15 lần đại phẫu thuật giành giật một mạng sống

>> Những ca phẫu thuật kỳ lạ

15 lần cắt ghép da theo kiểu... tem thư

Bệnh nhân Đào Quốc H, 28 tuổi (Thuỷ Nguyên, Hải Phòng) bị bỏng ngày 27/2 do tai nạn lao động cháy cồn trong khi đúc khuôn công nghiệp của công ty liên doanh Việt - Nhật. Ngay lập tức, bệnh nhân H được sơ cấp cứu tại chỗ, sau đó chuyển thẳng đến Viện Bỏng Quốc Gia.

Nhập viện trong tình trạng sốc bỏng nặng và suy hô hấp cấp, ngay từ khi tiếp nhận bệnh nhân H, các bác sĩ Khoa Hồi sức cấp cứu, Viện Bỏng QG chẩn đoán: Bỏng lửa cồn 90% toàn thân trong đó có 80% bỏng sâu (hết lớp da) toàn thân, bỏng hô hấp, sốc bỏng nặng.

Chẩn đoán ca này quá nặng và khó có thể qua khỏi cơn nguy cấp này, nhưng các bác sĩ tại Khoa vẫn khẩn trương cấp cứu hỗ trợ hô hấp, mở khí quản cấp cứu, khai thông đường thở, chống sốc tích cực, tập trung các phương tiện điều trị tích cực.

BS Nguyễn Như Lâm, Trưởng Khoa Hồi sức cấp cứu cho biết, với bệnh nhân bỏng, da đồng loại (da người) hoặc dị loại (da lợn, da ếch...) chỉ có tác dụng che phủ tạm thời, trong khi chờ đợi để có nguồn da tự thân để ghép, thì vết thương bỏng sâu mới lành được.

Bệnh nhân H chỉ còn vùng da đầu có tóc (khoảng 2% lấy da được) và hai mu bàn chân, một mu bàn tay (tổng diện tích khoảng 6%) là nguồn da tự thân duy nhất để ghép cho 80% diện tích bỏng sâu là một bài toán rất khó. Vì thường thì vùng cho da sau khi phẫu thuật phải chăm sóc tốt, ít nhất 7 ngày sau mới lấy lại được.

BS Lâm giải thích: “Vùng da đầu có nhiều mạch máu nên chảy mất nhiều máu khi phẫu thuật. Các vùng còn lại ở mu bàn tay và chân có nhiều nếp gấp nên rất khó lấy được các mảnh lớn. Do vậy, chúng tôi đã chọn phương án ghép da tem thư kết hợp hai lớp (kiểu Sanwich) như sau: lớp dưới cùng là da tự thân được cắt thành các mảnh nhỏ như tem thư ghép giãn cách rộng 3 – 4 cm/mảnh. Sau đó, các bác sĩ sẽ ghép da đồng loại lấy từ người thân đã được rạch mắt lưới với tỷ lệ giãn rộng 1:3 hoặc 1:4 bằng dụng cụ chuyên dụng đặc biệt”.

Các bác sỹ khoa Hồi sức cấp cứu đang tiến hành ghép da theo phương pháp tem thư cho bệnh nhân H

Ca phẫu thuật này đòi hỏi sự rất cẩn thận, tỉ mỉ của các bác sĩ và mất nhiều thời gian. Đồng thời, công tác chăm sóc sau mổ cũng rất sát sao mới đảm bảo cho mảnh da ghép không bị bong ra và chết. Mảnh da mắt lưới đồng loại có tác dụng che phủ tạm thời tổn thương bỏng chưa được phủ da tự thân, đồng thời có tác dụng bảo vệ mảnh da tự thân phía dưới, kích thích quá trình liền vết thương và biểu mô hoá từ mảnh da tự thân, hạn chế quá trình thoát dịch và huyết tương từ vết bỏng ra môi trường.

“Mỗi lần phẫu thuật, ở bệnh nhân H chỉ có thể che phủ được khoảng 6 – 9% diện tích cơ thể. Chính vì vậy, mà phải mất đến 15 lần phẫu thuật với hoàn thành xong việc che phủ toàn bộ phần cơ thể bị mất da” – BS Lâm nói.

Ca phẫu thuật của bệnh nhân H thành công có một phần trợ giúp của em trai bệnh nhân đã tự nguyện cho da 4 lần ở hai tay, hai chân. Ngoài ra, còn hai người thân khác cũng tự nguyện cho da để cứu bệnh nhân. Như vậy, để sống sót sau tai nạn này, bệnh nhân H mang trên mình da của 3 người khác.

