10 căn nguyên khiến người trẻ gần... cái chết hơn, bạn có thấy mình trong đó?

Người Việt trả giá đắt vì lười vận động đến mức nào?

Là bác sĩ ngoại khoa, chứng kiến nhiều ca bệnh khi tuổi đời còn rất trẻ, có người trả giá bằng cái chết, BS Trần Quốc Khánh, Bệnh viện Việt Đức chia sẻ nhiều câu chuyện ám ảnh và lời nhắn gửi về việc thay đổi lối sống, quyết định cuộc đời.

Hai mảnh đời ám ảnh

Cậu thanh niên mới hơn 35 tuổi ở Quảng Ninh gặp bác sĩ vì thấy hơi mệt mỏi. Nhìn bên ngoài không ai nghĩ cậu có vấn đề về sức khoẻ, từ dáng đi linh hoạt đến thể trạng và nước da đều ổn.

Làm doanh nghiệp lớn ở Quảng Ninh, vấn đề ở cậu chính là việc uống rượu tiếp khách mỗi ngày từ lúc hơn 20 tuổi, hút thuốc, thức khuya, hầu như không tập thể thao.

Kết quả siêu âm, chụp cắt lớp và cộng hưởng từ cùng với các xét nghiệm đều hướng đến việc cậu có một khối u gan vô cùng lớn tính chất ác tính. Cầm kết quả trên tay, vợ chồng suy sụp, hai chân cậu dường như không vững khi rời phòng khám...

Chiều muộn, người em ôm chị gái chừng 45 tuổi lặng lẽ nơi dãy ghế chờ Bệnh viện Việt Đức. Mọi người đã ra về, chỉ còn hai chị em ngồi đó, dựa vào nhau, nước mắt chị lăn dài, đôi mắt em cũng đỏ hoe.

Chị thấy mệt nên em gái đưa đi khám, nội soi sinh thiết xong BS kết luận chị gái bị ung thư trực tràng giai đoạn muộn, cần mổ sớm và điều trị hoá chất lâu dài.

Có đi ngang cuộc đời họ, có nghe tiếng nấc hay chứng kiến những giọt nước mắt của họ… chúng ta mới phần nào thấu cảm được những nối đau khi mất đi sức khoẻ hay người thân.

10 hiện trạng mang tính căn nguyên

BS đã quan sát rất kỹ lối sống của người dân mình và mạn phép xin được chỉ ra "10 hiện trạng mang tính căn nguyên", góp phần gây nên những vấn đề sức khoẻ quá mức hiện nay. Đây là những nội dung mà chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi, trừ những yếu tố về môi trường, khí hậu...

1. Quá dễ dãi trong ăn uống

Nhiều người chỉ biết "mình thích là được, mình thấy ngon miệng là ok", lối suy nghĩ đó sẽ "bắt" những người ấy phải trả giá bằng sức khỏe, bằng mạng sống.

Trà đá-nhân trần vỉa hè, tương ớt-xì dầu không rõ nguồn gốc, quẩy, lẩu vỉa hè, thịt xiên nướng, chân gà tẩm ướp nướng, rượu cuốc lủi, đồ nhậu quán bia, tiết canh, các loại gỏi... Ngộ độc, tiêu chảy, suy gan thận cấp tính, sán lá gan (thậm chí sán trong não, sán trong cột sống), ung thư đường tiêu hóa, ung thư gan... nguyên nhân ít nhiều cũng từ đó mà ra.

Trong khi ai cũng biết thực trạng nguyên liệu, vệ sinh an toàn thực phẩm, chất bảo quản phụ gia... chưa được kiểm duyệt đầy đủ. Vậy nên bác sĩ khuyên mọi người trong bữa ăn hằng ngày chỉ nên dùng những gia vị thiên nhiên: ớt tươi, tỏi, chanh, dấm, tiêu nguyên hạt, các loại rau thơm tươi.

2. Ăn uống quá nhiều

Cơ thể chúng ta không cần nhiều thức ăn đến mức: bình minh lo ăn sáng, hơn 10h loay hoay nghĩ ăn gì, tối về lại ăn nhậu.

