Vì sao người nghèo vẫn khó vay vốn ngân hàng?

Lãi suất cho vay vẫn xấp xỉ gấp đôi so với lãi suất huy động (ảnh mang tính minh họa).

 

Sau 3 tháng học ngoại ngữ và các lớp bổ túc trang bị cần thiết để chuẩn bị đi xuất khẩu lao động ở Đài Loan, anh Nguyễn Danh Nam (SN 1981, ở xã Quỳnh Hồng, Quỳnh Lưu, Nghệ An) rơi vào thế bí khi hồ sơ xin vay vốn số tiền hơn 100 triệu đồng để lo thanh toán chi phí xuất khẩu lao động, không được Ngân hàng NN&PTNT giải quyết. Anh Nam buồn bã: “Tôi đã đăng ký với một công ty sản xuất bánh kẹo ở Đài Loan với chi phí hơn 200 triệu đồng, đã học tiếng, học định hướng trong 3 tháng mất gần 10 triệu đồng. Tuy nhiên, ngân hàng đã từ chối vì gia đình tôi đã có một khoản vay chưa trả của ngân hàng này. Theo quy định, người dân không được vay tín chấp đồng thời nhiều hơn 1 lượt dù khoản vay này là của bố mẹ tôi và tôi đã tách ra ở riêng từ lâu. Bây giờ, muốn được vay, tôi phải vay theo hình thức thế chấp. Lại mất công chạy giấy tờ rất lằng nhằng và mất thời gian…”. Anh Nam còn lo, bây giờ chấp nhận việc vay thế chấp, chưa chắc đã được ngân hàng chấp nhận.

 

Còn anh Nguyễn Đình Đồng (cũng ở Quỳnh Lưu, Nghệ An) cho biết: “Chi phí đi xuất khẩu lao động Đài Loan đến vài trăm triệu đồng nhưng ngân hàng chỉ cho vay tối đa 50 triệu đồng. Hoàn cảnh gia đình thì khó khăn nên không xoay đủ số tiền còn lại nên đành phải chuyển hướng sang thị trường Malaysia. Tiền lương ở đây không thể bằng Đài Loan nhưng chi phí đi thấp hơn nên tôi đành chấp nhận”.

 

Quả vậy, hiện người lao động có 2 kênh để vay vốn đi xuất khẩu lao động là qua Ngân hàng Chính sách xã hội (đối tượng chính sách như con em gia đình thương binh liệt sỹ, thuộc diện hộ nghèo..) và Ngân hàng NN&PTNT. Mức vay tối đa không phải thế chấp chỉ là 50 triệu đồng.

 

Còn ở thành phố, việc vay vốn của người thu nhập thấp cũng gian nan không kém. Anh Hoàng Tuấn Anh, một người làm tự do, thuê nhà ở đường Nguyễn An Ninh (Hoàng Mai, Hà Nội) thu nhập mỗi tháng hơn 10 triệu đồng. Sau khi đăng ký mua một căn hộ ở khu chung cư HH4 thuộc bán đảo Linh Đàm (Hoàng Mai) anh Tuấn Anh vẫn chưa thể vay được gói hỗ trợ 30.000 tỷ đồng. Lý do là anh không chứng minh được khả năng trả nợ.

Anh Tuấn Anh nói: “Trên lý thuyết, với gói ưu đãi vốn vay cho người thu nhập thấp mua nhà, tôi đọc báo thấy Ngân hàng Nhà nước cho biết, khách hàng không phải chứng minh thu nhập cá nhân. Nhưng khi đến các ngân hàng mới thấy rắc rối bởi quá nhiều ràng buộc về hồ sơ, thủ tục”.

Có lẽ vì vướng víu đủ thứ nên việc hỗ trợ người nghèo vay vốn vẫn gần như giẫm chân tại chỗ. Việc hỗ trợ người thu nhập thấp vay mua nhà triển khai đã hơn 1 năm nay (gói 30.000 tỷ đồng) nhưng đến thời điểm này chưa giải ngân đến 10%. Số liệu của Bộ Xây dựng công bố mới đây cho thấy, các ngân hàng chỉ mới giải ngân được số tiền là 975,7 tỷ đồng, trong đó mua nhà ở xã hội với dư nợ 515,6 tỷ đồng, mua nhà ở thương mại là 460 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng thừa nhận, lãi suất cho vay ưu đãi mặc dù đã được điều chỉnh giảm từ 6%/năm xuống 5%/năm từ tháng 1/2014, tuy nhiên vẫn còn cao so với thu nhập của người dân, chỉ những người có thu nhập trung bình và ổn định mới có khả năng tiếp cận gói tín dụng này. Thời hạn cho hộ gia đình, cá nhân vay tối thiểu 10 năm là ngắn so với khả năng tích lũy, trả nợ.

 

Gói ưu đãi thì khó tiếp cận, còn gói vay thông thường thì sao? Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình đã nhiều lần khẳng định giảm lãi suất là mục tiêu của ngành ngân hàng trong suốt 2 năm qua. Thực tế, mặc dù đã giảm khá nhiều so với các năm trước nhưng lãi suất cho vay tiền đồng hiện nay vẫn còn cao. Đặc biệt, mức chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay hiện nay ở mức gần gấp đôi.

 

Một số ngân hàng áp dụng lãi suất cho vay khuyến mãi thấp nhưng tính ra lại chẳng thấp. Cụ thể như tại Ngân hàng Việt Nam Thương Tín (VietBank), lãi suất cho vay mua nhà trong 6 tháng đầu là 7,5%/năm, 6 tháng tiếp theo 11%/năm. Nếu bên vay trả hết nợ trong năm đầu tiên thì lãi suất cho vay bình quân vẫn là 10,5%... Một con số không hề thấp. Lãi suất cho vay sau thời gian khuyến mãi khoảng 11%/năm, hơn gấp đôi lãi suất người dân gửi tiền.

 

Theo tìm hiểu của chúng tôi, lãi suất huy động bằng VND của các ngân hàng phổ biến ở mức 5 - 6%/năm đối với tiền gửi có kỳ hạn 1 tháng đến dưới 6 tháng và 6 - 7,5%/năm đối với tiền gửi có kỳ hạn từ 6 tháng đến dưới 12 tháng; Mức chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay phổ biến vào khoảng 5 - 7%. Đặc biệt nếu so với lãi suất cho vay ngoại tệ, lãi suất cho vay tiền đồng hiện nay cao gấp 2 - 3 lần.