Kỳ tích của ngành Bỏng

BS Lâm tâm sự: “Từ trước đến nay, chúng tôi cũng đã tiếp nhận và điều trị nhiều bệnh nhân nặng với diện tích bỏng trên 80 – 90% diện tích cơ thể. Tuy nhiên, chưa cứu sống được bệnh nhân nào có diện tích bỏng sâu như thế này. Các bệnh nhân có diện tích bỏng lớn được cứu sống trước đây chủ yếu là bỏng nông, với diện bỏng sâu trên 50% diện tích cơ thể. Vì vậy, có thể coi đây là một kỳ tích của nền y học Việt Nam trong chuyên ngành bỏng”.

Thậm chí cho đến khi bệnh nhân đi lại được và có thể an toàn xuất viện, các bác sĩ vẫn chưa tin được, tại sao một người bị bỏng nặng tới 90% cơ thể và 80% độ sâu mà còn có thể sống được.

Bệnh nhân H sau 15 lần ghép da đã phục hồi hoàn toàn

Hiện nay, tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân bỏng với diện tích trên 70% còn rất cao không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả ở các nước phát triển, đặc biệt là các bệnh nhân bỏng sâu diện rộng và bỏng hô hấp kết hợp. Theo ước tính, bệnh nhân bỏng hô hấp có tỷ lệ tử vong cao gấp 3 lần so với bệnh nhân chỉ bỏng da đơn thuần có cùng diện tích bỏng.

Nguyên nhân tử vong ở bệnh nhân bỏng nặng hiện nay chủ yếu là nhiễm khuẩn máu, các biến chứng về phổi và suy đa tạng.

BS Lâm trầm ngâm, bệnh nhân H cũng không nằm ngoài nguy cơ trên. Tuy nhiên, có nhiều điều kiện hậu thuẫn khác “tiếp sức” cho bệnh nhân này có thể chiến thắng thần chết.

Đó là khoa Hồi sức cấp cứu vừa được chuyển sang khu nhà điều trị mới có cơ sở hạ tầng tốt, hiện đại với hệ thống thông khí một chiều, áp lực dương có tác dụng giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn cho bệnh nhân.

Thứ ba, sự đầu tư có hiệu quả của gia đình bệnh nhân về mặt chi phí điều trị, đáp ứng kịp thời các đơn thuốc tốt để điều trị cho bệnh nhân H. Trong khi ở các nước phát triển như Hoa Kỳ, Australia, Anh... bệnh nhân bỏng được điều trị miễn phí hoàn toàn bởi vì chi phí điều trị quá cao, chỉ đứng thứ hai sau ghép tạng.

Cuối cùng, bệnh nhân có nguồn cho da tự nguyện được huy động tối đa từ phía gia đình bệnh nhân. Điều này không phải trường hợp nào cũng thực hiện được, trong khi Luật Hiến tạng của nước ta chưa có hiệu lực (ở thời điểm tháng 2/2007) và đi vào thực tế (ngay cả hiện nay).

Với trường hợp như bệnh nhân H, một bản kế hoạch phẫu thuật dài được chuẩn bị chu đáo và hợp lý. Các bác sĩ ở Viện cũng nhận định: Nếu không ghép đúng thời điểm, thì tỷ lệ da ghép sống thành công không cao. BS Lâm ví von, điều này cũng giống như cấy lúa non, phải chuẩn bị ruộng cấy thật tốt thì lúa mới sống và phát triển được.

Do vậy ngoài việc chăm sóc, điều trị tại chỗ thật tốt, hạn chế được nhiễm khuẩn tại chỗ, công tác điều trị toàn thân, dự phòng các biến chứng cũng cực kỳ quan trọng bao gồm cả nuôi dưỡng tích cực (bệnh nhân bỏng nặng có nhu cầu nuôi dưỡng hàng ngày lên tới 5000 – 6000Kcal, gấp 2- 3 lần so với năng lượng của người lao động nặng).

Ngoài ra, công tác chăm sóc hộ lý, tập thở, phục hồi chức năng sớm, trở mình chống loét các điểm tỳ và liệu pháp tâm lý cũng rất quan trọng.

Ca phẫu thuật 15 lần ghép da “tem thư” đã trở thành câu chuyện tự hào của Viện Bỏng QG. Bệnh nhân H đã ổn định sau 3 tháng điều trị và ra viện sau 4 tháng điều trị.

* Ảnh trong bài do BS Như Lâm cung cấp  

Vân Khánh