Bệnh giao mùa: Cẩn trọng với tai biến mạch máu não

Cẩn trọng gió lùa

Bác sĩ đang điều trị tai biến cho bệnh nhân Lưu Văn Bân. Ảnh: Trà Giang

Anh Lưu Vân, con trai bệnh nhân Lưu Văn Bân (Hải Dương) đang điều trị phục hồi sau tai biến tại BV Châm cứu TƯ cho biết: Trời lạnh nhưng bố anh hôm nào cũng dậy sớm tập thể dục và tắm sáng.

 

Một lần, ông Bân đi tập, vừa mở cửa thấy choáng váng, ú ớ gọi con rồi ngã vật xuống. Biết là bố bị tai biến, nhưng cả nhà không biết cách sơ cứu nên bế cụ lên giường và gọi cấp cứu.

Theo Th.s BS Trần Thuấn (BV Xanh Pôn, Hà Nội), người cao tuổi khi ra ngoài gặp lạnh đột ngột dễ bị co mạch, Tây y gọi là rối loạn tuần hoàn não cấp tính, dẫn tới nguy cơ TBMMN (nhất là người có tiền sử huyết áp cao).  TBMMN gồm 2 loại chính là nhồi máu não (do tắc mạch máu trong não bởi cục máu đông) và xuất huyết não (vỡ mạch máu trong não). Các tế bào thần kinh tổn thương và có thể ngưng trệ lâu sẽ gây di chứng liệt, nói ngọng, méo miệng...

TS.BS Toàn Thắng (BV Châm cứu TƯ) cho biết, với Đông y, TBMMN có 2 loại là trúng phong tạng phủ và trúng phong kinh lạc. Trúng phong tạng phủ có chứng bế (hôn mê nông, miệng mím chặt, răng nghiến chặt, sắc mặt đỏ, thở dốc, khò khè, liệt nửa người...) và chứng thoát (hôn mê sâu, miệng há, mắt nhắm, chân tay lạnh, cơ mềm duỗi mất cơ lực, ra mồ hôi nhiều, liệt nửa người...). Trúng phong kinh lạc nhẹ hơn (bệnh nhân tỉnh, chỉ liệt nửa người, nửa mặt, có thể kèm hoa mắt chóng mặt, chân tay co quắp, miệng sùi bọt, cử động khó khăn...), hay gặp ở người cao huyết áp, xơ cứng động mạch, người béo...

Người có nguy cơ TBMMN cao là từ 40 tuổi trở lên, nhất là người tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, tiểu đường, bệnh tim mạch, hút thuốc lá, lười vận động, bị stress nặng, béo phì.. Những người làm việc căng thẳng về trí lực, sinh hoạt gia đình có khó khăn đột biến, khi về hưu dễ bị chấn động tâm lý... cũng dễ mắc. Stress, thói quen ăn uống nhiều chất đạm, mỡ, ít tập luyện... cộng với môi trường tự nhiên, xã hội đang góp phần làm TBMMN có xu hướng xuất hiện ở người trẻ.

 

Phục hồi tai biến

Sơ cứu khi bị tai biến   - Đừng di chuyển nạn nhân. Trong giờ đầu tiên cần hạn chế di chuyển, bế, xốc, vác đột ngột vì sẽ làm bệnh nặng lên.   - Nếu chỗ bệnh nhân ngã bẩn, ướt thì nhẹ nhàng chuyển bệnh nhân lên đệm, để nạn nhân nằm ở tư thế thoải mái, nơi thoáng khí.   - Để người bệnh nằm nghiêng tránh sặc đờm, bít đường thở. - Đặt đũa cả (hay vật gì tương tự) vào miệng để tránh cơn co cơ làm tụt lưỡi hay cắn phải lưỡi và gấp rút gọi cấp cứu 115 (nếu không có y tế, người nhà cần đặt bệnh nhân nằm và di chuyển bằng cáng).   (Theo BS Trần Thuấn,  BV Xanh Pôn)

Theo Th.s BS Trần Thuấn, trời lạnh, lúc giao mùa khi thức giấc không nên ra khỏi giường ngay, cần mặc ấm trước khi ra ngoài trời. Buổi sáng tập thể dục nên khởi động 15 phút cho ấm người rồi mới mở hé cửa, đứng nép vào một bên cho gió lùa qua rồi mới đi ra, vừa tập vừa cởi bớt áo sau. Tập xong nên uống 200ml nước hãy nghỉ, điều hòa hơi thở. Không nên tắm nước lạnh ngay vì dễ cảm lạnh và xảy ra các tai biến. Ngưng tập ngay khi chóng mặt, choáng váng, khó chịu, ra mồi hôi nhiều bất thường... Nếu bỗng dưng thấy nhức đầu, chóng mặt (cảm giác quay), có hiện tượng quên, rối loạn cảm xúc (buồn giận thất thường...), rối loạn tâm lý, hiện tượng "ruồi bay" (nhìn thấy những điểm đen)... cần đi khám ngay.

