700 ngày làm thuê, tìm mộ chồng

Để có tiền vượt vạn dặm trong cuộc tìm kiếm ấy, chị đã phải lang bạt làm thuê trên khắp những nẻo đường anh đã đi qua thời đánh giặc...

Người đi xa mãi           

Người phụ nữ quả cảm ấy tên là Trần Thị Kim Chính, hiện đang sinh sống tại xã Nghĩa Sơn, Nghĩa Hưng, Nam Định. Tôi tìm về nhà chị vào đúng giờ trưa, trời hầm hập nắng. Ngôi nhà nhỏ xíu, chông chênh ngay sát sông Ninh Cơ vắng ngắt. Chị vẫn tất tả với gánh rau ngoài chợ, chưa về. Mẹ chồng chị bảo: “Khổ thân, sáng nào nó cũng dậy từ nửa đêm. Lọ mọ ngoài vườn chán rồi gánh rau đi! Lam lũ chẳng khác nào thân vạc!”. Chuyện đang dang dở thì chị về. Vội vàng, tất tưởi như kẻ chạy mưa.

Chị kể, chị với liệt sĩ Nguyễn Xuân Hưởng, chồng chị, học chung với nhau ở trường làng. Lấy nhau năm 1964, năm 1965 có với nhau một cô con gái xinh xắn, anh lên đường nhập ngũ.

Khi anh đi, chị mới bắt đầu thấy nhớ, thấy thương, thấy thiếu vắng một dáng hình thân thuộc. Chị giật mình nhận ra chị đã quá yêu anh. Vậy là, cứ sau mỗi buổi đồng áng, chị lại lúi húi bên ngọn đèn dầu để viết cho anh những dòng thương nhớ. Anh cũng vậy, thư về luôn.

Năm 1966, anh hy sinh tại Bình Phước. Bặt tin chồng, chị nghĩ anh gặp chuyện chẳng lành. Thế nhưng, nỗi nhớ thương ăm ắp, chị vẫn biên thư đều đặn và vẫn hi vọng anh sẽ về như lời hứa trước lúc lên đường. Năm 1971, giấy báo tử về, dù đã “chuẩn bị tinh thần” nhưng chị vẫn thấy đất trời chao đảo, suốt mấy tháng trời, chị thẫn thờ,  ngẩn ngơ.

Bởi cha và anh đều đã hi sinh nhà chị bỗng neo người, công việc đều chất lên vai chị. Thấy chị côi cút, trong làng, ngoài xã nhiều người thương cảm, đặt vấn đề tiếp nối tơ duyên.

Mẹ chồng chị cũng đã nhiều lần khuyên nhủ: “Con nên đi bước nữa cho cửa nhà bớt phần cô quạnh!”. Thế nhưng, chị đã lẳng lặng chối từ lời khuyên gan ruột ấy.

Ý nghĩ phải tìm bằng được phần mộ anh đưa về quê hương đã choán hết tâm tư của chị. Thế là giữa những năm 1980, chị xin thôi nghề dạy học, về nhà làm kinh tế những mong dành dụm chút vốn cho hành trình tìm mộ chồng.

Đọc lại lá thư của chồng

Thân vạc nơi đất khách

Năm 1999, sau khi ăn tết xong, bán tất cả gà lợn, cùng số tiền chiu chắt bấy lâu, với gần 6 triệu đồng trong túi, chị lên đường.

Lúc này, qua một người đồng đội cũ, chị biết, chồng mình nằm xuống tại tỉnh Bình Phước. Chỉ có mỗi thông tin đó trong tay, chị bắt xe khách vào thẳng TP.HCM. Tại đây, đơn vị cũ của anh (trung đoàn 141, sư đoàn 7) cho hay, tất cả các liệt sĩ hi sinh tại Bình Phước đều đã được qui tập về các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh. Vậy là, ngay tức khắc chị đi khắp các nghĩa trang như Phước Long, Lộc Ninh, Bù Đốp... Thế nhưng, mỏi mắt kiếm tìm trên tất cả các bia mộ, tên anh vẫn không xuất hiện.

Suốt một tháng trời long đong tìm kiếm, số tiền chị mang theo đã vơi quá nửa, không có manh mối nào sáng sủa, chị đành quay lại Sài Gòn với hi vọng sẽ tìm lại được những người từng là chỉ huy của anh thủa trước. Về Sài Gòn, chị ở nhờ nhà một người em họ ở Hóc Môn.

Trong những ngày chờ đợi ấy, sợ tiêu lạm vào phần tiền còn lại, chị đã giấu cô em họ, đi bóc hành thuê cho một cửa hàng bánh cuốn.

Chị kể, mấy ngày đầu, tưởng chị đi tìm thêm thông tin cho hành trình tìm kiếm của mình, nên gia đình người em cũng không để ý. Thế nhưng, mấy hôm sau, thấy mắt chị ngầu đỏ, hai bàn tay phồng rộp thì họ đã nằng nặc hỏi nguyên do. Chẳng có cách nào giấu giếm, chị đành nói thật. Ngày ấy, bóc mỗi cân hành, chị được chủ quán trả công 500 đồng. Một ngày, cả đống hành ngót 20 ký chị bóc hết veo.

