấy. Trẻ ban đầu tỏ ra tích cực học và đạt được nhiều điểm cao hơn. Nhưng không hiếm trường hợp sau đó, trẻ có dấu hiệu học hành sa sút, thường đem chuyện học ra mặc cả với cha mẹ. Tệ hơn, cha mẹ không ngần ngại gật đầu với điều kiện con đưa ra. Điều này khiến việc đòi hỏi phần thưởng của trẻ càng ngày càng trở thành thói quen khó bỏ.

Khen thưởng thế nào cho phù hợp?

Chuyên gia tâm lý Nguyễn An Chất cho rằng, phần thưởng là đòn bẩy rất quan trọng để mọi người phấn đấu làm được những điều kỳ diệu nhưng cách đưa thông tin cũng rất quan trọng.

Việc áp đặt rằng, nếu đỗ sẽ được thưởng thứ này thứ kia, còn không sẽ bị trừng phạt càng tạo tâm lý căng thẳng. Chẳng hạn, nếu cha mẹ tuyên bố: “Mẹ sẽ mua cho chuyến du lịch nước ngoài nếu con thi đỗ điểm cao”, đó là sự mua chuộc. Cũng là cách thưởng cho con, cha mẹ có thể nói khác đi là: “Bố mẹ muốn dành cho con một phần thưởng. Bố mẹ nghĩ con sẽ rất thích nhận phần thưởng đó”.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia tâm lý, phụ huynh hiện rất thiếu kỹ năng trong việc này. Khá nhiều cha mẹ chỉ dừng lại ở việc thưởng cho con những món đồ vật chất. Đa phần mọi người thường nghĩ, “treo thưởng” giá trị lớn thì con sẽ phấn đấu tốt hơn. Khi đem phần thưởng ra để làm mục tiêu cho con hoàn thành một việc gì đó, dường như bố mẹ chỉ tập trung vào việc phán xét con có đạt được không. Họ quên mất rằng cần chia sẻ cảm xúc, cùng chung niềm vui với con chứ không phải là người đánh giá, đem phần thưởng vật chất ra để dẫn dắt con.

“Phần thưởng thể hiện sự cảm kích và đánh giá cao của cha mẹ với nỗ lực của con. Nhưng cha mẹ cần nhớ thưởng phù hợp với điều kiện về sức lực và đam mê của các cháu. Điều cần thiết là cha mẹ phải dẫn dắt cho con hiểu rằng việc học là để tốt cho chính con”, chuyên gia tâm lý Nguyễn An Chất cho hay.

Kết thúc năm học, nếu trẻ có thành tích học tập tốt, phụ huynh có thể thưởng cho trẻ bằng một chuyến du lịch nghỉ hè cùng cả nhà. Chuyến đi không chỉ là thời gian kết nối các thành viên trong gia đình mà con làm cho trẻ tự hào về bản thân, cố gắng hơn trong năm học tới.

Phương Thuận