Ai xứng đáng hưởng tiền thất nghiệp?

Người trẻ, người có trình độ đi “xin” trợ cấp thất nghiệp ngày càng nhiều. Ảnh: Việt Nguyễn

Tiền trợ cấp cho người mất việc được trích từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) vốn đơn giản là khoản hỗ trợ của nhà nước cho các đối tượng đang gặp khó khăn về việc làm. Theo lẽ thường, không ai muốn rơi vào tình trạng bi đát này cả, nhưng thực tế đang diễn ra lại rất khác. Không ít lao động hồn nhiên coi tiền BHTN là một trong những “nguồn thu” của mình.

 

“Tội gì, tiền chứ đâu phải giấy”

 

Có mặt tại một cơ sở của Trung tâm giới thiệu việc làm Hà Nội (Sở LĐ,TB&XH) tại phố Trung Kính (Yên Hòa, Cầu Giấy) chiều 24/5, phóng viên chứng kiến hàng trăm người đến tìm việc làm, đăng ký thất nghiệp, làm thủ tục hưởng BHTN… Điều đáng nói là, hầu hết trong số họ đều đang trong độ tuổi rất trẻ, sung mãn nhất về sức khỏe, trình độ tiếp thu và thích ứng với các loại hình việc làm, sự năng động và khát vọng kiếm tiền. Một thanh niên 24 tuổi (xin giấu tên) vừa bước khỏi phòng BHTN của trung tâm này cho biết đã bỏ công việc tại một khách sạn lớn để về làm tự do ở nhà với lý do “kiếm tiền khá hơn nhiều”. Phóng viên thắc mắc: “Có việc làm ở nhà rồi, lại nhiều tiền hơn, sao phải mất công đến đây chờ mấy đồng hỗ trợ của nhà nước?”. “Ô kìa anh, tội gì, tiền chứ có phải giấy đâu”, người thanh niên thản nhiên trả lời.

 

Đây là một trong rất nhiều trường hợp cho thấy, phương pháp quản lý lao động, cách thức chi trả BHTN còn đang bộc lộ nhiều bất cập, dẫn đến việc người lao động vẫn làm việc và có thu nhập bình thường nhưng vẫn cố vớt vát chút ít từ quỹ tiền vốn chỉ dành cho người mất việc làm thực sự, mà không thấy “ngại”. Trong hội nghị tổng kết 3 năm thực hiện BHTN hôm 23/5, Bộ LĐ,TB&XH cũng thừa nhận, chính sách đầy tính nhân văn của nhà nước đã bước đầu thành công nhưng phương thức chi trả tiền BHTN hiện nay là chưa thực sự hợp lý.

 

Trông chờ vào khai báo, tự giác?

 

Cục trưởng Cục Việc làm Nguyễn Đại Đồng khẳng định rằng tỷ lệ người thụ hưởng BHTN có tăng nhưng nằm trong tầm kiểm soát, chưa vượt quá tính toán, do đó không sợ vỡ Quỹ. Số dư đến hết năm 2011 của Quỹ BHTN là 14.638 tỷ đồng. Ông cũng bác bỏ thông tin cho rằng có “đại gia” nhận trợ cấp thất nghiệp đến 16 triệu đồng/tháng, bởi theo quy định mức hưởng BHTN tối đa là 9.960.000/tháng (trong trường hợp người lao động đóng BHTN mức tối đa 16 triệu đồng/tháng). Tuy nhiên, trước tình trạng lao động mất việc làm ngày càng gia tăng thì Quỹ bảo hiểm thất nghiệp không thể là một giải pháp lâu dài. Không vỡ lúc này, Quỹ sẽ cạn lúc khác.

 

Bà Mai Thị Hương – Phó trưởng phòng BHTN (Trung tâm giới thiệu việc làm Hà Nội) cho PV Báo GĐ&XH biết, số lượng người đến đăng ký thất nghiệp tại trung tâm đã tăng nhiều so với năm trước. Theo số liệu tổng hợp từ 7 cơ sở trên toàn địa bàn Hà Nội, từ 14/5 đến 20/5 đã có gần 2.000 người đến đăng ký thất nghiệp. Hơn 1.500 lao động đến nộp hồ sơ hưởng BHTN. Để ngăn chặn tình trạng vừa đi làm vừa hưởng tiền thất nghiệp, Trung tâm yêu cầu người lao động đến khai báo hàng tháng về tình trạng việc làm, trong trường hợp gian dối, phía Bảo hiểm Xã hội sẽ tiến hành truy thu khi phát hiện. Theo bà Hương, nếu người lao động có nhu cầu học nghề sẽ đăng ký tại Trung tâm, sau đó được đào tạo tại các cơ sở dạy nghề. Nhưng theo số liệu của trung tâm này, trong gần 1 tháng, mới có 41 người được hỗ trợ học nghề.

 

Việc xác định người lao động có thất nghiệp thật hay chỉ gian dối để “ăn” tiền trợ cấp là việc không đơn giản vào lúc này. Cục Việc làm cho rằng, khó tránh khỏi việc trục lợi thông qua các kẽ hở luật pháp, chính sách. Khó có thể kiểm tra triệt để, mà chủ yếu trông chờ vào sự tự giác của doanh nghiệp và người lao động. Và như thế, quỹ tiền dành cho lao động mất việc làm có thể bị “xâu xé” bởi một số lượng nhất định những người “không biết ngượng”, trong khi nhiều nơi BHTN chưa bao phủ tới. Như cách nói của một đại biểu Thanh Hóa, với 2 triệu người trong độ tuổi lao động nhưng suốt 4 tháng qua địa phương này mới có 424 trường hợp được hưởng tiền thất nghiệp.

 

Theo Bộ LĐ,TB&XH, trong 3 năm qua, số người tham gia BHTN đã tăng từ gần 6 triệu người (2009) lên khoảng 7,3 triệu người (2011). Riêng 3 tháng đầu 2012 đã có 7,9 triệu người tham gia BHTN đem lại tổng thu ngân sách hơn 5.730 tỷ đồng. Trước bối cảnh kinh tế khó khăn, tỷ lệ người thụ hưởng BHTN cũng tăng đột biến. Theo số liệu của Cục Việc làm (Bộ LĐ,TB&XH), 4 tháng đầu năm 2012 đã có 171.639 người thụ hưởng khoản trợ cấp này, gần bằng cả năm 2010. Nhưng đáng ngại hơn cả là, nhiều người không xứng đáng (có việc làm, có nguồn thu đủ đảm bảo cuộc sống, thậm chí là người giàu) cũng nằm trong nhóm được thụ hưởng BHTN.

 

Việt Nguyễn