Từ một thông tin của đơn vị anh thủa trước, chị đã tìm được địa chỉ của một số cán bộ Trung đoàn 141. Và từ họ, chị xác định được nơi anh hi sinh, là một khu rừng giáp biên giới Campuchia. Nơi ấy thủa trước có một đơn vị quân y đóng quân nên mọi người quen gọi là đồi Quân y. Trước đó, cũng tại nơi ấy, trung đoàn Bắc Sơn đã từng dừng chân nên cũng có người gọi là đồi Bắc Sơn. Thế nhưng, sau ngần ấy năm thì không còn ai nhớ chính xác vị trí của đồi Quân y nữa.

Cùng bộ đội, dân quân vào rừng tìm mộ

Một cán bộ của trung đoàn 141 đã nghỉ hưu cho chị biết khu đồi ấy hiện nằm trên địa phận xã Đắc Ơ, huyện Phước Long, tỉnh Bình Phước. Năm 1966, đơn vị ông đã có hơn 500 người hi sinh tại đó. Và theo như mô tả của người cán bộ này, thì đi từ bản Đắc Ơ dọc theo đường 14, qua cầu Đắc Ơ rồi men theo bờ rừng đến một con suối có tên là suối Dây, đi thêm chừng 1- 2 km nữa là đến nơi đơn vị đóng quân. Từ đó, qua kho Xanh lấy lương thực bên đất Campuchia, bộ đội ta cũng phải đi bộ mất chừng 1 ngày đường rừng cho quãng đường gần 4 km. Những địa danh, địa hình, địa vật ấy là “dữ liệu” từ cách đây mấy chục năm, còn bây giờ, chúng thay đổi như thế nào thì không ai rõ.

Hành trình không mệt mỏi

Có được những thông tin trên, chị tạm “chia tay” với nghề bóc hành thuê, ngay tức khắc vòng lên Phước Long rồi vào thẳng xã Đắc Ơ. Đến nơi, gõ cửa khắp cơ quan ban ngành, hỏi cả những người cao tuổi, nhưng điều chị hi vọng đã hoá thành nỗi thất vọng tràn trề. Ai cũng bảo có nghe nói tới những địa danh đó, nhưng vị trí nó nằm chính xác ở đâu thì không ai biết.

Đi theo “sơ đồ” của người chỉ huy mà chị đã gặp ở Sài Gòn, cũng không có kết quả. Cả một dải đất biên giới rộng mênh mông, biết tìm nơi đó ở đâu? Băn khoăn đó khiến chị thấy mệt mỏi, chán chường. Thế nhưng, nghĩ đó là những thông tin cuối cùng mà mình có được, chị quyết định ở lại Đắc Ơ. Chị nghĩ, cứ ở đây lân la dò hỏi, thế nào cũng có người biết mà chỉ đường giúp chị. Vậy là, nhờ sự tốt bụng của ông chủ tịch xã, chị xin lưu lại ở ngay nhà ông.

Để có thêm “vốn liếng” cho hành trình của mình, những ngày không đi vào rừng tìm kiếm, chị đi làm thuê cho các gia đình trồng nhiều hoa màu trong xã. Mỗi ngày đi làm cỏ cà phê, hay đi thu hoạch hạt tiêu... họ đều trả chị 20 nghìn đồng tiền công. Bởi chịu thương chịu khó, nên chị được nhiều người thuê lắm. Buổi tối, hay những hôm trời mưa, chị lại đứng lớp dạy học cho bọn trẻ con trong xã. Gặp bất cứ ai, chị cũng đều hỏi về nơi mình đang tìm kiếm.

Ở Đắc Ơ được hơn 7 tháng, một buổi đi làm rẫy, tình cờ, chị gặp một người đàn ông cao lớn lênh khênh tên là Ba - Rui, hơn 70 tuổi, người X’tiêng. Ba- Rui trước đây từng là giao liên và đã một lần vào khu đồi ấy.

Như vớ được vàng, ngay lập tức chị nhờ Ba - Rui giúp sức. Theo Ba - Rui thì khu đồi ấy nằm gần sông Đa Quýt, giáp với đất Campuchia. Được sự đồng ý của chính quyền sở tại cũng như bộ đội biên phòng, ngay sau đó ít hôm, nhờ sự chỉ đường của người đàn ông dân tộc ấy, chị đã cùng dân quân xã, bộ đội biên phòng lội rừng vào tìm kiếm.

