Ưu tiên chăm lo sức khỏe sinh sản cho vị thành niên

Trẻ vị thành niên thuộc lớp người từ 10 đến 19 tuổi. Lớp tuổi vị thành niên này được chia ra ba nhóm: Từ 10 đến 13 tuổi là nhóm vị thành niên sớm, từ 14 đến 16 tuổi là nhóm vị thành niên giữa, từ 17 đến 19 tuổi là nhóm vị thành niên muộn. Lứa tuổi vị thành niên hiện nay đang có những nguy cơ đó là: Quan hệ tình dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn; dễ bị xâm hại tình dục dẫn đến dễ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục kể cả HIV/AIDS; mang thai ngoài ý muốn, phá thai không an toàn… Một trong những nguyên nhân dẫn đến các vấn đề trên là do các em thiếu hiểu biết về giới tính, tình dục; thiếu kỹ năng sống cần thiết để tự bảo vệ mình trước những nguy cơ ở xung quanh.

Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách mang tính chiến lược như Nghị quyết số 21 của Ban chấp hành Trung ương khóa XII về Công tác Dân số trong tình hình mới, Luật bảo vệ chăm sóc trẻ em (năm 2014) Luật thanh niên (năm 2005), Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2011-2020… Những năm qua, vị thành niên, thanh niên Việt Nam đã có những bước phát triển khá toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần; đã và đang đóng góp tích cực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, tình dục cho lứa tuổi này.

Một buổi ngoại khóa về SKSS tại Trường THCS Lý Thường Kiệt - Hải Châu - Đà Nẵng. Ảnh: Báo điện tử Đảng cộng sản.

Theo Tổng Cục Dân số, tình trạng quan hệ tình dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn và phá thai không an toàn, nguy cơ lây nhiễm bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhiễm HIV ở vị thành niên, thanh niên vẫn có xu hướng gia tăng, nhất là khu vực nông thôn, vùng sâu các khu công nghiệp tập trung… Đặc biệt, kiến thức, kỹ năng cơ bản về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe sinh sản/sức khỏe tình dục của vị thành niên, thanh niên còn nhiều hạn chế; giáo dục về sức khỏe sinh sản/sức khỏe tình dục chưa tiếp cận được ở diện rộng; việc cung cấp thông tin, dịch vụ thân thiện về sức khỏe sinh sản/sức khỏe tình dục chưa đáp ứng được nhu cầu đa dạng của vị thành niên, thanh niên.

Báo cáo của UNFPA về vị thành niên/thanh niên năm 2017 cho biết, trong tổng số nữ trong độ tuổi 15-24, tỷ lệ hiện đang sử dụng biện pháp tránh thai là 60% và tỷ lệ hiện đang sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại là 50,5%. Nhu cầu chưa được đáp ứng về biện pháp tránh thai hiện đại trung bình khoảng 30% và thậm chí lên tới 48,4% đối với nữ chưa từng kết hôn độ tuổi 15-24. Trong tổng số thanh thiếu niên tham gia nghiên cứu, 83% đã từng nghe nói về bao cao su nam và 63,4% hiểu đúng mục đích của việc dùng bao cao su. Tuy nhiên, chỉ có 26% trong số họ biết các sử dụng bao cao su đúng cách. Rào cản phổ biến nhất để mua bao cao su là xấu hổ (76%) và có cảm giác đang làm điều sai trái khi mua bao cao su (18%).

Theo Tổng cục trưởng Tổng Cục Dân số Nguyễn Doãn Tú, vị thành niên, thanh niên Việt Nam có kiến thức chưa đầy đủ và thực hành chưa đúng về các vấn đề sức khỏe. Theo số liệu của Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em của Bộ Y tế, tỷ lệ mang thai ở vị thành niên tại Việt Nam có giảm đôi chút trong những năm gần đây nhưng vẫn ở mức cao và rất đáng lo ngại: năm 2010 là 3,24% đã giảm xuống nhưng không đáng kể là 2,66 % vào năm 2015.

Theo số liệu của Hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam cho thấy, có tới 20 - 30% các ca phá thai là phụ nữ chưa kết hôn và 60 - 70% là sinh viên, học sinh. Đây là con số được báo cáo chính thức, tức các em thực hiện việc phá thai ở cơ sở y tế được cấp phép.

