Bão lũ cận kề, nhiều hộ dân khu vực có nguy cơ sạt lở loay hoay tìm nơi ở mới

Chính quyền địa phương các tỉnh Tây Bắc đang tích cực hỗ trợ người dân di chuyển nơi ở ra khỏi vùng nguy hiểm trước mùa mưa lũ. Ảnh: PV

Bão về, người dân lại khăn gói đi ở nhờ

Ngày 1/8 vừa qua, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Hoàng Hiệp đã chủ trì cuộc họp thành viên Ban chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai để triển khai các giải pháp ứng phó bão số 3 (tên quốc tế là Wipha). Theo dự báo, từ ngày 1 - 4/8, ở Bắc Bộ có mưa to đến rất to. Nguy cơ cao xảy ra lũ quét và sạt lở đất, ngập lụt ở vùng trũng miền núi phía Bắc. Do vậy, các địa phương cần có giải pháp để tránh ngập lụt bất ngờ và đề phòng sạt lở đất, lũ quét…

Ghi nhận thực tế, tại các tỉnh miền núi phía Bắc có địa hình chia cắt, phổ biến là núi cao, độ dốc lớn, điều kiện địa chất phức tạp, nhiều sông, suối và công trình hồ đập, lượng mưa lớn, thường xuyên xảy ra lũ quét, sạt lở đất. Trong năm 2018, các tỉnh miền núi phía Bắc đã xảy ra lũ quét, sạt lở đất đá, mưa đá, dông, lốc… làm 117 người chết và mất tích (chiếm 52% cả nước), thiệt hại ước tính khoảng hơn 10.300 tỉ đồng.

Tại xã biên giới Vàng Ma Chải (huyện Phong Thổ, Lai Châu), đầu tháng 8/2018, mưa lớn gây sạt lở đất làm 10 người chết và mất tích, nhiều nhà dân bị đất đá vùi lấp hoàn toàn. Theo báo cáo của UBND xã Vàng Ma Chải, chính quyền đã tổ chức hỗ trợ, tái định cư cho 8 hộ bị sập nhà hoàn toàn, còn khoảng 10 hộ bị ảnh hưởng nhưng lo sợ không an toàn nên tự di chuyển. Trò chuyện với chúng tôi, anh Phàn Diễu Lu ở bản Sì Choang, xã Vàng Ma Chải cho biết, đợt mưa tháng 8/2018, đất đá sạt gần vào nhà. Mặc dù không nằm trong danh sách hỗ trợ để di chuyển nhưng gia đình vẫn tự di dời.

Còn tại bản Nà Hừ (xã Bum Nưa, huyện Mường Tè, Lai Châu), ngày 24/6, lũ về bất ngờ đã cuốn trôi 5 ngôi nhà và tài sản của người dân. May mắn, bà con chạy kịp nên không có thiệt hại về người. Đến nay, bản Nà Hừ còn có 230 hộ nằm sát với bờ suối Nậm Bum, nguy cơ sạt lở và lũ quét rất cao. Người dân cố gắng khắc phục bằng cách dịch nhà sâu vào mấy mét và rọ đá sau nhà sát mép suối. Nhưng lũ lại về, cuốn trôi tất cả. Mỗi khi mưa lũ về, các hộ lại phải đi ở nhờ nhà người thân trong bản phía trên cao.

Tại tỉnh Yên Bái, trong năm 2018 đã tổ chức di dời cho 734 hộ, gồm: 161 nhà bị sập, trôi hoàn toàn, 150 nhà phải di dời khẩn cấp, 423 nhà di dời khẩn cấp do sạt lở, lũ ống lũ quét tiếp tục di dời đến nơi ở mới. Năm 2019, tỉnh tiếp tục thực hiện dự án di dân, bố trí, sắp xếp người dân trong vùng nguy hiểm di chuyển tới nơi ở mới an toàn.

Mù Cang Chải là huyện vùng cao của tỉnh Yên Bái, do địa hình phức tạp chủ yếu là núi cao, đốc đứng, thung lũng hẹp, nhiều khe suối. Chính vì vậy, trong những năm gần đây, huyện thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề do lũ ống, lũ quét và sạt lở đất gây ra. Dù huyện đã tích cực di dời và bố trí xen ghép tới nơi an toàn cho 129 hộ dân, tuy nhiên do địa hình phân cắt mạnh bởi các dãy núi nên việc bố trí đất ở và sản xuất cho các hộ dân còn gặp rất nhiều khó khăn do không còn quỹ đất.