Trèo đèo lội suối mất 2 ngày trời, hết lương thực, cả đoàn đành phải quay ra. Lần thứ 2, chuẩn bị thêm lương khô, cả đoàn lại quay lại. Chị kể, vòng vèo trong rừng đến ngày thứ 3 thì dấu tích nơi chồng chị đóng quân thủa trước đã xuất hiện. Đó là những vệt đường mòn và những chiếc hầm chữ A không còn nguyên vẹn. Thế nhưng, quần thảo khắp những nơi... nghi vấn ấy, chị vẫn không thấy nơi nào có dấu hiệu là nơi anh và các đồng đội của mình được chôn cất.

Sang đến ngày thứ 5 thì sự mệt mỏi, thất vọng đã làm mọi người chán nản. Thế nhưng, khi sự tuyệt vọng lên tới đỉnh điểm thì chị đã phát hiện ra một điều thú vị: Trưa ấy, cả đoàn ngồi ăn cơm trên một bãi đất phẳng phiu. Đang ăn chị bỗng giật mình khi thấy ngay trước mắt mình có một khu đất gồ ghề nhưng lại có những hòn đá tảng xếp vuông góc với nhau hệt như người ta kê chân giường. Có lẽ nào các anh nằm ở đó? Vội vàng gọi mọi người lại xem và ai cũng nhận ra sự khác biệt ấy. Cách thức đặt những viên đá trên là do bàn tay con người chứ không phải do tạo hoá, thiên nhiên.

Tìm kiếm thêm ở xung quanh thì suy đoán của chị hoàn toàn có cơ sở. Trong một lùm cỏ gần đó, có một bia đá ghi tên phần mộ của một liệt sĩ quê ở Quảng Trạch, Quảng Bình. (Ngay sau đó, theo địa chỉ trên tấm bia ấy, chị đã biên thư cho thân nhân liệt sĩ trên báo tin phần mộ. Gia đình liệt sĩ đó giờ vẫn coi chị như ân nhân).

Ngay trong ngày hôm đó, sau khi làm lễ và được sự đồng ý của mọi người, chị đã khai quật phần đất nằm ở phiến đá ngoài cùng. Thế nhưng, đào sâu đến quá đầu người, chị chỉ tìm được duy nhất một chân dép cao su. Không biết đích xác chồng mình nằm ở vị trí nào nên sang đến ngày thứ 7, chị và cả đoàn đành rút ra.

Ước vọng cuối cùng

Tết âm lịch năm 2000, chị rời Đắc Ơ về lại Sài Gòn. Suốt mấy tháng ở Đắc Ơ, thuê xe ôm đi ngang đi dọc, kinh phí tích cóp cũng đã vơi cạn phần nhiều. Chị quyết định đi làm để gom góp thêm tiền. Vậy là mấy tháng ở Sài Gòn, chị đi làm “ô sin” cho mấy nhà neo người quanh xóm.

Chị nhận trông trẻ, dọn nhà hay bất cứ thứ việc gì mà người ta ngại phải mó tay. Sau gần 3 tháng, thấy đã kiếm hòm hòm, chị lại bắt xe quay lại Đắc Ơ. Lại những lần lặn lội trong rừng, nhưng kết quả chính xác về phần mộ của chồng mình, chị vẫn chưa có được.

Thất vọng, chị đành về lại Sài Gòn. Hôm ấy, vào thăm lại một người đồng hương, cũng là đồng đội của chồng chị ở trung đoàn 141, chị đã “báo cáo” kết quả chuyến đi. Nghe xong câu chuyện, vợ chồng người đồng hương ấy đã khuyên chị nên ra Bắc, và gửi kết quả của cuộc tìm kiếm cho Bộ Tư lệnh Biên phòng rồi nhờ họ giúp thì sẽ khả thi hơn.

Nghe lời khuyên ấy chị thấy có lí bởi khu đồi ấy, theo tài liệu thì có tới hơn 500 liệt sĩ được an táng, trước sau gì thì nhà nước cũng tiến hành khai quật. Sáng hôm sau, khi hành lí đã sẵn sàng, vợ chồng chủ nhà đã nhất quyết đòi đưa chị ra ga. Trước sự nhiệt tình ấy, chị đành thú thực, chị chưa về ngay được mà phải quay lại Đắc Ơ. Chị muốn lên đó, tiếp tục đi làm thuê để có... tiền về. Lí do ấy làm người đồng hương sửng sốt. Ngay trong ngày hôm ấy, ông đã “triệu tập” mấy người đồng đội cũ của chồng chị lại. Mỗi người góp một chút, chị đã đủ tiền ra Bắc.

Đến bây giờ, chị vẫn chưa rõ phần mộ của chồng mình. Mấy năm nay chị ốm đau luôn. Thế nhưng, với gánh rau, chị vẫn tích cóp để có tiền vào lại đồi Quân y lần nữa, dù chưa biết bao giờ những đồng tiền còm cõi ấy đủ cho một chuyến đi, Nhưng chị bảo, nếu không thấy mộ anh, có lẽ khi chết chị sẽ không thể nào nhắm mắt.

Ký sự của Đào Thanh Tuy