Chiếu chèo dân số

Một trong những yếu tố góp phần làm nên thành công này là do Đông Hưng đã biết vận dụng, kết hợp uyển chuyển, đưa nội dung KHHGĐ vào các hình thức hoạt động văn hóa văn nghệ, trong đó nổi bật là vai trò hạt nhân của các Đội chèo truyền thông DS- KHHGĐ.

 

Dễ hiểu, dễ nghe

Sân khấu hóa chuyện “thầm kín” qua các tiểu phẩm chèo đã giúp việc truyền thông KHHGĐ phát huy hiệu quả. Ảnh: T.G

 

Một ngày tháng Bảy oi ả, phóng viên GĐ&XH tìm về làng Khuốc (xã Phong Châu) - một làng quê bình dị như bao làng quê Việt Nam, cũng cây đa, giếng nước, sân đình...  Đây chính là nơi phát cội của chèo - một "đặc sản"nghệ thuật đậm chất Việt.

Chúng tôi gặp ông Bùi Văn Ro - Chủ nhiệm CLB chèo của xã. Ông Ro năm nay 58 tuổi mà đã có "thâm niên" hơn 40 năm trên chiếu chèo. Ông hồ hởi: "Mưa chèo" cô ạ! Vui đáo để. Múa hát, diễn chèo đã ăn vào máu, trở thành nếp sống của người dân làng Khuốc. Hiện nay toàn xã có 10 Câu lạc bộ chèo. Mỗi đội có ít nhất là 15 người. Nhiều cháu mới 5 tuổi đã biết múa quạt diễn chèo. Những nội dung tuyên truyền Dân số - KHHGĐ, An toàn giao thông, đến Phòng chống HIV hay bảo vệ môi trường... anh chị em trong đội đều... "Chèo hóa".

Chị Nguyễn Thị Quy (thôn Cổ Sá) được mọi người biết đến với tiếng thơm: Cả nhà cùng giỏi hát chèo. Các dịp lễ lạt, hội hè của xã, cả nhà chị đều tích cực tham gia. Hai cậu con trai đánh trống, gõ phách, bố mẹ  thì thỏa sức tung hứng.

 

Chị bộc bạch: "Vận động sinh đẻ kế hoạch thông qua hát chèo không đơn giản đâu cô ạ! Không phải cứ hát, cứ diễn những điều lâu nay vốn "thầm kín" là được ngay. Bởi đây vốn là những điều tế nhị. Ngày trước, cứ tham gia vào những vở kịch hay vở chèo về đề tài "sinh đẻ" là thấy ngượng. Ví như câu: Nhớ những lần phải dùng thuốc, dùng bao/Bu em nhìn thấy chưa nói câu nào đã khóc(!!!). Khán giả cười rần rần còn mình thì ngượng chín mặt. Nhưng mãi rồi thành quen. Bản thân mình thấy cũng nên tận dụng "cây nhà lá vườn" để tuyên truyền cho bà con hiểu về chính sách dân số của Đảng, Nhà nước. Cách truyền thông này tôi thấy hiệu quả lắm"...

Bây giờ, mỗi khi có dịp, chị lại cùng các anh chị em miệt mài tập dượt để phục vụ bà con.

 

Sân khấu hóa chuyện "thầm kín"

Chính nhờ phương thức truyền thông độc đáo này, công tác dân số xã Phong Châu trong những năm qua luôn đạt được những thành tích quan trọng. "Tỷ lệ sinh con thứ 3 hàng năm giảm mạnh, 81% số cặp vợ chồng trong xã sử dụng các BPTT hiện đại. Trong 6 tháng đầu năm 2010, trong xã có 42 cháu được sinh ra thì có 22 trường hợp là bé gái mà bố mẹ các cháu vẫn rất vui, tham gia thực hiện KHHGĐ ngay" - Chị Phạm Thị Hoè - Cán bộ chuyên trách DS- KHHGĐ xã vui mừng cho biết.

Chị Hoàng Thị Minh Nguyệt - Giám đốc Trung tâm DS- KHHGĐ cho hay: Đông Hưng có bao nhiêu xã thì có bấy nhiêu đội chèo truyền thông DS - KHHGĐ, nòng cốt là các CTV, cán bộ chuyên trách Dân số. Không dừng lại ở đó, mô hình gia đình nhỏ, ít con, KHHGĐ được đưa vào hương ước, quy ước làng xã. Đông Hưng là cái nôi của những điệu chèo truyền thống. Người mê nghe hát và thuộc nhiều vở chèo nhất vẫn là người già và lớp trung niên, chính họ sẽ là người khuyên nhủ cháu con thực hiện KHHGĐ, xây dựng gia đình văn hóa.

 

Những diễn viên chân đất

Tâm huyết với công tác Dân số, nhiều nghệ sỹ chèo đã trở thành những tác giả "cải biên". Chúng tôi gặp chị Phạm Thị Oanh (CTV Dân số Tổ 4- Thị trấn Đông Hưng) khi chị đang say sưa tập một điệu chèo để biểu diễn vào dịp 11/7 năm nay. Chị Oanh 56 tuổi, là người nức tiếng trong làng vì hát chèo hay, sáng tác giỏi và làm Dân số rất uy tín với bà con.