Trong khi đó, nhằm đảm bảo tính mạng, tài sản cho 31 hộ dân với 138 khẩu ở thôn Nà Đứa, xã Đà Vị đang chịu ảnh hưởng từ nguy cơ sạt lở, UBND huyện Na Hang (Tuyên Quang) đã lên phương án di dời khẩn cấp. Tuy nhiên, kinh phí để di dời các hộ dân đến vùng an toàn rất lớn, trong khi nguồn kinh phí của tỉnh chưa thể bố trí được, dự án buộc phải… chờ. Những lúc trời mưa, nhiều hộ dân phải sang nhà hàng xóm để lánh nạn.

Những ngày này, mặc dù biết được nguy cơ sạt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào nhưng do trong nhà có người ốm nặng, gia đình bà Vi Thị Tuyền (ở thôn Nà Đứa, xã Đà Vị, huyện Na Hang) buộc phải bám trụ ở ngôi nhà xiêu vẹo. Bà Tuyền chia sẻ đã 3 năm nay, ngôi nhà của gia đình bà liên tục xuất hiện những vết nứt, nền nhà nhiều chỗ sụt lún nghiêm trọng. Mong muốn của bà là được chính quyền, các cơ quan cấp trên hỗ trợ để gia đình sớm chuyển đến nơi ở mới an toàn, ổn định cuộc sống.

Nhiều khó khăn, bất cập

Xây dựng khu tái định cư cho người dân ở huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.

Để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân trước và trong mùa mưa lũ, tỉnh Lào Cai đã xây dựng kế hoạch đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm, chủ động rà soát những nơi có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét để di chuyển dân. Đến nay, tỉnh đã phê duyệt 13 dự án bố trí, sắp xếp ổn định dân cư vùng ảnh hưởng thiên tai các huyện Bảo Thắng, Bảo Yên, Bát Xát, Mường Khương, Sa Pa, Si Ma Cai, Văn Bàn và thành phố Lào Cai.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Lào Cai, qua rà soát cho thấy hiện Lào Cai có 145 điểm có nguy cơ cao về lũ quét và sạt lở đất. Năm 2019, Lào Cai rà soát có 276 hộ dân phải di chuyển ra khỏi khu vực nguy hiểm. Đến nay tỉnh đã di chuyển và bố trí chỗ ở cho 100 hộ.

Để chủ động trong việc bố trí di chuyển các hộ nằm trong vùng có nguy cơ thiên tai nguy hiểm đến nơi an toàn, năm 2019 Lào Cai thực hiện 4 dự án sắp xếp dân cư tập trung 138 hộ ra khỏi vùng thiên tai nguy hiểm tập trung. Địa phương này cũng chỉ đạo các huyện tích cực vận động, tuyên truyền về sự nguy hiểm của thiên tai và cách phòng tránh. Tuy vậy, công tác di dân ra khỏi vùng nguy hiểm vẫn còn nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Xuân Nhẫn, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Lào Cai cho biết, quỹ đất xây dựng các điểm dân cư vào vùng quy hoạch rất hạn chế, do đó việc bố trí, sắp xếp thành điểm dân cư tập trung đảm bảo các yêu cầu về đất ở, đất sản xuất, đất xây dựng các cơ sở hạ tầng thiết yếu sau di dân gặp rất nhiều trở ngại.

Tương tự, năm 2018, tỉnh Lai Châu xảy ra mưa lũ, sạt lở đất làm 25 người chết, 14 người mất tích và 134 nhà sập hoàn toàn… Do vậy, công tác phòng chống thiên tai và di dời các hộ dân ra khỏi vùng nguy hiểm luôn được chính quyền địa phương đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, kinh phí của địa phương hạn hẹp, khó khăn về mặt bằng nên chưa thể một lúc di dời được tất cả các hộ dân trong vùng nguy cơ sạt lở và lũ quét lên chỗ ở mới.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Khánh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái kiến nghị: Các tỉnh miền núi phía Bắc có điều kiện kinh tế khó khăn, vì vậy Chính phủ cần cân đối nguồn vốn hỗ trợ các địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai trong năm 2018 để khắc phục, sửa chữa các công trình hạ tầng, nhất là các công trình kè sông, suối, công trình giao thông, công trình thủy lợi. Đặc biệt, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai và các bộ, ngành cần sớm hoàn thành việc xây dựng, phê duyệt, triển khai Đề án nghiên cứu tổng thể thực trạng biến đổi khí hậu; đề ra giải pháp phòng, tránh, giảm nhẹ thiên tai, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi phía Bắc. Bộ TN&MT chỉ đạo việc xây dựng nâng cao độ chính xác của bản đồ nguy cơ lũ quét, sạt lở để phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo điều hành phòng chống thiên tai của địa phương.

Xót xa những hình ảnh bão lũ ở miền Trung

Nhóm Phóng Viên