BS Toàn Thắng khuyên người có bệnh huyết áp nên giữ gìn huyết áp ổn định, hợp lý. Nên định kỳ đi khám, nhất là ở tuổi 49 - 53. Cần ăn uống đúng tư vấn của bác sĩ để giữ mỡ máu không tăng, kiêng chất kích thích. Có thể tập xoa bóp khí công, tham gia các câu lạc bộ dưỡng sinh, thể dục ngoài trời... Khi thấy chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, tê bì các chi, nửa người; đột nhiên nhìn mờ hoặc bị nhòe (có thể chỉ bị ở một bên mắt); yếu đột ngột ở một phần cơ thể;  khó khăn trong nói hoặc hiểu người khác; liệt nửa người, liệt tay chân... phải tiến hành cấp cứu ngay để tránh biến chứng đáng tiếc.

Ngay từ khi còn trẻ, mọi người cần giữ gìn để không mắc xơ vữa động mạch, tăng huyết áp nhằm tránh TBMMN. Phòng bệnh tốt nhất là không hút thuốc lá, hạn chế bia rượu, chất đam, chất béo. Chế độ ăn uống cần giàu vitamin, chất xơ, ít muối sẽ ngừa được TBMMN. Chăm tập luyện để giảm sự căng thẳng. Có chế độ làm việc và nghỉ ngơi khoa học. Không thức quá khuya, ngủ đủ 8 giờ/ngày.

BS Toàn Thắng cho rằng, người có tuổi luôn theo dõi huyết áp và giữ huyết áp ổn định. Nếu khó chịu trong người chớ cho là cảm, cần đo huyết áp ngay (trong nhà nên có máy đo huyết áp) để tránh nguy hiểm.

Cũng theo BS Toàn Thắng, Tây y có nhiều biện pháp, dụng cụ cấp cứu TBMMN rất tốt. Đáng tiếc là rất nhiều bệnh nhân sau giai đoạn cấp cứu Tây y đã ra viện, về nhà luôn mà không biết phải chuyển sang Đông y điều trị phục hồi chức năng, vì vậy đã để thành di chứng vĩnh viễn.

Vì vậy, sau khi bệnh nhân ổn định huyết áp (khoảng 2-3 tuần, các tổn thương lúc đó mới tạm thời) thì nên chuyển sang Đông y để phục hồi chức năng bằng châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt rất hiệu quả, có thể phục hồi hoàn toàn. Không nên để quá 3 tháng mới chuyển sang Đông y, lúc đó các tổn thương đã thành di chứng vĩnh viễn, khó phục hồi. Châm cứu tùy nguyên nhân bệnh, nhưng sẽ làm cơ thể thông kinh hoạt lạc, khí huyết lưu thông và khỏi. Nếu có thất ngôn (không nói được) châm cứu sẽ khai khiếu. Những bệnh nhân tỉnh thần (trạng thái lơ mơ) cần chữa trị Đông y ngay. Còn hôn mê nặng nên cấp cứu Tây y trước để hạn chế di chứng.

 

Thời điểm dễ tai biến   Có những thời điểm TBMMN dễ xuất hiện. 3 giờ sáng là lúc huyết áp xuống thấp nhất, nhịp tim giảm và hô hấp cũng giảm. 5 giờ sáng, huyết áp tăng nhanh, tim đập mạnh và nhịp thở đều. Từ 18 - 19 giờ là thời điểm huyết áp tăng cao trong ngày. Nhiều người nhập viện sau khi bệnh phát tác vào các thời điểm trên. TS. BS Toàn Thắng cho biết, TBMMN còn chịu tác động theo mùa. Ở Việt Nam miền Bắc có mùa đông bệnh xuất hiện nhiều hơn, nhất là khi có gió mùa Đông Bắc, mưa phùn, trời lạnh ẩm, có ngày khoa Nội (BV Châm cứu TƯ) nhận 4 bệnh nhân thì 3 ca bị TBMMN, hầu hết có tuổi và tiềm ẩn sẵn bệnh, gặp điều kiện (lạnh, stress, tăng huyết áp...) là bùng phát. Nguy cơ TBMMN rất lớn ở những người bị cao huyết áp. Người bị xơ vữa động mạch mà uống nhiều rượu cũng dễ phình vỡ động mạch não... Đáng lo ngại là chứng bệnh này đã có nhiều thanh niên, trẻ em ở các thành phố lớn mắc do thói quen uống nhiều rượu, bia, thuốc lá; ăn nhiều dầu, mỡ như phô-mai, lòng đỏ trứng, thịt, lạp xường và dùng quá nhiều các chất béo.

 

Hà Dương