 

Chị tâm sự: "Tôi làm công tác  DS đã 10 năm. Kinh nghiệm bản thân cho thấy: Để thành công không gì quan trọng hơn là việc tuyên truyền vận động. Chị em chúng tôi, nhất là đội ngũ CTV Dân số  luôn kết hợp với Hội LHPN xã tận dụng khả năng văn nghệ của chị em để "sân khấu hoá" công tác truyền thông. Điều may mắn là chúng tôi có thể tự viết lời, dựng kịch bản, rồi dàn dựng các vở chèo. Chính cách tuyên truyền qua lời hát chèo đã khiến những điều tưởng chừng "dễ đùa khó nói" dễ đi vào lòng người một cách nhanh nhất, "thấm" nhất".

 Nói rồi, chị Oanh hát luôn cho chúng tôi nghe một đoạn chèo, kể về công việc của một cô CTV Dân số. Những chị Nguyệt, chị Quy hay chị Hòe... đều là những người sinh con một bề và đều dừng lại ở 2 con. Họ lấy chính câu chuyện của gia đình mình để tuyên truyền cho bà con hiểu về lợi ích của việc sinh ít con, khoảng cách sinh thưa để có điều kiện nuôi dạy các cháu cho tốt.

Chị Minh Nguyệt cho hay: Năm 2009, Thái Bình có 6 xã không có người sinh con thứ 3 thì Đông Hưng đã có 2 xã là Đông Phong và Thị trấn Đông Hưng. 55 thôn, xóm, xứ họ đạo không có người sinh con thứ 3; 25 thôn trong số đó 3 -16 năm liền trở lên không có người sinh con thứ 3. Đông Hưng tập trung tuyên truyền qua hình thức nhóm nhỏ với những tiểu phẩm, vở chèo mềm mại dễ đi vào lòng người.

Khó khăn vẫn còn

Theo chị Nguyệt, mặc dù đã đạt được nhiều thành tích trong công tác DS- KHHGĐ, nhưng kết quả giảm sinh của Đông Hưng chưa thật bền vững, vẫn còn tư tưởng "trọng nam khinh nữ". Tâm lý "đẻ dự phòng" của một bộ phận nhân dân là một vấn đề khá nhức nhối. Trách nhiệm của nam giới trong việc chia sẻ KHHGĐ với phụ nữ còn hạn chế. Tỷ lệ sinh con thứ ba hàng năm tuy giảm nhưng còn cao (12,5%).

 

Chị Hoè cho hay: Bây giờ không phải những đối tượng có hoàn cảnh khó khăn mới khó tuyên truyền, mà chính một số gia đình có điều kiện kinh tế khá giả, có đủ con trai - con gái vẫn thích sinh thêm con "đề phòng". Đây mới là điều khó khăn trong việc tuyên truyền, vận động cũng như xử phạt.

Chia tay Đông Hưng, chúng tôi vẫn còn nghe ngân nga tiếng hát của những  người con quê lúa "Chẳng quản ngày đêm í ì... làm dân số í ì... góp sức xây đời, hạnh phúc ấm í ì" (trích lời ca khúc Những bước chân không mỏi).

 

“Thời gian tới, chúng tôi sẽ tổ chức thi giữa các đội truyền thông tại 8 điểm này ở cộng đồng để vừa động viên đội ngũ tuyên truyền viên cơ sở, vừa là cơ hội để các thành viên giao lưu, học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. Đây cũng là dịp để Ban chỉ đạo mô hình đánh giá lại hiệu quả hoạt động của các đội” - Bà Nguyễn Thị Huê, Phó Giám đốc Sở Y tế kiêm Chi cục trưởng Chi cục DS - KHHGĐ Thái Bình, không giấu nổi niềm vui.

 

Bà Nguyễn Thị Huê: Hình thức văn nghệ dân gian phát huy hiệu quả Năm nay là năm thứ 10 Thái Bình duy trì mức sinh thay thế. Những năm gần đây, Chi cục DS- KHHGĐ đã xây dựng nhiều mô hình truyền thông tuyên truyền vận động người dân thay đổi nhận thức và hành vi thực hiện KHHGĐ.   Hiện nay, ở hầu khắp các huyện đều đã xây dựng mô hình lồng ghép nội dung DS- KHHGĐ trong hình thức văn hoá văn nghệ.   Ban chỉ đạo công tác Dân số tỉnh đang chỉ đạo xây dựng 8 điểm nông thôn mới (mỗi huyện 1 xã) có sự đầu tư của tỉnh và ngành Dân số. Mỗi điểm có một đội truyền thông lưu động. Hình thức văn nghệ dân gian chúng tôi quan tâm nhất vẫn là chiếng chèo. Phải nói rằng, đây là phương thức đạt hiệu quả "mầu nhiệm". Chị Hoàng Thị Minh Nguyệt:: “Người dân  thấm lắm”    Chúng tôi tập trung tuyên truyền qua hình thức nhóm nhỏ hay truyền thông trên hội trường với những tiểu phẩm, vở chèo mềm mại dễ đi vào lòng ngừơi.   Người dân Đông Hưng xưa nay "sống chung" với những làn điệu chèo, nay lại được nghe các nội dung DS - KHHGĐ qua tiếng hát gần gũi ấy thì "thấm" lắm!

 

Võ Thu