Cấm xe máy nổi không?

Thế nên các nhà quản lý giao thông phải hiểu cho rằng, trừ những ai có sở thích đặc biệt với xe máy ra, đa số dân chúng đều coi xe máy là phương tiện đi lại bất đắc dĩ khi họ không có tiền sắm ôtô như “dân người ta”. Thế nên, chẳng cần phải cấm đâu. Mà chắc gì đã cấm được khi người dân chưa có lựa chọn nào khác.

Chúng tôi đang nói đến dự thảo chương trình hiện đại hóa đô thị của Hà Nội, trong đó có mục tiêu đến 2025 sẽ dừng hoạt động xe máy cá nhân trong nội đô. Nếu được thông qua, thì còn có 9 năm nữa thôi. Khi ấy, khoảng 5 triệc chiếc xe máy sẽ vứt đâu; các con đường có kịp nở to ra vài lần; xe buýt đã thực sự tiện lợi văn minh; hệ thống đường sắt trên cao, tàu điện ngầm đã đồng bộ, nuột nà; và quan trọng là, dân đã đủ giàu để mua ôtô hết chứ?

Cấm xe máy! Thoảng qua tai là một tầm nhìn tuyệt vời khi bây giờ mỗi ngày ra đường là một ngày… lo. Nắng nôi hay mưa gió chỉ là chuyện nhỏ, tai nạn chết người rồi hình hài giao thông đô thị lem nhem mới là việc lớn. Cấm xe máy sẽ giải quyết đáng kể vấn đề này. Nhưng chính các nhà hoạch định về chiến lược giao thông đã để cho số lượng xe máy bùng phát và bây giờ mới cấm thì chuyện đã rồi. Lẽ ra phải ngay từ hơn chục năm trước, không cần đến mức cấm, chỉ cần người ta làm thế nào đó để xe máy không trở thành thứ phương tiện chủ yếu trên đường, đã là điều tuyệt vời. Dù bây giờ cấm vẫn còn hơn để mặc cho xe máy phát triển, nhưng cả xã hội phải đối mặt với một bài toán vô cùng nan giải trong thời gian chỉ có 9 năm.

Suốt thời gian từ khi chiếc xe máy có thể được người dân mua dễ dàng đến giờ, chúng ta dường như chỉ chuẩn bị hạ tầng giao thông để phục vụ xe máy. Phố vẫn nhỏ, con đường vẫn nhỏ. Chúng ta từng có lúc coi sự xuất hiện dày đặc của xe máy trên đường là dấu hiệu của văn minh, của sự phát triển mà không lường được rằng chính xe máy còn tạo ra thứ “văn hóa” giao thông tùy tiện của người Việt, chưa kể còn “lây” sang tư duy hành động trong đời sống sinh hoạt. Chúng ta đã không kịp chuẩn bị để ôtô, xe buýt, metro… thành phương tiện đi lại chủ yếu của người dân. Và hơn hết, cũng chẳng có phương án nào “giúp” người dân sở hữu ôtô một cách dễ dàng, thay vào đó, giá ôtô ở Việt Nam đang đứng top đầu thế giới.

Thế nên, không phải vấn đề cấm được hay không được nữa, mà phải trả lời câu hỏi: Người dân sẽ đi lại thế nào sau 9 năm nữa, với cái tình trạng bây giờ?

Việt Nguyễn