Bảo vệ và phát triển các dân tộc rất ít người ở Điện Biên

Chuyển biến tích cực từ mô hình “Giảm tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” ở Điện Biên

Cái khó khăn nhất được Sở Y tế tỉnh Điện Biên đặt ra chính từ tập quán của dân tộc rất ít người còn duy trì hủ tục lạc hậu, không tiếp cận dịch vụ y tế khi có bệnh. Bên cạnh đó còn tình trạng người dân ở đây di cư tự do, nhận thức còn hạn chế, chưa tích cực tham gia các chương trình y tế để nâng cao sức khỏe…

Theo đánh giá, tốc độ phát triển dân số của các dân tộc rất ít người đạt thấp; chiều cao, cân nặng trung bình còn khá khiêm tốn; suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi còn ở mức cao; các chỉ tiêu về phòng bệnh còn thấp; tuổi thọ trung bình đạt thấp so với tuổi thọ trung bình chung của tỉnh.

Dù vậy, bảo vệ và phát triển các dân tộc rất ít người luôn là nhiệm vụ quan trọng, xuyên suốt, được thực hiện đầy đủ và nghiêm túc của toàn tỉnh Điện Biên. Được sự quan tâm ban ngành chức năng địa phương cùng sự hỗ trợ chuyên môn và nguồn lực từ Trung ương, chính sách y tế, dân số cho người dân tộc rất ít người đang từng bước được cải thiện.

Mô hình hỗ trợ giống lúa từ Chương trình Mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững được thực hiện tại các bản làng dân tộc thiểu số của tỉnh Điện Biên. Ảnh: Lan Phương

Bản Nậm Sin, xã Chung Chải nằm cách trung tâm huyện Mường Nhé gần 40km. Đây là nơi cư trú duy nhất của 50 hộ, với 223 nhân khẩu đồng bào dân tộc Si La trên địa bàn tỉnh Điện Biên. Do cư trú tại địa bàn khó khăn về giao thông, trình độ sản xuất lạc hậu nên đời sống của đồng bào gặp rất nhiều khó khăn. Trước đây, người Si La ở Nậm Sin sống gần như tách biệt với thế giới bên ngoài, kinh tế mang tính tự cung tự cấp với phương thức canh tác lạc hậu, phụ thuộc vào tự nhiên nên cái đói, cái nghèo cứ đeo bám dân bản quanh năm.

Nhờ nguồn lực đầu tư từ Dự án "Hỗ trợ phát triển dân tộc Si La", bản Nậm Sin đã có bước phát triển đáng kể. Trước đây, bà con dân bản chủ yếu sống trong những ngôi nhà tạm bợ thì nay được hỗ trợ làm nhà ở khang trang, kiên cố. Đặc biệt, bản Nậm Sin được đầu tư mở rộng đường giao thông, xây dựng công trình nước sinh hoạt bảo đảm vệ sinh với hệ thống 7 bể chứa; đầu tư công trình thủy lợi có năng lực tưới tiêu cho hơn 10ha với hệ thống kênh mương khép kín...

Bản Nậm Sin giờ đã có thêm nhiều những nếp nhà khang trang. Ảnh: Ngọc Bích

Bên cạnh đó, người dân còn được tập huấn nâng cao năng lực sản xuất, tiếp thu khoa học - kỹ thuật và chăm sóc sức khỏe nên nhận thức của người dân đã được nâng cao. Con em trong bản được đến trường học hành đầy đủ.

Ông Hù Chà Thái, người có uy tín của bản Nậm Sin tâm sự: "Mấy năm nay, đời sống người dân đã ổn định hơn trước. Người dân có điện thắp sáng, có máy xát lúa gạo thay giã gạo thủ công, được xem Tivi để nắm bắt chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Đời sống của bà con đã thay đổi rất nhiều, không còn khổ như trước đây nữa".

