Chưa quan tâm nhiều đến ý kiến xã hội

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, sở dĩ một số luật chưa đi vào cuộc sống là do ý kiến của các đối tượng chịu sự điều chỉnh chưa được thực sự lắng nghe.

Hầu hết các đại biểu tại hội thảo đều cho rằng: Hiện nay, công tác soạn thảo các đạo luật chủ yếu là do các cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đó soạn thảo, rồi trình trước Quốc hội để xem xét thông qua.

Việc này dẫn đến hiện tượng phổ biến là bên soạn thảo Luật chỉ chú trọng đến việc ban hành các chế tài làm sao thuận lợi cho công tác quản lý của họ, không xem xét đến những tác động đối với người bị quản lý.

Do trách nhiệm phải “quản lý” tốt, nên các quy định được đưa vào Luật thậm chí còn “kiềm tỏa” sự phát triển bình thường của các đối tượng bị áp Luật.

Sau khi Luật được Quốc hội thông qua, còn cần phải có các văn bản dưới Luật như Nghị định, Thông tư hướng dẫn mới dùng được. Mà hầu hết các Nghị định, Thông tư cũng lại do chính các cơ quan đã soạn thảo Luật soạn thảo tiếp. Nếu một đạo Luật được xây dựng một cách “cởi mở” thông qua lấy ý kiến của các tổ chức xã hội và nhân dân (như Dự thảo Luật Thuế thu nhập đang xin góp ý chẳng hạn) thì sau khi được ban hành, nó có khi lại bị các Nghị định, Thông tư - vốn rất hiếm khi cơ quan soạn thảo xin góp ý từ các tổ chức và xã hội –  bó buộc lại.

Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nghiệp Việt Nam phản ánh, một số Dự thảo Luật về Thuế doanh nghiệp, Thuế thu nhập cao, Luật Hải quan... các doanh nghiệp đều rất nhiệt tình tham gia góp ý vì nó trực tiếp ảnh hưởng tới hoạt động của doanh nghiệp.

Nhưng sau khi văn bản soạn thảo được trình lên cấp trên để xem xét thông qua, họ thấy mọi thứ vẫn nguyên như văn bản xin góp ý ban đầu. Thậm chí một số đại biểu có mặt còn chỉ thẳng ra tính hình thức của một số trang website được thành lập để lấy ý kiến của người dân và các tổ chức xã hội trong quá trình soạn thảo Luật, vì nhiều ý kiến tâm huyết rất hiếm khi được sử dụng.

Ngay Quốc hội cũng đang bị hạn chế trong quá trình xây dựng luật –  TS Nguyễn Sỹ Dũng (Phó Chủ nhiệm VP Quốc hội) cho biết: “Quốc hội muốn xây dựng Luật, giám sát việc xây dựng Luật đang phải dựa chủ yếu vào nguồn tin cung cấp từ các cơ quan của Chính phủ. Nhiều khi thông tin cần phục vụ cho quá trình xây dựng Luật hoặc giám sát của Quốc hội được cung cấp rất ít. Luật tác động lên đời sống của một bộ phận rộng lớn nhân dân cho nên cần phải tham khảo ý kiến của chính những đối tượng bị ràng buộc này.

Nhưng làm thế nào để các ý kiến góp ý của người dân và đại diện là các tổ chức xã hội dân sự có thể đến được và tham gia hiệu quả trong quá trình xây dựng Luật lại là một câu hỏi lớn”.

TS Nguyễn Sĩ Dũng nhận xét, hệ thống của chúng ta “có vấn đề” trong quá trình xây dựng luật. Vấn đề đó chính là chưa tổ chức được các “thiết chế động lực” để cơ quan soạn thảo luật thấy “có động lực” để tham khảo ý kiến, thông tin thực tiễn, phản biện của các tổ chức xã hội dân sự và người dân.

            Chung Nhi