Bán đường cao tốc: Dân lo ngại sẽ phải gánh “lãi đúp”?

Người dân lo lắng khi đường cao tốc được lên phương án để bán. Ảnh: M.A

Mức phí có cao hơn hiện tại?

VEC công bố thông tin cho biết, đơn vị này thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tái cơ cấu nguồn vốn đầu tư 5 dự án đường cao tốc. Theo đó, VEC đang hoàn thiện đề án tái cơ cấu tổng thể mô hình tổ chức và hoạt động, đổi mới phương thức quản lý tài chính và cơ chế quản lý dự án của Tổng công ty sau tái cơ cấu. Trọng tâm chính là việc xây dựng phương án cổ phần hóa VEC, xây dựng phương án thành lập các Công ty cổ phần Dự án, phương án chuyển nhượng quyền thu phí để kêu gọi các nhà đầu tư tham gia. Như vậy, trong thời gian tới, VEC sẽ kêu gọi các nhà đầu tư để bán các đường cao tốc do đơn vị này vận hành, khai thác.

Thông tin này ngay lập tức được dư luận đặc biệt quan tâm. Người dân cho rằng, hiện mức phí mà họ phải trả khi đi qua các tuyến cao tốc mới xây dựng đã khá cao. Cụ thể như, xe container lưu thông trọn tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai phải trả phí 1,2 triệu đồng/lượt, xe con trả phí 300.000 đồng/lượt. Mức phí cao nhất mà người dân phải trả khi đi qua các cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình, TP HCM - Dầu Giây, TP HCM - Trung Lương lần lượt là 210.000; 160.000 và 240.000 đồng/lượt. Nhiều tài xế cho rằng, hiện nay VEC đang thu mức nêu trên với mục đích vừa hoàn vốn phải vừa có lãi để hoạt động. Vậy, khi bán quyền thu phí, VEC sẽ tính lãi như thế nào? VEC sẽ không làm không công và đơn vị mua, khi bỏ tiền đầu tư cũng sẽ tính lãi, vậy người dân có bị lãi đè lãi?

“Nếu đường cao tốc được bán, tôi lo giá phí khi đi qua các tuyến này sẽ cao hơn mức hiện tại bởi không ai bỏ tiền hàng chục ngàn tỷ đồng để không thu về đồng lãi nào. Tiền lãi đến từ đâu? Từ chính túi tiền của người dân khi sử dụng các tuyến đường này” - anh Bình, lái xe container cho một doanh nghiệp vận tải ở Hải Phòng lo lắng.

Nhiều ý kiến được tham khảo thì cho rằng, VEC và Bộ GTVT nên làm rõ định nghĩa từ “bán”. “Theo tôi hiểu bán ở đây là nhượng quyền thu phí trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, nhiều cụ trong tổ dân phố thì lo ngại cho rằng, bán đường cho doanh nghiệp thậm chí có thể là doanh nghiệp nước ngoài thì… nguy. Đây đều là những tuyến giao thông huyết mạch, có ý nghĩa rất lớn về mặt kinh tế, xã hội cũng như an ninh quốc phòng. Dân cứ nghe đường bị bán, chưa hiểu thực hư như thế nào đã hoang mang” - bác Lê Bằng, trú tại phố Nguyễn Khánh Toàn (Hà Nội) nói.

Sẽ trưng cầu ý kiến trước khi trình Thủ tướng

Sáng 30/10, ông Mai Tuấn Anh, Tổng Giám đốc VEC cho biết: “Bán ở đây chính là nhượng quyền thu phí. Mục đích nhằm thu hút nguồn đầu tư xã hội nên quyền lợi của nhà đầu tư cũng phải được xem xét. Tuy nhiên, cũng ràng buộc chủ đầu tư về trách nhiệm. Phương án đề ra là nhằm thu hút người dân đi đường cao tốc. Nếu thu tiền quá cao thì người dân sẽ không đi. Các băn khoăn của người dân là chính đáng, vì vậy các bên liên quan phải nghiên cứu kỹ lưỡng. Khi mức phí cao thì thời gian chuyển nhượng sẽ ngắn, mức phí thấp thì thời gian thu của nhà đầu tư sẽ dài ra”.

VEC cũng cho rằng, các dự án đường cao tốc đều thuộc hệ thống đường bộ cao tốc Quốc gia, nên việc cổ phần hóa hoặc chuyển nhượng, bán quyền thu phí sẽ gặp nhiều khó khăn về cơ chế chính sách cũng như tính pháp lý. Chính vì vậy, sau khi xây dựng xong đề án, VEC sẽ báo cáo Bộ GTVT xin ý kiến của các bộ, ngành liên quan trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tạo cơ sở pháp lý để có thể triển khai trong thời gian sớm nhất.

Hiện VEC được Bộ GTVT giao làm chủ đầu tư 5 dự án đường cao tốc có tổng chiều dài 540 km, tổng mức đầu tư 125.572 tỷ đồng. Tại 5 dự án này, vốn ngân sách nhà nước đầu tư trực tiếp vào dự án 71.555 tỷ đồng (chiếm 57%); VEC tự huy động 54.000 tỷ đồng (chiếm 43%) từ nguồn vốn phát hành trái phiếu công trình, vốn vay thương mại (OCR) của ADB và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển (IBRD) thuộc Ngân hàng Thế giới. Đến cuối tháng 10/2014, VEC đã đưa vào khai thác, thu phí các tuyến cao tốc như: Cầu Giẽ - Ninh Bình; Nội Bài – Lào Cai và một phần tuyến cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây với tổng chiều dài 320 km. Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2018, VEC sẽ lần lượt đưa vào khai thác phần còn lại của tuyến cao tốc TPHCM – Long Thành – Dầu Giây (2015); Đà Nẵng – Quảng Ngãi (2017) và Bến Lức – Long Thành (2018).

VEC đang phối hợp với các cơ quan chức năng của Bộ GTVT rà soát, nghiên cứu các cơ sở pháp lý cho việc triển khai chủ trương nói trên; tiến hành thăm dò nhu cầu thị trường; tính toán các phương án hợp lý nhất để kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia góp vốn phù hợp với các quy định của pháp luật và nhu cầu huy động vốn của Tổng công ty. VEC cho rằng, đây là một chủ trương mới, chưa từng có tiền lệ nhưng nếu thực hiện thành công sẽ góp phần giảm áp lực đầu tư công và vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước; giúp VEC sớm thu hồi vốn, để có nguồn lực đầu tư triển khai các tuyến đường cao tốc khác đã được Chính phủ, Bộ GTVT phê duyệt.

Minh Anh