Theo bà Đặng Thúy Lan, Trưởng phòng Truyền thông – Giáo dục, Chi cục Dân số & KHHGĐ tỉnh Điện Biên, điều đáng mừng nhất là hiện nay, bản Nậm Sin đã không còn tình trạng hôn nhân cận huyết thống. Con em dân tộc Si La đã kết hôn với các dân tộc khác ở trong vùng. Tỷ lệ dân số của người Si La đã được cải thiện đáng kể (năm 2004, bản chỉ có 35 hộ dân với hơn 170 khẩu).

Con em người dân tộc Si La đến trường học cái chữ ngày càng đông. Ảnh: Chu Linh

Cùng với đồng bào Si La, dân tộc Cống là dân tộc nằm trong số 16 dân tộc rất ít người của Việt Nam. Theo điều tra năm 2009 toàn tỉnh Điện Biên có 184 hộ với 923 nhân khẩu dân tộc Cống. Đến nay, dân số đã phát triển lên 225 hộ, 1.152 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu tại các bản làng của 3 huyện: Mường Nhé, Nậm Pồ, Ðiện Biên.

Những năm trước, cuộc sống của dân tộc Cống gặp nhiều khó khăn, sản xuất manh mún, chủ yếu là "chọc lỗ, tra hạt". Nhất là dịch bệnh, hạn hán, mất mùa xảy ra triền miên khiến cuộc sống của bà con, luẩn quẩn trong đói nghèo, lạc hậu. 

Xuất phát từ kết quả điều tra, nghiên cứu và đề xuất của các ngành chức năng, năm 2012 UBND tỉnh Điện Biên đã phê duyệt Ðề án "Phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc Cống" với tổng vốn thực hiện hơn 187 tỷ đồng. Ban Dân tộc tỉnh đã ưu tiên đầu tư các công trình điện, đường, trường, trạm phù hợp nhu cầu đời sống và nguyện vọng của người dân. Hiện nay đã thực hiện được 16 công trình: 3 công trình san nền, giao thông, thoát nước; 2 công trình cầu treo; 5 công trình đường giao thông; 2 công trình điện sinh hoạt. Ðặc biệt, Ðề án cũng thực hiện hỗ trợ điều kiện sống, phát triển sản xuất, chăm sóc sức khỏe nhân dân và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần... Nhờ đó, các bản dân tộc Cống trên địa bàn tỉnh Điện Biên đã có những bước chuyển mình trông thấy.

Những chiếc máy xay ngô giúp đồng bào người Cống ở bản Nậm Kè, xã Nậm kè, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên chăn nuôi dễ dàng hơn. Ảnh: H. Minh

Bên cạnh những đổi thay mang tính đột phá về kinh tế - xã hội, đời sống của đồng bào dân tộc Si La, dân tộc Cống ở Điện Biên vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Về cơ bản đời sống của họ vẫn tụt hậu so với các dân tộc khác trên cùng địa bàn. Sản xuất đã có bước phát triển nhưng mùa màng bấp bênh, năng suất thấp, chăn nuôi thường xuyên bị dịch bệnh đe dọa. Cơ sở hạ tầng bước đầu đã được đầu tư xây dựng nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của đồng bào, một số công trình đã hỏng hóc, xuống cấp. Ngoài ra, một số hủ tục như tảo hôn vẫn tồn tại dẫn đến chất lượng dân số thấp, thể trạng yếu dễ mắc bệnh tật.

Hiện nay, đồng bào các dân tộc rất ít người ở tỉnh Điện Biên đang cần thêm các nguồn lực đầu tư của nhà nước, sự sát sao quan tâm của chính quyền địa phương nhằm phát triển sản xuất, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao chất lượng dân số. Đặc biệt quan tâm chú trọng phát triển giáo dục, có những chính sách ưu tiên đối với con em đồng bào dân tộc rất ít người, nhất là với những em đã hoàn thành chương trình phổ thông trung học và học xong chuyên nghiệp. Có như vậy, đời sống của cộng đồng dân tộc thiểu số mới có cơ hội phát triển bền vững và bắt kịp các dân tộc khác trên địa bàn.

Nhật Tân