Trên thực tế còn tỷ lệ không nhỏ thanh niên, vị thành niên do lo sợ bị phát hiện, do không có nhiều tiền nên thay vì đến bệnh viện thì các em vào phòng khám tư nhân để nạo hút thai.

Bên cạnh đó, rất nhiều em khi biết mình có thai ngoài ý muốn, thay vì nói chuyện với người lớn hoặc đi gặp bác sĩ để được tư vấn lại lên mạng tìm hiểu và chọn cách tự phá thai.

Cũng có trường hợp phá thai bằng cách mua thuốc về dùng mà không có sự tư vấn, theo dõi và hỗ trợ của bác sĩ sản khoa và kết quả phải vào viện cấp cứu.

Còn theo chia sẻ của bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Phượng, nguyên Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ TPHCM, người gắn bó với lĩnh vực sản khoa gần 50 năm tuy đã về hưu nhưng những ký ức về cô gái nếm phải trái đắng đầu đời và gánh chịu hậu quả nặng nề từ việc nạo phá thai luôn ám ảnh bà.

Đó là trường hợp vào viện cấp cứu do biến chứng từ việc nạo hút thai ở cơ sở không uy tín. Là hình ảnh những cô gái một mình đến bệnh viện giải quyết hậu quả, một mình chịu đau đớn rồi tự ra về…

Tại sao lại phải quan tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên?

Trong xã hội hiện đại hiện nay, với sự "nở rộ" của các loại văn hóa phẩm, mối quan hệ rộng mở, lối sống phóng khoáng, tuổi trưởng thành được "trẻ hóa"… khiến trẻ vị thành niên đứng trước nhiều nguy cơ, đặc biệt là việc mang thai ngoài ý muốn, bệnh lây truyền qua đường tình dục... Hơn lúc nào hết chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên cần được quan tâm từ các cấp, các ngành tới mỗi người dân.

Sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên được coi là một trong những yếu tố quan trọng có ý nghĩa quyết định đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực và tương lai của giống nòi.

Hiện nay, hầu hết các trường học đều tổ chức tuyên truyền, chăm sóc sức khỏe sinh sản vào giờ ngoại khóa hay tổ chức sinh hoạt theo chủ đề.

Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản giai đoạn 2011- 2020 với nhiều nội dung quan trọng. Chiến lược xác định bảy giải pháp cụ thể, từ tăng cường và nâng cao hiệu quả các hoạt động truyền thông đối với tất cả các nhóm đối tượng, tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi và vị thành niên; nâng cao chất lượng truyền thông giáo dục; nâng cao chất lượng dịch vụ dành cho người cao tuổi, trẻ vị thành niên, chất lượng dịch vụ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; thực hiện đào tạo và tập huấn theo địa chỉ, theo nhu cầu, nhất là vùng sâu, vùng xa...

Vấn đề này đã được Bộ Y tế xác định là một nội dung ưu tiên trong Chiến lược Dân số - Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011-2020. Một số mô hình đã và đang được triển khai nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng và dịch vụ về dân số - sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên như mô hình “Tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân”, mô hình “Cung cấp dịch vụ sức khỏe thân thiện với vị thành niên, thanh niên”.

Hiện nay, hầu hết các trường học đều tổ chức tuyên truyền, chăm sóc sức khỏe sinh sản vào giờ ngoại khóa hay tổ chức sinh hoạt theo chủ đề.

Thông qua buổi tuyên truyền đã trang bị cho các em học sinh nữ kiến thức để tự chăm sóc sức khỏe tuổi vị thành niên và thanh niên, kỹ năng ứng xử trước sự thay đổi về tâm, sinh lý lứa tuổi. Trong đó, nêu rõ các nội dung về: Những kỹ năng sống cần cho sự phát triển về sức khỏe của vị thành niên, cách để tránh bị lạm dụng tình dục, phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV/AIDS, tránh mang thai ngoài ý muốn…

Chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên là việc làm quan trọng, cần nhận được sự quan tâm, vào cuộc của toàn xã hội. Qua đó, không chỉ giúp các em phát triển một các toàn diện về tâm sinh lý mà còn góp phần phòng ngừa các tệ nạn và các hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra nếu các em thiếu các kiến thức và không được trang bị về sức khỏe sinh sản.

M.A