Triển khai thực hiện Đề án đổi mới y tế cơ sở trong tình hình mới

Ảnh minh họa.

Qua quá trình vận hành lâu dài, đến thời gian gần đây Hệ thống này đã bộc lộ nhiều vấn đề bất cập nghiêm trọng: mô hình cung ứng dịch vụ và mô thức quản trị (Hệ thống Y tế Cơ sở) cũ không còn phù hợp với tình hình mới (với những thay đổi cơ bản cả về cầu và cung dịch vụ y tế); sự bất cân xứng giữa Hệ thống Y tế Cơ sở và Y tế Chuyên sâu ngày càng rõ nét…gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới năng lực cung ứng dịch vụ, chất lượng dịch vụ và tính bền vững của Hệ thống cung ứng dịch vụ y tế tối quan trọng này. Đây là thời điểm quyết định để Bộ Y tế bắt tay vào việc thiết kế và triển khai một Chương trình Đổi mới sâu rộng Hệ thống Y tế Cơ sở.

Quá trình thiết kế Chương trình Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở

Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở được coi là trọng tâm của quá trình đổi mới toàn bộ Hệ thống Y tế quốc gia, nó không chỉ có tác động tới Hệ thống Y tế Cơ sở mà còn tác động sâu sắc tới tất cả các cấu phần, thành tố khác của Hệ thống Y tế nói chung. Do vậy, việc thiết kế Chương trình Đổi mới này đã được Bộ Y tế tiến hành thận trọng, dựa vào các kết quả đánh giá thực trạng Hệ thống Y tế Cơ sở mang tính hệ thống, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về đổi mới và phát triển Hệ thống Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu cũng như tham khảo rộng rãi quan điểm của các bên liên quan (các học giả, chuyên gia về lĩnh vực Y tế Cơ sở, lãnh đạo chính quyền, cán bộ quản lý y tế TW và địa phương, các nhà tài trợ Quốc tế, các đơn vị cung ứng dịch vụ…).

Từ cơ sở những hoạt động chuẩn bị này, Chương trình Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở đã được hoàn thiện với tên gọi Đề án Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở trong tình hình mới được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (Đề án 2348/QĐ-TTg).

Thực hiện Đề án Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở trong tình hình mới

Mặc dù Khung Chính sách liên quan tới Chương trình Đổi mới Y tế Cơ sở đã từng bước được hoàn thiện trong thời gian qua, giai đoạn chuyển mình mang tính quyết định của toàn bộ Hệ thống Y tế Cơ sở vẫn nằm ở phía trước, với những thách thức rất lớn liên quan tới mô hình kỹ thuật cung ứng dịch vụ, mô hình đảm bảo tài chính bền vững, mô hình đảm bảo và nâng cao chất lượng dịch vụ, mô thức quản trị hệ thống (bao gồm cả quản trị Hệ thống Y tế Quốc gia và quản trị Hệ thống Y tế Cơ sở) và đặc biệt là khả năng huy động nguồn lực đầu tư cần thiết cho Chương trình Đổi mới Y tế Cơ sở. Để vượt qua những thách thức này nhằm thực hiện có hiệu quả Đề án Đổi mới Y tế Cơ sở trong tình hình mới, Việt Nam cần có những nỗ lực kiên trì với sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các can thiệp ở cấp độ Quốc gia với những chương trình hành động liên quan tới Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở tại các địa phương.

Cấp độ Quốc gia

Bộ Y tế, với vai trò quản lý mang tính vĩ mô đối với toàn bộ Hệ thống Y tế Quốc gia, đang thể hiện vai trò tích cực, mang tính dẫn dắt Chương trình Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở, với hàng loạt can thiệp quan trọng ở cấp độ Quốc gia, bao gồm (i) Thiết lập các cửa mở chính sách hỗ trợ quá trình đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở, bao gồm các chính sách liên quan tới việc định hình mô hình cung ứng dịch vụ mới (Gói dịch vụ Y tế cơ bản, Chương trình Đào tạo nhân lực y tế theo nguyên lý y học gia đình…), các quy định liên quan tới phân bổ nguồn lực và phương thức chi trả, cũng như những hướng dẫn kỹ thuật liên quan tới Hệ thống Y tế Cơ sở (như quản lý các bệnh không lây nhiễm, hệ thống chỉ số theo dõi giám sát đánh giá); (ii) Thiết kế và thử nghiệm thí điểm mô hình cung ứng dịch vụ y tế mới tại các Trạm Y tế (với quy mô 26 trạm y tế trên địa bàn 8 tỉnh); (iii) Điều phối nguồn lực kỹ thuật và tài chính ở cấp độ Quốc gia để hỗ trợ việc triển khai Đề án Đổi mới Y tế Cơ sở tại các địa phương thông qua các nỗ lực vận động chính sách nhằm đặt ưu tiên cho Y tế Cơ sở trong chương trình nghị sự của các chính sách quốc gia (như các Chương trình Quốc gia Nông thôn Mới và Giảm Nghèo Bền vững), cũng như huy động tối đa các nguồn lực kỹ thuật và tài chính của các Dự án viện trợ không hoàn lại (UNFPA, UNICEF, WHO) và các Dự án vốn vay (ADB, WB) để hỗ trợ các địa phương, đặc biệt là các tỉnh khó khăn, triển khai thực hiện Đề án Đổi mới Y tế Cơ sở trong tình hình mới.

Cấp độ địa phương

Các nỗ lực ở cấp độ Quốc gia, dù hết sức quan trọng, nhưng chỉ mang tính định hướng, tạo cửa mở (chính sách), dẫn dắt (quy định kỹ thuật) và bổ sung hỗ trợ (nguồn lực tài chính). Do vậy, yếu tố quyết định thành công của Chương trình Đổi mới Y tế Cơ sở tại các tỉnh là năng lực triển khai thực hiện của Cấp Ủy, Chính quyền và Hệ thống Y tế địa phương, trong đó đặc biệt quan trọng là:

Xác định ưu tiên: đặt Mục tiêu Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở của tỉnh là một trong những mục tiêu hàng đầu trong danh mục ưu tiên chính sách của tỉnh. Căn cứ vào những nội dung định hướng của Đề án Đổi mới Hệ thống Y tế Cơ sở trong tình hình mới đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, xây dựng và phê duyệt Kế hoạch triển khai thực hiện chi tiết. Huy động tối đa nguồn lực tài chính của địa phương để đảm bảo triển khai có hiệu quả Kế hoạch đã phê duyệt. Nâng cao năng lực quản trị Hệ thống Y tế tỉnh, nhằm điều chỉnh hợp lý các thành tố của Hệ thống Y tế tỉnh (CSSKBĐ – CSSK cấp II – CSSK cấp III) để tăng cường sự phối hợp giữa các cấp độ chăm sóc trong chuỗi CSSK liên tục suốt vòng đời, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ cạnh tranh không hợp lý giữa các cấp độ chăm sóc.

PGS.TS.Phan Lê Thu Hằng

(Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính, Bộ Y tế)