Vùng đất sống bằng nghề vi phạm bản quyền

Đi qua vùng đất Diễn Châu, Nghệ An, anh bạn tôi kể chuyện thật như đùa rằng: Trên đất Việt Nam này, ở đâu làm được cái gì thì ở đây làm được cái đó. Độ chính xác đến đâu chưa biết nhưng quả thật ở nơi này người ta làm trăm thứ nghề, thứ hàng hoá gì họ cũng có thế bắt chước làm giống y chang!

 

Một góc xã Diễn Kỹ, Diễn Châu, Nghệ An. Ảnh: T.D

 

Bắt chước từ chiếc kim

 

Làng nghề "bắt chước" này vốn xưa kia có khá nhiều nghề truyền thống độc đáo mà không có nơi nào bắt chước được. Đó là làng làm lưỡi cày ở làng Si, xã Diễn Kỹ. Trước đây lưỡi cày của làng Si bán khắp khu vực miền Trung. Có nhiều làng làm sản phẩm này, tuy nhiên lưỡi cày gang làng Si rất bền, đẹp, không ở đâu bắt chước được. Nhưng nghề này bây giờ hầu như biến mất vì đã có máy cày làm thay. Có lẽ chưa kịp để ai bắt chước, cái nghề này đã biến mất hoàn toàn.

Mọi người vẫn truyền tai nhau câu chuyện: Có một khách phương xa bước vào quán bia dọc đường, cô nhân viên đon đả: "Anh uống bia gì để em dán tem?!". Câu chuyện đó khiến tôi tò mò tìm đến mảnh đất này.

Trong vai người đi tìm mối nhập nước giải khát và các mặt hàng tiêu dùng khác, tìm vào một cửa hàng nằm ở đoạn nối quốc lộ 1A và quốc lộ 7 -  đoạn qua chợ Si, thuộc xã Diễn Kỹ, huyện Diễn Châu.

Sau khi biết ý định của khách, bà chủ quán nước nhanh nhảu: "nếu lấy buôn, bác xuất cho cháu giá chỉ bằng 40% giá các loại nước giải khát cháu lấy nơi khác. Hàng này đảm bảo chất lượng, giống y chang, khó phát hiện, có nhiều khách còn khoái hơn nước từ nhà máy nhập về". Bà chủ quán vừa nói vừa cười tự hào. Tôi hỏi ở đây bán sỉ những loại nước uống nào,  bà đáp ngay: "Ở đây, thứ  gì mà chả có, kể cả chiếc kim may áo".

Nhìn xung quanh, rõ ràng "cơ ngơi" của bà chủ quán này chỉ là một cửa hàng nhỏ dùng để bày bán nước giải khát và các loại bánh kẹo, tôi tỏ ý muốn đến tận địa điểm sản xuất thì bắt gặp ngay ánh mắt nghi ngờ đầy cảnh giác. Từ đó trở đi, bà không hé răng đề cập đến chuyện "làm ăn" lấy nửa lời.

Lân la tìm hiểu tôi mới biết, bà chủ quán này không phải trực tiếp sản xuất nước giải khát mà bà nhập ở một cơ sở sản xuất khác. Bà chỉ làm chân "đại lý" ăn hoa hồng. Không những mặt hàng nước giải khát ở đây được làm nhái mà còn có bánh kẹo, các sản phẩm bằng đồng, nhôm, thậm chí các thiết bị đơn giản của máy móc như khung xe máy, vành xe... cũng được  làm giống đến không phân biệt nổi.

"Hàng Việt Nam chất lượng Diễn Châu"

Cầm trên tay những mẫu hàng như kẹo cao su, kẹo cu đơ, bánh đậu, thạch rau câu cho đến giấy vệ sinh, xà phòng các loại... chúng tôi nhận thấy kiểu mẫu na ná hàng thật, chỉ khác nhau cái tên, hoặc cố tình làm khác đi một chữ cái nào đó, thậm chí làm y nguyên hàng thật.

Một chủ cửa hàng bánh kẹo ở xã Diễn Hồng cho biết: "Sản phẩm giá cao đương nhiên là hàng nhập, còn hàng chúng tôi phục vụ khách bình dân, phải rẻ hơn chứ. Mà cũng chỉ rẻ ở khâu vận chuyển thôi, chứ nói đến chất lượng chưa chắc ai hơn ai. Chúng tôi chỉ học nhau về cái mẫu mã thôi"(?!)

