"Cơn bão" săn gỗ Sưa và những chiêu lừa

Tại địa phương này, hiện đang có một lực lượng khá hùng hậu đi lùng sục từng ngõ phố đến những làng mạc heo hút, từ vùng núi đến miệt biển để mua tất tần tật mọi thứ vật dụng được làm bằng gỗ sưa. Từ cái tủ, tấm phản đến những cái chân giường, thậm chí những tấm ván làm vách chuồng heo, họ cũng mua với giá cao ngất ngưởng.

Vào “tâm bão”

Chúng tôi tìm về thị trấn Bình Định (An Nhơn - Bình Định), nơi nhiều người ví là “tâm bão gỗ sưa”. Theo chỉ dẫn của một thanh niên, chúng tôi vào một quán cà phê bình dân ở vùng ngoại ô thị trấn. Ở đây, chúng tôi cảm nhận được hoạt động mua bán gỗ sưa vô cùng nhộn nhịp. Quán có bao nhiêu khách là có bấy nhiêu câu chuyện về gỗ sưa.

Người thì vỗ đùi tiếc rẻ vì vừa hụt mất một món bở, người thì bàn tán về một món hàng vừa phát hiện. Người thì bấm điện thoại gọi về các “chủ cái” diễn tả, rao giá món đồ muốn bán. Lại có người lôi từ trong túi áo ra mảnh giấy nhỏ vẽ loằng ngoằng, phân chia cho từng người trong bàn. Hỏi ra mới biết đó là “sơ đồ” những căn nhà có gỗ sưa để những người này tìm đến mua.

Một thanh niên tên Trí, cho biết: “Không chỉ có những người thất nghiệp, mà cả những người đang có nghề làm ăn ổn định cũng “dẹp tiệm” đi mua gỗ sưa. Thợ hớt tóc, thợ sửa xe honda, thợ nề, thợ điện tử, tài xế xe... hầu hết đều bỏ nghề, lập hội đi rong mua. Tuy vậy, đội quân tham gia nhiều nhất là cánh đồ cổ và thợ mộc...”. Theo Trí, vào nghề gỗ sưa rất đơn giản, chỉ cần sắm một cái “dũm” như “dũm” thợ mộc, một cái thước dây và học “ngửi” gỗ sưa là được!

Gom hàng

Những người có vốn thì chủ động đi tìm mua, găm hàng rồi mới tìm “đầu nậu” để bán. Người không có vốn cũng không lo, cứ đến “chủ nậu”, họ sẽ được ứng tiền, sau khi phát hiện và được thoả thuận, sẽ có người mang tiền đến. Lại còn một lực lượng chuyên đi “săn”, rồi bán thông tin cho các đầu nậu lớn từ ngoài Bắc vào.

Trí kể thêm: “Hồi đầu, khi chuyện mua bán gỗ sưa chưa phổ biến, thì để kiếm ra một món đồ cũng “khó” lắm, đâu biết nhà ai có mà vào mua. Lúc ấy phải giả làm người đi tìm mua đồ cổ. Một người bắt chuyện với chủ nhà, còn người khác thì lân la đến gần những món đồ, lén lấy dũm “xỉa” một nhát rồi ra trước nhà lấy quẹt đốt dăm gỗ ấy và “ngửi”. Nếu trúng, câu chuyện đồ cổ sẽ nhanh chóng được chuyển sang chuyện... “đồ gỗ”! Mua sành thì chỉ cần nhìn ước lượng chiều dài, bề dày của ván hoặc cây gỗ thì sẽ tính ra ngay giá trị của nó. Hồi ấy dễ “trúng quả” hơn vì nhiều người chưa biết giá trị của nó, thường bán với giá bèo”.

Cách nhận biết gỗ sưa của cánh “thợ” nghe cũng khá đơn giản. Nó cũng thuộc dòng gỗ hương, nhưng được gọi là “hương quả đỏ”. Thớ gỗ rất giống gỗ hương, chỉ dài hơn một chút. Màu sắc của gỗ cũng khác hơn, gỗ sưa có màu tai tái, con gỗ hương có màu đỏ. Nếu ai “hồ nghi” thì đốt một dăm gỗ rồi ngửi, thoang thoảng mùi trà xanh là đúng. Hiện gỗ sưa có nhiều giá, những món đồ như chân bàn, chân giường, chân tủ khoảng vài chục ngàn đồng/kg, những tấm ván được mua từ 1 triệu đến 1,5 triệu/kg. Còn những tấm phản thì có giá đến vài ba triệu/kg. Hiện nay lực lượng rong mua không cần lùng sục nữa, bởi chủ nhà sẽ tự tìm đến. Ai chẳng muốn đổi đời. Do đó, hoạt động mua bán trở nên ngày càng rầm rộ. Không chỉ ở các vùng nông thôn, mà “cơn bão” gỗ sưa đang tiến về thành phố.

“Hiện nay ở Quy Nhơn một trong những trùm thu mua gỗ sưa là ông L. Riêng lực lượng đi rong mua dưới trướng ông này có đến hàng chục người. Mỗi “quân” được huấn luyện 1 tháng về cách nhận biết gỗ sưa bằng mắt, mũi rồi mới được “hành nghề”.

Bên cạnh đó, có cả những người ở tận Hải Phòng vào đây lập nhóm, thậm chí đã xảy ra chuyện thanh toán nhau để tranh giành địa bàn. Các tay săn gỗ sưa không từ bỏ ngóc ngách nào, kể cả chùa chiền để săn loại gỗ quý này.

Những chiêu lừa

Thường thì hoạt động mua bán gỗ sưa diễn ra âm thầm, chóng vánh, thậm chí giao dịch vào ban đêm, nên nhiều người “sáng chế” ra những chiêu lừa!

Anh Trí ở xác nhận: “Mới đây thôi, chủ nậu của tôi ở Tuy Phước đã “cắn phải bồ hòn”. Đêm ấy, có người ở xã Phước Mỹ gọi bán mấy tấm ván tủ, thấy món hàng ăn chắc, anh ấy đánh thẳng xe ô tô lên chỗ hẹn. Sau khi thử thấy hàng “xịn”, việc ngã giá mua bán diễn ra rất nhanh. Sau khi trao tiền, anh gọi tài xế đánh xe vào. Chẳng biết lúc lên hàng thế nào mà khi về nhà, sáng hôm sau nhìn lại thì hoá ra là những tấm ván hương đỏ lòm. Tìm lại “bạn hàng”, thì anh này đã cao chạy xa bay.

Không chỉ có vậy, đó đây cũng đã xuất hiện những chuyên gia “mông má” để lừa những người mua phương xa. Họ mua những món đồ bằng gỗ hương với giá rẻ, tháo rời ra, dán vào mặt sau những tấm ván gỗ sưa mỏng rồi gọi bán. Với món đồ lâu năm thì mặt phía trước không còn nổi rõ vân gỗ, màu sắc chuẩn nên phải thử bằng cách đốt, ngửi. Thế nhưng có ai dám xỉa lủng “mặt tiền”, vậy là mắc lừa. Sau khi phát hiện thì cũng đã muộn. 

Cơn bão gỗ Sưa ngày càng có xu hướng mạnh lên. Điều đáng báo động là những ngôi nhà cổ, vật dụng... có hàng trăm năm tuổi cũng bị cơn bão này đánh bật. Bên cạnh đó, nỗi lo những cây gỗ Sưa sẽ là nạn nhân tiếp theo của cơn bão này, một khi vật dụng làm từ loài gỗ này cạn kiệt.

Vũ Đình - Hải Âu