Con mắc bệnh sởi nhẹ, đưa thẳng lên bệnh viện trung ương dễ mắc các bệnh truyền nhiễm khác

PV: Bộ Y tế đưa ra nhận định virú sởi không có sự biến đổi về gene gây bệnh, vẫn là gene sởi cổ điển, nhưng trên thực tế tại các bệnh viện, các ca bệnh biến chứng viêm phổi, suy hô hấp do sởi rất nặng, nhiều trẻ đã tử vong. Ông đánh giá về vấn đề này như thế nào?

PGS. TS. Trần Đắc Phu: Từ đầu năm 2014 đến nay Việt Nam ghi nhận có 6.611 trường hợp sốt phát ban dạng sởi, trong đó ghi nhận 2.492 trường hợp được xác định mắc bệnh sởi, trong đó có 25 trường hợp tử vong. Số ca mắc của năm nay thấp hơn vụ dịch năm 2009-2010. Như vậy, số mắc ghi nhận thấp hơn so với vụ dịch sởi năm 2009 - 2010, khoảng gần 2.000 trường hợp. Việt Nam hiện nay chưa là nước công bố loại trừ bệnh sởi nên bệnh sởi vẫn xảy ra hằng năm và đang cố gắng để đạt được mục tiêu này.

Mặc dù đánh giá số mắc tại cộng đồng có thấp hơn so với năm 2009 - 2010 như vậy, nhưng số trường hợp bệnh nhân lại chỉ cao cục bộ tại các Bệnh viên Nhi Trung ương, Khoa Nhi bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Xanh Pôn của Hà Nội. Trước tình hình đó nhiều lần các Vụ, Cục liên quan của Bộ Y tế đã trực tiếp kiểm tra và làm việc tại bệnh viện và Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến cũng đã trực tiếp kiểm tra tình hình để tháo gỡ khó khăn cho Bệnh viện Nhi Trung ương. Bộ trưởng Bộ Y tế cũng đã chỉ đạo bệnh viện bố trí khu vực điều trị riêng cho bệnh nhân sởi, tăng cường thực hiện nghiêm các biện pháp cách ly có thể được, bổ sung trang thiết bị, kinh phí cho bệnh viện…

Theo tôi, mùa đông xuân là mùa của dịch bệnh đường hô hấp nên số bệnh nhân viêm phổi nhập viện trong dịp này cũng thường tăng cao. Năm nay, do bệnh sởi xảy ra cùng lúc với thời điểm bệnh nhân viêm phổi nhập viện cao nên số bệnh nhân nặng cũng nhiều hơn. Trên thực tế phần lớn những bệnh nhân sởi nặng năm nay là do có bệnh lý ở phổi hoặc là bị biến chứng viêm phổi sau sởi và các biến chứng khác của sởi như tiêu chảy lại rất ít. Cách đây gần tháng Hội đồng chuyên môn về điều trị của Bộ Y tế cũng đã họp và cũng đã đưa ra kết luận là chưa cần sửa đổi "Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh sởi", nhưng trước tình hình như vậy, ngày hôm nay Hội đồng lại tiếp tục họp nghiên cứu thêm về vấn đề này để đánh giá, rút kinh nghiệm trong điều trị cũng như tìm giải pháp điều trị tốt hơn.

PV: Đến nay, con số bệnh nhân tử vong do sởi mà Bộ Y tế công bố là 25 trường hợp khiến dư luận rất hoang mang vì trong thực tế bệnh sởi diễn ra suốt hơn 2 tháng qua, dư luận cho rằng số tử vong thực tế cao hơn nhiều lần con số này. Liệu có độ "vênh" trong con số mà Bộ ghi nhận với con số tử vong trên thực tế không?

PGS. TS. Trần Đắc Phu: Đây là các ca tử vong được khẳng định là các trường hợp tử vong do biến chứng của sởi. Còn trên thực tế bệnh viện có thể có những trường hợp bệnh nhân tử vong do những nguyên nhân khác bao gồm cả bệnh nhân vừa mắc bệnh khác và sởi. Một vấn đề cũng cần xem xét là thời điểm hiện tại có nhiều dịch bệnh song hành, nhất là trong điều kiện thời tiết giao mùa đông - xuân cũng là điều kiện cho các bệnh viêm đường hô hấp cấp, viêm phổi ở trẻ em phát triển có nhiều triệu chứng tương tự như bệnh sởi và cũng có thể là biến chứng của bệnh sởi.

Bệnh viêm phổi là nguyên nhân cao nhất gây tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới hàng năm ghi nhận khoảng 1,1 triểu trẻ tử vong. Bệnh viêm phổi cũng do nhiều tác nhân virus hoặc vi khuẩn gây bệnh khác nhau, trong đó không phải ca nào cũng xác định được chính xác tác nhân gây bệnh. Một vấn đề chúng tôi cũng đang băn khoăn là số trường hợp tử vong chỉ tập trung chủ yếu ở phía Bắc mà phía Nam chưa có và trước tình hình nghiên cứu virú sởi chưa phát hiện có biến đổi về gene và độc lực. Do đó theo tôi, việc xác định nguyên nhân là rất cần thiết và công bố số liệu là phải hết sức khoa học và chính xác để tránh hoang mang cho người dân và như tôi đã nói ở trên.

