40 năm vụ thảm sát Sơn Mỹ: Nỗi đau và ý chí

> Nỗi đau chưa thể nguôi ngoai

Không nhắc thì thôi, nhưng cứ mỗi khi có ai đó hỏi về buổi sáng đau thương ấy, bà Hà Thị Quí lại bật khóc. Năm nay đã 83 tuổi, ngày về với tổ tiên cũng không còn xa nữa, nhưng bà Quí vẫn phải sống một mình trong căn nhà nhỏ.  (Xem tiếp trang 2)

Anh con trai sống sót cùng bà qua vụ thảm sát thì bị pháo Mỹ cướp mất một chân và một tay. Anh có gia đình và ở riêng gần Khu Chứng tích. Hàng ngày anh vẫn phải lên núi Đầu Voi để đào đất bán cho người ta làm phụ gia xi-măng.

Còn bà Quí, ngày nào bà cũng có mặt ở Khu Chứng tích, không phải để làm công chức Nhà nước, mà để tranh thủ... cắt vài nắm cỏ cho bò. Chỉ riêng trong Khu Chứng tích ấy đã có ít nhất 3 người là nạn nhân may mắn thoát chết trong ngày 16/3/1968: đó là anh Phạm Thành Công - Giám đốc Khu Chứng tích, anh Trần Văn Nam - công nhân sửa cây cảnh và vườn hoa của Khu Chứng tích, và bà Quí - người hầu như ngày nào cũng có mặt ở Khu Chứng tích.

Người ta đã nói rất nhiều, và sẽ còn tiếp tục nói về những tội ác của quân đội xâm lược Mỹ, về những vết thương của người dân Sơn Mỹ suốt 40 năm qua. Nhưng có một điều người ta phải biết khi tìm cách lý giải vì sao người dân Sơn Mỹ vẫn sống được sau vụ thảm sát kinh hoàng ấy?

32 năm trước - vào tháng 3 năm 1976 - tôi đã về Sơn Mỹ và sống hơn một tháng với bà con ở đó. Vừa mới ra khỏi chiến tranh và cuộc thảm sát, Sơn Mỹ lúc bấy giờ thật tang thương. Vậy mà tôi đã thấy người Sơn Mỹ thức dậy từ lúc mờ đất và ra đồng, xuống biển, lên núi. Họ thu dọn lại ruộng đồng, dựng lại ngôi nhà ở tạm, ra khơi đánh cá. Họ lầm lũi làm việc, chấp nhận tất cả những mất mát để làm lại. Những chiếc cần vọt - công cụ dùng múc nước từ những giếng khơi sâu 30 - 40 mét ở vùng đất cát -  lại kẽo kẹt suốt đêm ngày: Người ta múc từng gàu nước, gánh từng thùng nước để tưới khoai, tưới cây huỳnh tinh, và tưới mạ.

Cuộc sống với bao khó nhọc vất vả nhưng vẫn là cuộc sống, và người Sơn Mỹ quyết làm lại tất cả. Mắt họ ánh lên một ánh thép già mà tôi mỗi khi nhìn vào lại cảm thấy vừa yêu thương vừa kính nể. Và những đứa trẻ con Sơn Mỹ - chúng vẫn hồn nhiên trong gian khó, vẫn lớn lên từ vùng đất chịu quá nhiều tang thương.

Bạn có nhớ bức ảnh chụp trong cuộc thảm sát Sơn Mỹ về hai anh em Trương Bốn và Trương Năm: Đứa anh nằm đè lên với ý định che đạn cho đứa em, nhưng súng của bọn sát nhân đã nổ, và hai anh em cùng chết, ôm nhau mà chết. Đó có lẽ là bức ảnh nói lên nhiều nhất về đức hy sinh, về tình yêu thương đến quên mình của người Sơn Mỹ. Nó như cái gì bẩm sinh, bản năng mà những đứa trẻ con cũng thể hiện ra ngay trước cái chết.

Một vùng đất có những con người như thế, vùng đất ấy không thể bị hủy diệt, dù trước bất cứ thế lực phi nhân nào! Sơn Mỹ hôm nay, tuy chưa thể thoát hẳn khỏi nghèo khó, nhưng sức vươn lên khó nhọc của nó có thể thấy được hàng ngày. Khi người ta phải đổi mấy gàu mồ hôi cho một củ khoai, thì người ta sẽ hiểu sức sống kỳ lạ của vùng đất này đến từ đâu?

Thanh Thảo