Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: Thất thoát tài sản do khâu định giá đất đai bất cập

Nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến việc xác định giá trị đất đai, lợi thế vị trí đất đai khi cổ phần hóa DNNN. Ảnh: quochoi.vn

Nhiều ý kiến về việc xác định giá trị đất khi cổ phần hóa

Sáng 28/5, Quốc hội thảo luận ở hội trường về việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2011-2016. Chiếm tỷ trọng lớn trong các phát biểu của đại biểu chính là phần xác định giá trị quyền sử dụng đất khi cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước. Theo đại biểu Nguyễn Minh Sơn đoàn Tiền Giang, xử lý đất đai và xác định giá trị quyền sử dụng đất trong giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa là vấn đề được quan tâm trong quá trình cổ phần hóa thời gian qua. Theo báo cáo của Kiểm toán Nhà nước, hầu hết các tập đoàn, tổng công ty nhà nước khi thực hiện cổ phần hóa giai đoạn 2011 - 2015 đều không tính giá trị lợi thế quyền thuê đất vào giá trị doanh nghiệp. Thực tế một số doanh nghiệp có diện tích đất lớn, vị trí đắc địa nhưng không tính giá trị lợi thế quyền thuê đất vào giá khởi điểm để đấu giá thì giá trúng cao hơn nhiều so với giá khởi điểm, như công ty cổ phần Khách sạn Kim Liên giá khởi điểm 30.600 đồng, giá trúng là 274.200 đồng/cổ phần. Công ty cổ phần Ong trung ương giá khởi điểm là 15.000 đồng, giá trúng 116.000 đồng/cổ phần.

Cũng liên quan đến vấn đề này, đại biểu Trần Văn Minh, đoàn Quảng Ninh cho rằng, việc xác định giá trị doanh nghiệp còn thiếu chính xác, quản lý đất đai khi và sau khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước còn nhiều thiếu sót. Với nhiều lý do, kể cả về quy trình thực hiện, về năng lực trách nhiệm của tổ chức tư vấn và không loại trừ cả động cơ trục lợi mà việc định giá doanh nghiệp cổ phần hóa thiếu chính xác. Việc quản lý đất đai khi và sau khi cổ phần hóa còn nhiều thiếu sót, không tính hoặc tính thiếu giá trị quyền sử dụng đất khi xác định giá trị doanh nghiệp để cổ phần hóa, xác định giá trị quyền sử dụng đất khi thay đổi quy hoạch, chuyển đổi mục đích sử dụng đất của doanh nghiệp sau cổ phần hóa đối với những vị trí đất đắc địa, có giá trị thường cao, còn bất cập, thiếu minh bạch, tạo cơ hội cho một số tổ chức, cá nhân có liên quan trục lợi tham nhũng gây thất thoát vốn, tài sản của nhà nước. Nhiều cổ đông tham gia mua cổ phiếu nhiều doanh nghiệp trái ngành, thâu tóm các doanh nghiệp khi cổ phần hóa, cũng không loại trừ động cơ họ chờ cơ hội để được hưởng lợi lớn từ những mảnh đất vàng của các doanh nghiệp được cổ phần hóa.

Bộ trưởng Bộ TN&MT giải trình như thế nào?

Cũng trong sáng 28/5, ông Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ TN&MT cho biết, qua thảo luận sáng ngày 28/5 về thất thoát khi cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước liên quan đến quản lý và sử dụng đất đai, hầu hết các ý kiến dành sự quan tâm và đặt ra thách thức trong thất thoát nguồn vốn nhà nước từ nguồn lực đất đai của doanh nghiệp nhà nước. Bộ trưởng Trần Hồng Hà đã có giải trình trước Quốc hội về các vấn đề đại biểu quan tâm. Theo Bộ trưởng Hà, nguyên nhân chính ở đây liên quan đến các quy định của pháp luật về đất đai cũng như về quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp, phương án rà soát quỹ đất đai, sử dụng đất đai, v.v... nhu cầu sử dụng đất đai của các doanh nghiệp. “Do chưa được xem xét trước khi tiến hành cổ phần hóa nên nguồn lực đất đai có thể nói chúng ta chưa có quản lý và đánh giá về giá trị đất đai ở đây. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây ra khi tính toán giá trị của doanh nghiệp không thể tính toán được giá trị từ đất đai để đưa vào giá trị của doanh nghiệp. Trên thực tế thì đây là một điều cũng không sai, vì khi giao đất cho các doanh nghiệp nhà nước chủ yếu giao đất không thu tiền sử dụng hoặc giao đất thu tiền sử dụng hàng năm nên việc đưa ngay vào giá trị của doanh nghiệp là không thể” – Bộ trưởng Hà nói.

Cũng theo Bộ trưởng Trần Hồng Hà, có nhiều khu vực đất đai đang sử dụng rất lãng phí, quản lý chưa tốt và nhiều khu đất vàng. Trên thực tế khi cổ phần hóa và sau khi cổ phần hóa xong thông thường các doanh nghiệp đề nghị chuyển đổi mục đích sử dụng đất không đúng theo các tiêu chí, mục đích của doanh nghiệp này cần phải thực hiện. Việc chuyển đổi mục đích đó thông thường vướng mắc, không thể tính toán được việc đưa ra đấu giá các phần tài sản ở trên đất đó. Khi áp dụng giá đất đai hiện hành còn có sự khác biệt rất lớn so với giá đất theo thị trường. Trên thực tế chúng ta chưa đánh giá được giá trị về mặt vị trí khu đất đó. Việc xác định giá đất để xác định giá trị quyền sử dụng đất khi cổ phần hóa doanh nghiệp phải đảm bảo nguyên tắc giá đất là giá đất cụ thể do UBND tỉnh quyết định. Việc xác định của cơ quan tư vấn cũng như các cơ quan quản lý nhà nước cũng như hội đồng xác định giá đất chưa tính đến quy hoạch, chưa tính đến vị trí, lợi thế nên giá đất không phù hợp với cơ chế thị trường. Trong Luật Đất đai yêu cầu khi xác định giá đất phải công bố công khai giá đất này. “Ở nội dung này nhiều đại biểu thấy nếu chúng ta công bố công khai thì thấy rõ được tính bất hợp lý khi xác định giá đất. Chính vì không công khai minh bạch nên có chuyện lợi dụng của các nhóm lợi ích và làm thất thoát tài sản của nhà nước” – Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói.

Minh Anh