Để đủ năng lượng, bác sĩ khuyên tập trung bữa sáng chu đáo, đủ đầy - đó là nguồn năng lượng chính cho cả ngày, bữa trưa ăn nhẹ nhàng, bữa tối ăn hạn chế. Còn mang một dạ dày đầy thức ăn lên giường chỉ làm hệ tiêu hóa tồi tệ hơn.

Trong ăn uống cũng có "sai lầm", ăn sáng ít, ăn-nhậu tối quá nhiều, dùng nước ngọt đóng chai "chiều-phỉnh" con trẻ thay vì nước lọc, nước trái cây tươi; dùng thịt quá nhiều thay vì rau củ quả; thích đồ hộp đóng sẵn... thay vì những bữa cơm tự nấu.

Những sai lệch đó lâu dài sẽ làm loét dạ dày, phệ bụng, cao huyết áp, gan nhiễm mỡ, tăng mỡ máu, rối loạn chuyển hóa, gút, béo phì...

3. Lười vận động quá mức

Sinh viên, thanh niên còn chơi thể thao chút ít, nhưng ra trường, đi làm, lập gia đình tự cho phép mình không cần thể thao, lười vận động, thích hưởng thụ, nghĩ đương nhiên cơ thể luôn khỏe mạnh.

Khi bước qua tuổi 40, mọi người sẽ cảm nhận rõ sức khỏe của mình "lao dốc" nhanh đến mức nào. Lúc đó sẽ không kịp "quay đầu" hoặc tiền bạc bao nhiêu cũng không mua nổi sức khỏe nữa. Không vận động thể thao là đang tự giết mình. Nhiều người đi lên tầng 3-4 cũng chờ thang máy. Nếu quá bận rộn sao không tranh thủ vận động thể chất với thang bộ?

Rồi trước khi tắm, sao không tranh thủ 30 phút với gym, yoga? Nam nhi sao không thực hiện vài chục lần hít đất, tạ tay, hay hít vài chục cái xà đơn, dăm chục cái gập cơ bụng?

4. Ai đó đang... nghiện rượu mà không hề hay biết?

Đó là sự thèm muốn tụ tập mỗi ngày, lấy lý do tiếp khách, gặp gỡ bạn bè... để cho mình được ăn nhậu.

Đó còn là "tệ nạn" hút thuốc lá, hình ảnh rất quen khi nhậu vào là phì phèo thuốc lá, trong khi tác hại của thuốc lá tăng lên nhiều lần khi dùng cùng rượu bia. Nhiều thanh niên 30-35 tuổi, hàm răng đã vàng khè do khói thuốc, da nhăn, lưng gù, cơ nhão, sức sống không còn. Tất cả cũng vì ăn nhậu phá sức, sống quá dễ dãi.

5. Không khám sức khỏe định kỳ

Khi khám bác sĩ thường tư vấn: nên chủ động đi nội soi đường tiêu hóa, khám sản phụ khoa, chụp X-quang phổi, siêu âm... kiểm tra định kỳ hằng năm.

Với những khối u đường tiêu hóa, đợi đến lúc ăn không ngon, gầy sút cân, đi ngoài phân đen, tắc ruột... khối u đã phát triển cả năm rồi, bệnh đã ở giai đoạn muộn, trong khi thành công của điều trị chủ yếu dựa vào việc dự phòng cũng như chủ động tầm soát, kiểm tra, phát hiện bệnh khi tổn thương còn rất sớm.

Việc lập quỹ sức khỏe gia đình khác với tích tiền phòng lúc ốm đau, bệnh tật là hết sức cần thiết. Nếu đợi bệnh xảy đến nghĩa là đang giải quyết khúc cuối con đường bệnh tật, vô cùng tốn kém, nhiều lúc không cứu được mạng sống. Với quỹ sức khỏe gia đình, ta trích một số tiền nhất định mỗi năm để chủ động "đi tắt đón đầu" bệnh tật và giải quyết khi còn trong "trứng nước".

6. Dùng thuốc chữa bệnh không kiểm soát

Mọi người thường lựa chọn uống thuốc để chữa bệnh ngay khi có triệu chứng, trong khi việc thăm khám, chẩn đoán chưa được thực hiện.

