70% người mắc tiểu đường ở Việt Nam không biết mình bị bệnh

Chương trình Sức khoẻ Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 50% bệnh nhân đái tháo đường được phát hiện bệnh. Ảnh minh hoạ

Đái tháo đường – bệnh phổ biến, gánh nặng trầm trọng

Đái tháo đường là bệnh mãn tính phổ biến nhất thế giới, ngày càng tăng nhanh. Theo Liên đoàn đái tháo đường thế giới (IDF), hiện toàn thế giới có trên 415 triệu người bị bệnh này, con số dự kiến sẽ tăng lên 642 triệu người vào năm 2040. Gánh nặng bệnh tật của đái tháo đường cao gấp 20-40 lần so với những bệnh lây nhiễm khác.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn cho hay, các nghiên cứu cho thấy, ước tính hiện Việt Nam có khoảng 3 triệu người bị đái tháo đường. Tỉ lệ người mắc bệnh này đang tăng chóng mặt và ngày càng trẻ hóa. Rất nhiều người độ tuổi 25-30 mắc bệnh mà không biết, thậm chí có những trường hợp trẻ 12, 13 tuổi bị đái tháo đường type 2 đã được ghi nhận.

Gánh nặng tử vong và tàn phế do căn bệnh này cũng rất lớn. Theo TS Trương Đình Bắc, Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng, đái tháo đường nằm trong số 10 nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu ở cả hai giới, gây ra các biến chứng nặng nề về tim mạch, tổn thương thần kinh, suy thận, nhiễm trùng và gây tổn thương bàn chân có thể dẫn đến phải cắt cụt chi. Ước tính năm 2016, trong số gần 550.000 ca tử vong, có tới 4% là do bệnh này.

Dù số lượng người mắc rất lớn, tuy nhiên, theo đại diện Cục Y tế dự phòng, mới chỉ có gần 30% bệnh nhân đái tháo đường được quản lý, dự phòng và dùng thuốc theo quy định. Có nghĩa là tại Việt Nam, hơn 70% người chưa hề biết mình bị mắc bệnh.

Không chỉ gây tổn thất về sức khoẻ, đái tháo đường còn tạo ra nhiều gánh nặng về kinh tế. Theo Quỹ đái tháo đường quốc tế, năm 2013 ước tính chi phí y tế cho một bệnh nhân đái tháo đường ở Việt Nam là khoảng 127,8 đô la Mỹ, như vậy nếu chăm sóc điều trị cho toàn bộ số người hiện mắc đái tháo đường ở nước ta thì mỗi năm sẽ tiêu tốn khoản tương đương 8.400 tỷ đồng.

Tăng cường các biện pháp phòng chống bệnh

Theo TS Trương Đình Bắc, đái tháo đường có nguyên nhân quan trọng do các hành vi nguy cơ như dinh dưỡng không hợp lý, thiếu hoạt động thể lực, hút thuốc, lạm dụng rượu bia. Theo điều tra năm 2015 của Bộ Y tế, khoảng 45,3% nam giới Việt Nam hút thuốc lá, gần một nửa nam giới uống rượu bia ở mức nguy hại; hơn một nửa số người trưởng thành ăn thiếu rau/trái cây và người dân ăn muối nhiều gấp hai lần so với mức khuyến nghị của WHO; khoảng 1/3 dân số hiện nay thiếu hoạt động thể lực và 16% người trưởng thành ở Việt Nam mắc thừa cân béo phì. Sự gia tăng các hành vi nguy cơ đã dẫn tới các rối loạn sinh - chuyển hóa như thừa cân béo phì, rối loạn đường máu, mỡ máu, từ đó dẫn tới mắc bệnh. TS Trương Đình Bắc phân tích, bằng chứng khoa học cho thấy nếu loại trừ được các hành vi nguy cơ sẽ giúp phòng tránh được ít nhất 80% các bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2.

Để tăng cường phòng, chống bệnh không lây nhiễm, cùng với việc triển khai hiệu quả chương trình mục tiêu y tế, năm 2015 Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia phòng, chống bệnh ung thư, tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản và các bệnh không lây nhiễm khác giai đoạn 2015-2025. Hiện nay Bộ Y tế đang triển khai dự án phòng chống bệnh không lây nhiễm thuộc Chương trình mục tiêu Y tế - Dân số giai đoạn 2016-2020.

Tháng 9/2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình Sức khoẻ Việt Nam tại quyết định Số 1092/QĐ-TTg, đặt mục tiêu đến năm 2025, sẽ có ít nhất 50% bệnh nhân đái tháo đường được phát hiện bệnh và tiếp tục tăng lên 70% vào năm 2030, đồng thời tăng tỉ lệ bệnh nhân được quản lý tại các cơ sở y tế lên 30-40% trong 10 năm tới.

Hiện nay, trên cả nước có hơn 11.000 trạm y tế xã, phường, thị trấn… Đây là mạng lưới y tế cơ sở trực tiếp gần người dân nhất và được kỳ vọng với vai trò là “người gác cổng” trong phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe cũng như sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý một số bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp… để góp phần giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên.

Tuy nhiên, TS Trương Đình Bắc nhìn nhận, hiện tại chỉ có 12% xã trên cả nước thực hiện quản lý bệnh tăng huyết áp, hầu như chưa quản lý bệnh đái tháo đường tại xã. Do đó, Bộ Y tế đã đưa ra lộ trình triển khai quản lý, điều trị bệnh đái tháo đường tại tuyến y tế cơ sở áp dụng nguyên lý y học gia đình.

Theo đó, nhiệm vụ chuyên môn mới của các trạm y tế hoạt động theo nguyên lý y học gia đình là phải quản lý, điều trị bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm, trong đó có bệnh đái tháo đường. Riêng trong năm 2018, ngành Y tế đã thí điểm mô hình 26 trạm y tế xã, phường tại 8 tỉnh, thành trên cả nước theo nguyên lý này. Mục tiêu, đến năm 2019, mỗi địa phương sẽ triển khai ít nhất 15% số trạm y tế điểm... Để đạt được mục tiêu này nhằm tăng cường chẩn đoán sớm, điều trị và quản lý bệnh đái tháo đường tại tuyến y tế cơ sở, các chuyên gia cho rằng, ngành y tế cần xây dựng tài liệu hướng dẫn chẩn đoán, điều trị chuẩn mực cho những cán bộ y tế cơ sở.

Tìm thấy mối liên quan đáng sợ giữa tiểu đường và nhiều loại ung thư

Quỳnh An