Chuyện hai người dân tộc Tày hiến đất làm di tích Hội Nhà báo

Khu bia kỷ niệm nơi thành lập Ủy ban Hòa Bình Việt Nam. ảnh: KHOA TUÂN

“Đất của tôi, cán bộ muốn lấy bao nhiêu thì lấy”

Di tích lịch sử Quốc gia tưởng niệm Ủy ban Hòa Bình Việt Nam vững chãi, ghi dấu ấn ngày 19/11/1950, thời khắc diễn ra Đại hội thành lập Ủy ban Hòa bình thế giới của Việt Nam theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sát cạnh là Đài tưởng niệm nơi thành lập Hội Nhà báo Việt Nam. Tại đây, ngày 21/4/1950 đã diễn ra Đại hội thành lập Hội Người viết báo Việt Nam – Tiền thân của Hội Nhà báo Việt Nam. Ròong Khoa cũng là nơi lưu giữ rất nhiều kỷ vật liên quan đến sự nghiệp báo chí cách mạng Việt Nam.

Trong chuyến về thăm Ròng Khoa lần này, chúng tôi được cán bộ địa phương đưa đến gặp hai người đàn ông đã hiến đất cho Ban quản lý ATK Định Hóa làm các đài tưởng niệm. Đó là ông Triệu Đình Lệ và anh Triệu Đình Tham.

Ông Lệ vẫn giữ được sự cường tráng của người từng trong quân ngũ dù đã bước qua tuổi 76. Ông pha chè mời khách và chậm rãi kể những cuộc can qua của ký ức. Dù câu chuyện của ông không đủ dài để kết nối liền mạch các mẩu đối thoại nhưng cái cách mà ông nhớ về những cán bộ hoạt động Cách mạng trong nhà sàn Tổng bộ Việt Minh như Hoàng Quốc Việt, Xuân Thủy, Hoàng Tùng, Lê Hữu Thọ... đủ để người nghe hiểu rằng chính sự gần gũi, thân thiết với những người “hàng xóm” ở Tổng bộ Việt Minh là xuất phát điểm cho sự tin tưởng vô điều kiện với cách mạng của ông Lệ cũng như những người dân thôn.

Năm 2003, Ban quản lý ATK chưa có đất để quy hoạch khu lưu niệm Hội nhà báo Việt Nam, không một chút tính toán, ông Lệ liền nhường ngay mảnh đất đang canh tác với chỉ một lời: “Đất của tôi, cán bộ muốn lấy bao nhiêu thì lấy”. Vừa kể, ông Lệ vừa chỉ tay về phía sau nhà - Nơi hiện nay đang là khu lưu niệm khang trang nơi thành lập Hội Nhà báo Việt Nam.

Hiến đất vì ấn tượng từ... nhỏ

Bia kỷ niệm Thư gửi Hội nghị Hòa bình ở Việt Nam của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Giống như người chú Triệu Đình Lệ của mình, anh Triệu Đình Tham (SN 1972) cũng là một người tự nguyện hiến đất để dành mặt bằng xây dựng khu lưu niệm Ủy ban Hòa Bình Việt Nam. Trong câu chuyện ông Lệ nhớ về, có đoạn “Ông Hoàng Quốc Việt xoa đầu hỏi thăm từng đứa bé, cho kẹo, cho quà, bọn trẻ con thích lắm”. Anh Tham là một trong số những đứa trẻ đã từng được nhận kẹo đó.

Anh Tham kể, trong ký ức của đứa trẻ lên mười, những viên kẹo Hải Hà hồi đó quý giá vô cùng. Hồi những năm 1980-1982, mỗi lần cán bộ dưới xuôi lên ATK rồi vào Ròong Khoa thì không ai quên mang thêm vài chiếc kẹo làm quà. Rồi những dịp Tết về, nhà anh lại có vài tấm thiệp đỏ để treo cho đậm không khí mùa xuân, đấy là món quà của cán bộ ATK dành tặng. Anh Tham nhớ mãi màu đỏ thắm tình và mùi vị chiếc kẹo thơm thảo đó cho đến tận bây giờ.

Anh Tham từ bé đến lớn chỉ sống trong thôn Ròong Khoa để chứng kiến hết thảy từng sự thay đổi diễn ra ở mảnh đất này. Dẫn chúng tôi đi thăm các khu tưởng niệm, anh chỉ rành rọt lịch sử của từng ô đất, đây từng là sân bóng, chỗ kia trước đây là hội trường sinh hoạt, kia là trụ sở hợp tác xã..

Lục lọi trong trí nhớ, anh Tham kể về những vị lão thành cách mạng mà anh đã may mắn được gặp. “Ông Hoàng Tùng (khi đó là Trưởng ban Tuyên huấn Trung ương) về nhiều nhất, nhưng ông ấy về thường lặng lẽ đi một mình vào các nhà để hỏi han, chuyện trò. Người trong thôn vừa quý vừa nể ông ấy”...

Theo lời anh Tham, năm 2008, anh được biết ông Đồng Khắc Thọ (nguyên Trưởng Ban quản lý khu di tích) vào Ròong Khoa tìm mặt bằng xây dựng đài lưu niệm - nơi thành lập Ủy ban Hòa Bình Việt Nam. Không tính toán, anh liền chủ động nhường lại mảnh đất được cha mẹ để lại ngay trước cửa nhà mình để phục vụ cho công tác xây dựng của Ban quản lý. “Thực ra việc gì nên làm thì mình làm, như việc dành đất để xây dựng khu tưởng niệm là nên, là ý nghĩa”, anh Tham nói và không quên dặn dò: “Người dân chúng tôi ai cũng muốn đóng góp để nơi đây có một khu tưởng niệm khang trang, minh chứng lịch sử. Nhà báo viết về tôi thì cũng phải viết cho đúng, đừng tâng bốc kẻo bà con họ cười tôi”.

Nói về ý nghĩa của khu di tích lịch sử này, ông Ma Di Vụ, Chủ tịch UBND xã Điểm Mặc cho hay, từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh và các chiến sỹ Cách mạng còn hoạt động ở Ròong Khoa, nhân dân địa phương đã luôn hết lòng bảo vệ, đùm bọc. Khi kháng chiến chống Pháp thành công, các cơ quan rút về Hà Nội, người dân Ròong Khoa vẫn hết lòng hướng về Đảng và Bác Hồ kính yêu.

“Trước khi các khu lưu niệm được dựng lên thì mảnh đất đó từng là vườn chè trung du xanh tốt, có sản lượng cao. Nhưng để các địa điểm lịch sử có được bộ mặt khang trang hơn, có vị trí trong lòng lớp người đi sau, những người như ông Triệu Đình Lệ, anh Triệu Đình Tham đã sẵn sàng cống hiến. Hàng năm, học sinh ở các trường tiểu học, trung học trong xã Điểm Mặc vẫn được lên tuyên truyền học tập trực tiếp, ngoài ra còn các đoàn thanh niên tình nguyện về học tập, noi gương”, ông Vụ nói.

Rời Ròong Khoa với nhiều mẩu chuyện vừa vui, vừa lạ dù không nhận được câu trả lời cụ thể nào. Chúng tôi ra về với tâm trạng rộng mở cùng lời hẹn gặp lại với những con người hào sảng nơi giữa đại ngàn.

Cao Tuân - Công Khoa