Các thần tích đều ghi Thánh Gióng đã tắm ở Hồ Tây

Giáo viên, phụ huynh hoang mang...

Cụ thể, trong cuốn sách Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5 (dành cho học sinh theo học mô hình VNEN) ở tập 2A, bài 26C phần Thảo luận và trả lời câu hỏi có đoạn:

"a) Những từ in đậm trong đoạn văn dưới đây dùng để chỉ nhân vật nào?; b) Việc dùng nhiều từ ngữ thay thế cho nhau như vậy có tác dụng gì?.

Đoạn trích: "Nghe chuyện Phù Đổng Thiên Vương, tôi thường tưởng tượng đến một trang nam nhi, sức vóc khác người, nhưng tâm hồn còn thô sơ và giản dị như tâm hồn tất cả mọi người thời xưa. Tráng sĩ ấy gặp lúc Quốc gia lâm nguy đã xông pha ra trận, đem sức khỏe mà đánh tan giặc, nhưng bị thương nặng. Tuy thế người trai làng Phù Đổng vẫn còn ăn một bữa cơm rồi nhảy xuống Hồ Tây tắm, xong mới ôm vết thương lên ngựa đi tìm một rừng cây âm u nào, giấu kín nỗi đau của mình mà chết".

Trích đoạn gây tranh cãi về thần tích Thánh Gióng

Bên cạnh đó, sách Tiếng Việt lớp 5 cũng có đoạn tương tự, trong phần luyện từ và câu (trang 86) “Luyện tập thay thế từ ngữ để liên kết câu”.

Khởi đầu cho cuộc tranh luận này là ý kiến của một số giáo viên, phụ huynh ở huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa) cho rằng, trong thần tích "Thánh Gióng" mà họ đã từng đọc, chưa bao giờ họ thấy có đoạn nào nói đến Thánh Gióng đánh giặc xong ăn bữa cơm rồi nhảy xuống Hồ Tây tắm, sau đó ôm vết thương vào rừng giấu kín nỗi đau mà chết cả. Phần đa các ý kiến đều phản đối hoặc ngờ vực, cho rằng đoạn văn xa lạ và sai lệch so với những gì họ biết về truyền thuyết này.

Bìa cuốn sách Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5 theo mô hình VNEN

"Cuốn sách Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5 nhà trường chúng tôi được Bộ GD-ĐT đưa về để giảng dạy theo chương trình mô hình mới Việt Nam. Về việc Thánh Gióng đánh giặc xong, ăn cơm, nhảy xuống Hồ Tây tắm... tôi cũng chỉ biết về việc Thánh Gióng đánh giặc xong bay về trời chứ chưa nghe có chuyện như đoạn văn trên", bà Tạ Thị Ánh - Hiệu trưởng trường Tiểu học Quang Lộc (Hậu Lộc, Thanh Hóa) cho biết.

Chiều 16/3, GS Nguyễn Minh Thuyết, chủ biên sách Tiếng Việt lớp 5 đã làm việc với lãnh đạo NXB Giáo dục Việt Nam để đưa ra câu trả lời cho dư luận. Ông Thuyết khẳng định đoạn văn trên là của nhà thơ Nguyễn Đình Thi và được trích dẫn đúng, không phải do nhóm biên soạn bịa ra.

Qua tìm hiểu của PV, đoạn trích về Thánh Gióng nói trên đúng là một đoạn trong tiểu luận "Sức sống của dân Việt Nam trong ca dao và cổ tích" do nhà thơ Nguyễn Đình Thi viết năm 1944. Trong bối cảnh đó, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã mượn đề tài ca dao cổ tích để nói bóng gió đến phong trào đấu tranh bắt đầu nhóm lên trong sinh viên lúc đó, và nhắc đến lòng yêu nước của thanh niên.

Người viết hẳn đã nghiên cứu rất kỹ

Ngày 17/3, trao đổi với PV Báo Gia đình & xã hội, PGS.TS Nguyễn Trí - người đã có nhiều năm nghiên cứu về văn hóa dân gian - cho biết: "Thần tích tại đền Thánh Gióng tại xã Phù Đổng – nơi có Lễ hội Đền Gióng đã được UNESSCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có ghi chi tiết: …”Đánh xong trận ở Trâu Sơn và Hà Lỗ, Gióng cho ngựa phi đến bến Bồ Đề và dừng lại uống nước sông Hồng… Tiếp đó, Gióng lại phi ngựa vượt ngược lên Hồ Tây rồi buộc ngựa vào gốc đa bên bờ, nhảy xuống hồ tắm. Nơi này về sau được dân làng lập đền thờ cúng…"

"Cũng tại ngôi đền được nhắc đến trong thần tích trên là đền Sóc, di tích lịch sử cấp Quốc gia, nay thuộc phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, tôi đã thu thập được tư liệu nói rõ việc Thánh Gióng đã dừng chân và tắm ở Hồ Tây". PGS.TS Nguyễn Trí khẳng định.

Bảng giới thiệu tóm tắt truyền thuyết Thánh Gióng tại Đền Sóc (Hà Nội)

Trên tấm bia về lịch sử hình thành được đặt tại di tích đền Sóc có ghi rõ: “Giặc tan Gióng phi ngựa vượt sông Cái (sông Hồng) về phía Tây Hồ Tây buộc ngựa vào gốc cây trên đỉnh Gò Phượng Hoàng. Dân làng Cảo Động mang cơm cà dâng cho Gióng ăn. Ăn no Gióng xuống Hồ Tây tắm mát. Rồi phi ngựa thẳng về núi Vệ Linh, bỏ lại giáp trụ người ngựa bay về trời. Đó là ngày mồng chín tháng tư lịch trăng”.

Lễ hội Phù Đổng

“Như vậy, trong cả 2 thần tích trên đều có ghi Thánh Gióng đã tắm ở Hồ Tây. Cố nhà văn Nguyễn Đình Thi chắc chắn cũng đã nghiên cứu rất kỹ các tài liệu chép lại về Thánh Gióng còn lưu lại trong các thần tích và truyền thuyết trước khi viết cuốn “Sức sống của dân Việt Nam trong ca dao và cổ tích” năm 1944. Cuốn sách có đoạn văn đã được trích dẫn trong sách Tiếng Việt lớp 5 – Tập 2 và Hướng dẫn học Tiếng Việt lớp 5 – Tập 2A”, PGS.TS Nguyễn Trí nói.

Qua đây, PGS.TS Nguyễn Trí cũng đưa ra ý kiến của mình về những tranh cãi mấy ngày qua xung quanh chi tiết Thánh Gióng dừng chân tắm ở Hồ Tây. Theo ông, đây cũng là một lời nhắc nhở về tính dị bản của các tác phẩm dân gian nói chung và các truyền thuyết lịch sử nói riêng để khi sử dụng cần dẫn chứng rõ nguồn gốc tư liệu đã sưu tầm và các dị bản nếu có.

“Đây cũng là những nguồn cung cấp cho các thầy cô thêm nhiều tư liệu thú vị khi giảng giải cho học sinh về truyền thuyết Thánh Gióng nói riêng và các truyền thuyết lịch sử nói chung. Đồng thời cũng giải tỏa cho các vị phụ huynh, các vị quản lý giáo dục và xã hội trước một câu hỏi đặt ra có phần hơi vội vã và không cần thiết”, PGS.TS Nguyễn Trí bày tỏ.

Thùy Phương