Cấm xe công nông, xe tự chế: Sau 5 năm, mọi thứ lại về “mo”

 

Năm năm sau lệnh cấm xe công nông, xe tự chế, mới đây ngành GTVT từ Trung ương đến địa phương đã phải ngồi lại với nhau để đánh giá đúng thực trạng nhằm tìm cách giải quyết. Các con số do Bộ GTVT công bố cho thấy, tình trạng tồn tại, vi phạm liên quan đến phương tiện bị cấm này là đáng báo động. Theo Nghị quyết 32/2007 về một số giải pháp cấp bách nhằm kiềm chế tai nạn giao thông của Chính phủ, từ ngày 1/1/2008 hàng loạt loại phương tiện “hết đát” và xe tự chế phải ngừng hoạt động. Trong đó, các loại phương tiện được chỉ mặt, đặt tên gồm: ô tô đã hết niên hạn sử dụng, xe công nông, xe 3-4 bánh tự chế. Ngoài yêu cầu chấm dứt hoạt động vận tải, lưu thông trên đường thì các chế tài mạnh tay cũng được cơ quan quản lý nhà nước đưa ra, những trường hợp cố tình vi phạm sẽ bị tịch thu, xử lý bán phế liệu, sung vào công quỹ.

Cuối năm 2011, Chính phủ đã cho phép một số doanh nghiệp nghiên cứu, đầu tư sản xuất, lắp ráp và tiêu thụ loại xe chở hàng 4 bánh có gắn động cơ. Có công ty đã sản xuất ra chiếc mô tô 4 bánh có giá bán gần 60 triệu đồng, lượng nhiên liệu tiêu thụ là 5,5 lít/100km.

Bộ GTVT cho biết thêm, sau lệnh cấm và đặc biệt là từ năm 2009 đến nay, những xe 3 - 4 bánh tự chế đã không được đăng ký biển số tham gia giao thông. Xe 3 bánh dùng cho người tàn tật, lắp ráp mới phải tuân thủ kiểm tra chất lượng sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu theo quy định. Để ban hành lệnh cấm, đồng nghĩa với việc cơ quan chức năng phải rà soát, thống kê và “lên lịch” hỗ trợ thay thế. Thống kê của Cục Đăng kiểm (Bộ GTVT) cho thấy, năm 2008 cả nước có 15.777 xe công nông tự chế nằm trong diện phải loại bỏ. Tới nay, công tác hỗ trợ thay thế mới chỉ dừng ở con số khá khiêm tốn. Số còn lại là hơn 9.700 xe chưa được hỗ trợ thay thế. Dĩ nhiên, đây là những con số thống kê trên giấy, còn thực tế lượng xe thống kê “sót” cộng với lượng “khai sinh” sau lệnh cấm thì chưa được cập nhập để quản lý.

Mặc dù chưa có thống kê mới nhưng các tài liệu của Bộ GTVT công bố đã chỉ đích danh những khu vực, tuyến đường, địa phương còn để dạng xe này tồn tại và lưu thông nhiều. Trong đó, các địa phương gồm các huyện Phú Xuyên, Ứng Hóa, Chương Mỹ của Hà Nội và các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Hòa Bình, Hậu Giang, Long An, Đắk Lắk, Long An… là những khu vực điển hình của tình trạng “buông lỏng” quản lý, để xe tự chế tung hoành.

 

Do có những tính năng đáp ứng được nhu cầu người dân tại một số vùng miền như kinh phí thấp, tính linh hoạt, lưu động cao… nên cơ quan quản lý nhà nước đã tính tới việc bổ sung các sản phẩm đạt chuẩn về an toàn và môi trường để cung ứng cho thị trường. Bộ GTVT sẽ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương nghiên cứu đưa ra loại phương tiện thỏa mãn hai điều kiện là an toàn và phù hợp với nhu cầu nhân dân. Theo lộ trình, trước ngày 1/4/2014, Bộ Tài chính phải xây dựng đề xuất cơ chế ưu đãi chuyển đổi phương tiện đối với đối tượng là các hộ gia đình thương binh đang sử dụng các loại xe thuộc diện bị cấm lưu hành để chuyển đổi sang loại phương tiện 4 bánh có gắn động cơ.

Trên đây là những động thái cụ thể để đưa lệnh cấm này vào cuộc sống một cách hữu hiệu. Tuy nhiên, theo tìm hiểu, cơ chế phối hợp “khập khiễng” giữa các cơ quan chức năng liên quan cũng là nguyên nhân khiến tình trạng tồn tại, vi phạm của đối tượng xe này kéo dài. Trên thực tế, không ít doanh nghiệp đã sản xuất ra những loại xe phù hợp để thay thế cho xe công nông, xe tự chế với những ưu điểm thỏa mãn điều kiện thay thế như nhỏ gọn, tính cơ động, linh hoạt cao, giá thành vừa phải, số xe này có thể thay thế lượng xe cấm nêu trên. Tuy nhiên, vướng mắc chính lại nằm ở cơ quan quản lý. Các đơn vị này chưa hề có bộ quy chuẩn cho loại xe này nên không thu hút được nhiều doanh nghiệp sản xuất vào cuộc. Mặt khác, có doanh nghiệp đã nhắm tới và sản xuất ra thì lại chưa có hệ thống quy chuẩn để đối chiếu nên không được cơ quan chức năng cho phép lưu hành.

Để “gỡ khó” cho dân và doanh nghiệp, ngày 17/5 vừa qua, Bộ GTVT đã có văn bản đề nghị Thủ tướng giải quyết thủ tục đăng kiểm cho các xe chở hàng 4 bánh có gắn động cơ sau thí điểm. Qua văn bản này, Bộ GTVT đề nghị Chính phủ giao cho Bộ chủ trì, phối hợp với Bộ KH&CN nghiên cứu xây dựng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xe chở hàng 4 bánh có gắn động cơ, cùng với việc xem xét bổ sung hoàn chỉnh các quy định về kiểm tra chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường với loại xe này.