Có nên bỏ quy định về hóa đơn chi phí kêu oan?

Như trước đó Báo Gia đình và Xã hội đã thông tin, mặc dù đã gần 3 năm kể từ ngày liên ngành Tư pháp Trung ương tổ chức buổi công khai xin lỗi, nhưng cụ ông Trần Văn Thêm (82 tuổi, quê Bắc Ninh, bị án oan cách đây gần nửa thế kỉ) vẫn mỏi mòn chờ đợi tiền bồi thường cho những tổn thất mà bản thân và gia đình đã phải chịu đựng. Ở cái tuổi "gần đất, xa trời", e rằng ước nguyện chính đáng của ông cụ sẽ rất khó được thực hiện.

Về câu chuyện trên, trao đổi với PV, một chuyên gia pháp lý cho biết, việc giải quyết bồi thường cho những người bị oan sai sao cho hợp lý vẫn là một vấn đề đang gây nhiều tranh cãi.

Ở khía cạnh của những người bị oan sai, họ cho rằng việc Tòa án yêu cầu gửi các hóa đơn, chứng từ liên quan tới chi phí kêu oan để bổ sung vào hồ sơ đề nghị bồi thường là một sự đánh đố đối với họ và gia đình. Bởi lẽ, quá trình kêu oan diễn ra trong một khoảng thời gian rất dài, điển hình như vụ của cụ ông Trần Văn Thêm quá trình kêu oan diễn ra đến gần nửa thế kỉ. Chính vì vậy việc lưu giữ lại được đầy đủ các hóa đơn, chứng từ thể hiện chi phí đối với những người bị oan sai hay gia đình họ là điều dường như “bất khả thi”.

Câu hỏi được rất nhiều người quan tâm, là đến bao giờ cụ Trần Văn Thêm mới nhận được khoản tiền bồi thường. Ảnh: Tư liệu

Tuy nhiên, ở góc độ của những người làm luật, thì họ cho rằng, việc Tòa yêu cầu những người bị oan sai cung cấp các hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan tới chi phí kêu oan là đúng quy định của pháp luật. Bởi lẽ, khi người bị thiệt hại cung cấp được các tài liệu này thì Tòa án mới có thể xác định được thiệt hại thực tế do người tiến hành tố tụng hình sự gây ra đối với người bị thiệt hại.

Cụ thể tại Điều 6, Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước có nói, việc xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động tố tụng hình sự phải căn cứ vào thiệt hại thực tế do người tiến hành tố tụng hình sự gây ra đối với người bị thiệt hại.

Tại Điều 9 của Luật này quy định, người bị thiệt hại có nghĩa vụ: Cung cấp kịp thời, đầy đủ và trung thực tài liệu, chứng cứ có liên quan đến yêu cầu giải quyết bồi thường; Chứng minh về thiệt hại thực tế đã xảy ra.

Tuy nhiên theo quy định tại Điều 9 Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước thì không nên hiểu máy móc rằng nhất định “phải có hóa đơn” mà còn bao gồm các tài liệu, chứng cứ có liên quan khác, miễn là các chứng cứ này chứng minh được thiệt hại thực tế xảy ra.

Ở mặt, thiệt hại do thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút, Điều 46 Luật Trách nhiệm bồi thường nhà nước quy định: Cá nhân, tổ chức có thu nhập mà xác định được thì được bồi thường theo thu nhập thực tế bị mất. Trường hợp cá nhân có thu nhập thường xuyên nhưng không ổn định thì mức bồi thường được xác định căn cứ vào thu nhập trung bình trong ba tháng liền kề trước thời điểm thiệt hại xảy ra.

Cá nhân có thu nhập không ổn định và không có cơ sở xác định cụ thể hoặc thu nhập có tính chất thời vụ thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại tại địa phương. Trường hợp không xác định được thu nhập trung bình thì tiền bồi thường được xác định theo mức lương tối thiểu chung đối với cơ quan nhà nước tại thời điểm giải quyết bồi thường.

Điều 47 Luật Trách nhiệm bồi thường Nhà nước quy định, thiệt hại do tổn thất về tinh thần trong trường hợp bị tạm giữ, tạm giam, chấp hành hình phạt tù được xác định là ba ngày lương tối thiểu cho một ngày bị tạm giữ, tạm giam, chấp hành hình phạt tù.

Điều 49 của luật này quy định về thiệt hại về vật chất do bị tổn hại về sức khoẻ bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại; Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại theo quy định tại Điều 46 của Luật này; Chi phí hợp lý và thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị.

Về vấn đề xác minh thiệt hại, Điều 18 Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước cho biết, căn cứ vào tính chất, nội dung của vụ việc, cơ quan có trách nhiệm bồi thường có thể tổ chức việc định giá tài sản, giám định thiệt hại về tài sản, giám định thiệt hại về sức khoẻ hoặc lấy ý kiến của các cơ quan có liên quan về việc giải quyết bồi thường.

Liên quan tới việc chậm trễ trong vấn đề bồi thường oan sai cho cụ Thêm, trong buổi họp báo đầu năm 2018, trả lời báo chí, ông Nguyễn Hòa Bình - Chánh án TAND Tối cao cho rằng, việc bồi thường oan sai gặp không ít khó khăn bởi quy định của Bộ Tài chính về chứng từ, hóa đơn rất ngặt nghèo, trong khi tòa án không thể vượt qua được các quy định đó.

Theo ông Nguyễn Hòa Bình, trên tinh thần tuân thủ pháp luật nhưng cũng phải thấy được thực tế là người mang thân phận hàm oan không thể tích trữ, bảo quản từng hóa đơn trong mỗi lần đi xe, đi kiện. Vì vậy những người thực thi công vụ nên vận dụng thế nào đó có lợi cho người bị oan.

Huyền Chi