Trước khi điều trị, bác sĩ khuyên nên hỏi những câu này với nhân viên y tế: Tôi bị bệnh gì? Mức độ nguy hiểm, ảnh hưởng của bệnh đến sức khỏe? Các hướng điều trị và tiên lượng? Thuốc - giải pháp điều trị có những ưu nhược điểm, nguy cơ gì? Nếu thấy mọi thứ rõ ràng và tin tưởng mới bắt đầu quá trình chữa trị.

7. Tiếp xúc quá nhiều với đồ nhựa mỗi ngày

Cùng với ô nhiễm không khí, nguồn nước... thì lạm dụng nhựa vô tình làm sức khỏe giảm sút nghiêm trọng. Bác sĩ khuyên sử dụng đồ sành, sứ, túi vải, túi cói, túi mây đan..., tuyệt đối không dùng đồ nhựa đựng - bảo quản thực phẩm.

8. Sống với bêtông hóa

Trong năm anh chị đưa các cháu lên rừng, ra biển, ra ngoại ô chơi bao lần? Hay cuối tuần chủ yếu đến siêu thị, trung tâm mua sắm, hay cả tháng ở điều hòa, phòng kín?

Hãy cùng gia đình, con trẻ ra ngoại ô, chạy nhảy vui đùa, điều đó giúp ích rất nhiều cho con trẻ và chúng ta trong việc làm sạch phổi, cân bằng cuộc sống, tránh tự kỷ - stress.

9. Chúng ta có đang stress?

Bác sĩ thấy mọi người bây giờ rất dễ nổi cáu, văng tục, buông lời cay đắng khi có việc không hài lòng, nụ cười tự nhiên, thân thiện ít xuất hiện hơn.

Khi sống gồng mình bon chen, giận dữ, đố kỵ... cơ thể sẽ tự động sản xuất ra những hormon nội sinh vô cùng độc hại, gây rối loạn cơ thể và suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng.

Đó là căn nguyên của rất nhiều bệnh tật: cao huyết áp, tai biến, mất ngủ kéo dài, loét dạ dày, ung thư. Kết quả sẽ ngược lại khi ta chọn lối sống nhẹ nhàng, thanh thản.

10. Kiến thức nền

Cũng là quả trứng nhưng giá trị sức khỏe sẽ khác biệt khi chúng ta ăn trứng luộc so với trứng rán.

Vậy tại sao dành rất nhiều thời gian lướt web, Facebook, buôn chuyện... nhưng ta lại dành rất ít thời gian cho việc tìm hiểu về ăn uống, dinh dưỡng, thể dục thể thao, chăm sóc sức khỏe?

Đừng phó thác sức khoẻ của mình cho hệ thống y tế

Nhiều người đang phó thác vào hệ thống y tế, vào thầy thuốc. Nhiều người mặc định cơ thể mình được "ăn chơi", "khai thác" không giới hạn, họ cũng nghĩ rằng nó sẽ ổn mãi.

Trong khi đó, người thầy thuốc chỉ có thể tư vấn, hỗ trợ và điều trị trong những trường hợp cơ thể chúng ta không đủ khả năng tự sửa chữa. Tuy nhiên khả năng của Y học và của người thầy thuốc cũng chỉ có giới hạn nào đó, không thể nào chữa được bách bệnh, nên khi mọi người để tình trạng cơ thể xuống cấp quá mức thì y học bó tay, dù cho trong tay anh chị có trăm ngàn ngân lượng, lúc đó tiền cũng chỉ là tờ giấy mà thôi.

Ở các nước văn minh hoặc với những ai hiểu biết, họ tìm hiểu và lắng nghe cơ thể mình mỗi ngày. Họ cũng vô cùng quan tâm, luôn chủ động đi kiểm tra sức khoẻ định kỳ. Đó là điều chúng ta cần hướng đến.

Xin đừng dễ dãi trong lối sống, lười nhác trong vận động, sai lầm trong ăn uống và cũng xin đừng đổ lỗi cho số phận, cho… gene (vì gene chỉ chiếm khoảng 1% căn nguyên của bệnh tật). Cơ bản, đời chúng ta do chính chúng ta định đoạt.

Thu Nguyên (lược ghi)