Ứng xử thế nào với hầu đồng?

Dù chưa có Thông tư hướng dẫn thực hiện, nhưng các hành vi tổ chức hoạt động lên đồng vẫn sẽ bị phạt tiền từ 1 triệu đến 3 triệu đồng.

 

Sẽ xử phạt kể cả chưa có thông tư

Mặc dù Nghị định 75/2010/NĐ - CP (Nghị định 75) đã bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/9/2010 nhưng đến thời điểm này, Bộ VH,TT&DL vẫn chưa ban hành Thông tư hướng dẫn thực hiện. Lý do mà Bộ VH,TT&DL đưa ra là dù đã mở tới 2 cuộc hội thảo về các vấn đề liên quan nhưng nhiều ý kiến vẫn chưa thống nhất.

Một trong những vấn đề gây tranh cái nhiều nhất đó là cấm và xử phạt các hoạt động hầu đồng. Tại các cuộc hội thảo do Bộ VH, TT&DL chủ trì, nhiều đại biểu cho rằng, bản thân hầu đồng không phải là mê tín dị đoan, nó là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lâu đời. Nổi bật trong họat động này là nghệ thuật hát chầu văn. Vấn đề là hiện nay, có nhiều người lợi dụng hầu đồng biến tướng thành các hình thức mê tín dị đoan. Tuy nhiên, một luồng ý kiến khác lại cho rằng, hầu đồng chính là một hành vi mê tín dị đoan, gây nhiều phức tạp trong đời sống văn hóa - xã hội.

 

Dù chưa có Thông tư hướng dẫn nhưng hoạt động hầu đồng  sẽ bị xử phạt sau 1/9.

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH, ông Lê Anh Tuyến, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ VH,TT&DL) cho biết, cấm tổ chức lên đồng đã có từ Nghị định 103/2009/NĐ - CP về quản lý văn hoá. Do đó, dù chưa ban hành được Thông tư hướng dẫn thực hiện Nghị định 75, nhưng việc xử phạt vẫn có thể tiến hành như đã quy định trong Nghị định.

Theo ông Tuyến, ngay cả việc đốt vàng mã cũng sẽ quản lý rốt ráo hơn. Bộ VH, TT&DL sẽ đề nghị tăng thuế với hoạt động sản xuất mặt hàng này vào thời điểm phù hợp. Hiện chưa có quy định cấm đốt vàng mã tại gia đình nhưng đốt vàng mã tại nơi công cộng sẽ xử phạt rất nghiêm.

Ông Lê Anh Tuyến cho biết thêm, Bộ trưởng Bộ VH,TT&DL Hoàng Tuấn Anh đã chỉ đạo là sẽ ban hành Thông tư hướng dẫn trong tháng 9 hoặc tháng 10/2010.

 

Ranh giới giữa tín ngưỡng và mê tín

Theo các nhà văn hoá thì hầu đồng (hầu bóng) là nghi lễ nhập hồn của các vị Thánh Tứ Phủ vào thân xác ông đồng bà cốt, để phán truyền, ban phúc cho các tín dân. Phục vụ cho nghi lễ quan trọng này, người ta đã sáng tạo ra một hình thức lễ nhạc gọi là Hát văn.

Mục 3, Điều 18 của Nghị định 75/ 2010/NĐ - CP quy định rõ về việc vi phạm các quy định về nếp sống văn hoá. Các hành vi tổ chức lên đồng, xem bói, gọi hồn, xin xăm, xóc thẻ, yểm bùa, phù chú, truyền bá sấm trạng và các hình thức khác có tính chất mê tín dị đoan; đốt vàng mã tại lễ hội, di tích lịch sử - văn hoá, nơi công cộng; tuyên truyền mê tín dị đoan để bán vàng mã…sẽ bị xử phạt từ 500.000 đến 3 triệu đồng.

Dân gian Việt Nam theo tín ngưỡng tứ phủ: Thờ trời (Thiên phủ), đất (Địa phủ), núi (Nhạc phủ), sông (Thuỷ phủ). Các đối tượng trong Hát văn (Chầu văn) là những nhân vật trong tín ngưỡng tứ phủ gồm có Mẫu Thượng thiên (Mẹ trên trời, mặc áo đỏ), Mẫu Địa (Mẹ đất, mặc áo vàng), Mẫu Thượng ngàn (Mẹ núi rừng, mặc áo xanh lá cây), Mẫu Thoải (Mẹ nước, mặc áo trắng), ngoài ra còn có các quan hoàng, các cô và các cậu.

Nhiều nhà nghiên cứu suy đoán rằng Hát văn có xuất xứ sớm nhất khoảng cuối thế kỷ XV - đầu thế kỷ XVI, muộn nhất cũng vào khoảng từ cuối thế kỷ XVI.

Giáo sư - Nhà văn hoá Vũ Ngọc Khánh cho rằng, lên đồng là hoạt động văn hoá đáng quan tâm. Việc xử phạt hay cấm các hoạt động này cần có sự xem xét, cân nhắc kĩ. Cần phân biệt được đâu là hầu đồng theo tín ngưỡng, đâu là hình thức mê tín dị đoan.
Đại đức Thích Tâm Kiên - Trụ trì chùa Một Cột (Hà Nội) cho rằng, hoạt động lên đồng chính là một đặc trưng văn hoá Việt Nam. Hình thức hát chầu văn trong hầu đồng có dự kiến lập hồ sơ trình UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể.

Theo Đại đức Thích Tâm Kiên, hầu đồng ngày nay đã bị lợi dụng, biến tướng thành những hoạt động mê tín dị đoan, gây tốn kém tiền của. Các cơ quan chức năng nên có cách quản lý chặt chẽ chứ không nên cấm hẳn. Trong trường hợp bị lợi dụng, biến tướng thành các hành vi mê tín dị đoan thì nên phạt nặng để răn đe.

 

Hoàng Phương