Thuyết phục hồi lâu vẫn thấy tôi do dự, người chủ cửa hàng bánh kẹo này chào mời tiếp: "Ai cũng biết là tiền nào của nấy. Nói thật với chú bánh kẹo làng này xuất đi khắp nơi, vẫn bán chạy như tôm tươi, có thấy nơi nào trả hàng về đâu".

Các sản phẩm bánh kẹo được sản xuất ở đây "lách luật" bằng cái tên na ná sản phẩm thật: kẹo Applebe Original với Apllebe OY, kẹo Cheng Gum với Chewing Gum, Technoment thay Doublemint...

 

Hai chai nước Coca Cola giống nhau nhưng được mua với giá chênh lệch gần gấp đôi khi chúng tôi mua ở hai quán nước khác nhau.

Hàng bánh kẹo làm nhái được tập kết chờ xuất đi các tỉnh lân cận.

Bắt chước chứ không làm hàng giả?!

Bà chủ này phân trần: Họ không hề vi phạm vấn đề làm hàng gia, hàng nhái bởi tên nhãn hiệu chỉ... hơi giống thôi chứ không mạo danh. Hàng hoá ở đây phần lớn có giá rẻ hơn giá thị trường từ 20 đến 30 %. Cũng trên trục đường liên thôn, chúng tôi nhận thấy có khá nhiều cơ sở sản xuất nữa.

Bên cạnh một số mặt hàng cố tình mượn thương hiệu để làm ăn thì ở đây cũng có nhiều cơ sở sản xuất vừa và nhỏ "chỉ bắt chước chứ không làm hàng nhái, hàng giả". Anh Tháp- chủ một xưởng sản xuất đồ kim loại ở xã Diễn Hồng cho biết: Anh làm nghề chậu nước và sản xuất nồi nhôm đã hơn chục năm nay. Anh chia sẻ: "Ban đầu tôi cũng mày mò, học hỏi công nghệ của những nhà máy sản xuất nhôm lớn trong nước, rồi bỏ vốn đầu tư làm ăn. Hàng của tôi chủ yếu phục vụ người dân miền ngược, những vùng đời sống còn khó khăn. Nói thật, mẫu mã đồ nhôm cơ sở tôi sản xuất so với hàng "trung ương" nhìn ngoài chả khác nhau là bao, chỉ có điều chất lượng có phần kém hơn chút đỉnh. Chất lượng kém hơn thì giá cả rẻ hơn thôi", anh Tháp thú thật. Anh Tháp cho biết nhiều lúc cũng hơi mặc cảm với câu: "Hàng Việt Nam chất lượng Diễn Châu" nhưng anh vẫn có cái lý của mình: "chất lượng Diễn Châu, nhưng giá cả cũng Diễn Châu (rẻ - PV). Tôi quyết tâm làm một cơ sở sản xuất các đồ dùng bằng nhôm chấp nhận chất lượng kém hơn nhưng vẫn có khách hàng riêng, giống như cái anh xe máy Tàu đã "ăn đủ" ở thị trường ta cách đây gần chục năm trở về trước". Cùng với anh Tháp, hiện nay trong xã mọc lên không ít cơ sở sản xuất hàng gia dụng, hàng tiêu dùng.

"Có cung là có cầu. Xã hội cần gì, người dân ở đây cũng học được và làm theo được, thậm chí làm giống y như hai giọt nước vậy", ông Đinh Văn Trù đắc chí nói về cái tài bắt chước của người dân quê mình.

Ông Trù khoe: " Đâu có phải làm những nghề thủ công tay chân. Một số cơ sở ở các xã Diễn Hồng, Diễn kỹ, còn chế tạo ra hệ thống cơ khí làm thay sức người, cho năng suất cao và tạo ra được những sản phẩm ngày một tinh xảo, mẫu mã đẹp và khó nhận biết đâu là hàng xịn, đâu là hàng những cơ sở ở đây sản xuất”.

Nằm trên trục đường quốc lộ 1A, những chiếc xe tải vừa và nhỏ sáng tối tấp nập cõng hàng từ nơi này phân phát đi khắp mọi miền đất nước.

Ông Trù tính sơ sơ: Dải đất quê nho nhỏ này nhưng có đến vài chục hộ gia đình có tiền tỷ. Chỉ là một xã thuần nông mà nay nhiều nhà đã tậu  được xe ô tô. Tuy nhiên vẫn có những cơ sở sản xuất nơi đây mượn danh các thương hiệu lớn để làm giả sản phẩm. Ranh giới giữa học hỏi và mạo danh ở vùng đất nổi tiếng nhiều nghề này là tương đối mong manh.

 

Thuỳ Dương