Bộ Y tế cũng đang tiếp tục tìm hiểu nghiên cứu về virus học, đặc điểm lâm sàng, dịch tễ học của bệnh để có những kết luận chính xác nhất. Bộ trưởng Bộ Y tế  đã giao cho Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương phối hợp với các bệnh viện ở phía Bắc, Viện Pasteur Hồ Chí Minh phối hợp với các bệnh viện ở phía Nam đã và đang thực hiện các nghiên cứu này một cách rất khẩn trương.

PV: Các ca tử vong tập trung tại địa phương nào, thưa ông?

PGS. TS. Trần Đắc Phu: Hiện nay thì số bệnh nhân đông chỉ tập trung ở Bệnh viện Nhi Trung ương, Khoa Nhi Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Xanh Pôn của Hà Nội. Trong 25 trường hợp tử vong đã báo cáo là của một số tỉnh phía Bắc, trong đó có Hà Nội. Chúng tôi cũng đang phân tích thêm xem liệu sự khác biệt về thời tiết giữa hai miền Nam - Bắc trong thời gian vừa qua có ảnh hưởng đến mức độ nặng của sởi hoặc có vấn đề nguyên nhân khác liên quan ở khu vực miền Bắc không?

PV: Nhìn nhận thực tế diễn biến sởi tại các bệnh viện có nhiều trẻ biến chứng nguy hiểm, ông cho biết thêm về vấn đề công bố dịch?

PGS. TS. Trần Đắc Phu: Hiện nay việc công bố dịch thực hiện theo Quyết định số 64/2010/QĐ-TTg ngày 25/10/2010 của Thủ tướng Chính phủ quy định về điều kiện công bố dịch. Sởi là dịch bệnh nhóm B nên việc công bố dịch thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh trên cơ sở đánh giá tình hình dịch bệnh và khả năng kiểm soát của địa phương. Hiện nay các địa phương thấy rằng dịch vẫn trong tầm kiểm soát nên chưa công bố. Khi có 2 tỉnh trở lên đồng thời yêu cầu công bố dịch, Bộ Y tế sẽ xem xét để công bố dịch theo thẩm quyền được giao. Còn về các điều kiện khác như vấn đề biến đổi gene, thay đổi độc lực… của virus sởi thì các nghiên cứu của Bộ Y tế, cũng như thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới cũng chưa có gì bất thường.

Việc Bộ Y tế chưa công bố dịch sởi không có nghĩa là không triển khai các hoạt động phòng chống dịch sởi hoặc không cung cấp tình hình bệnh sởi đến người dân. Thực tế trong thời gian vừa qua, Bộ Y tế cùng với các địa phương đã tập trung cao độ, huy động các nguồn lực vào công tác phòng chống bệnh sởi. Ngay từ đầu năm, trực tiếp Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đã chỉ đạo các hoạt động phòng chống dịch bệnh trong đó có bệnh sởi, Bộ Y tế đã yêu cầu các đơn vị trong ngành y tế phối hợp với các đơn vị, địa phương rà soát đối tượng trong độ tuổi tiêm chủng, thực hiện quyết liệt chiến dịch tiêm vaccine sởi và tiêm vét vaccine sởi với mục tiêu đạt trên 95% số trẻ dưới 2 tuổi (đối với TP. Hồ Chí Minh là dưới 3 tuổi) chưa được tiêm vaccine sởi hoặc tiêm chưa đủ mũi được tiêm vaccine sởi trong dịp này; đến nay 63/63 tỉnh, thành phố đã triển khai chiến dịch tiêm vaccine sởi này và quyết tâm hoàn thành trong tháng 4/2014. 

Các đơn vị y tế cũng đã tập trung hết sức lực làm việc liên tục trong việc điều tra, giám sát để xử lý triệt để các ổ dịch. Đến nay, một số tỉnh miền núi ở phía Bắc như Yên Bái, Lào Cai, Sơn La, Hà Giang, Tuyên Quang… trước đây có số mắc sởi cao tại một số xã nay đã giảm mạnh, chỉ còn ghi nhận một vài ca lẻ tẻ hoặc không còn ghi nhận ca bệnh.

Dịch bệnh luôn có những diễn biến phức tạp, Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh để cung cấp thông tin cho người dân và triển khai các biện pháp phòng chống dịch phù hợp, đồng thời tiếp tục đôn đốc triển khai quyết liệt chiến dịch tiêm vaccine sởi nhằm kiểm soát hoàn toàn một cách chủ động bệnh sởi trên phạm vi toàn quốc.

PV: Vì những diễn biến bất thường của dịch sởi khiến các bậc phụ huynh đều rất lo lắng, khi con xuất hiện dấu hiệu sốt, phát ban đều vội vàng ôm con đến viện. Ông có khuyến cáo gì với các cha mẹ trong thời điểm này, thưa ông?

PGS. TS. Trần Đắc Phu: Đúng là như vậy, hiện tượng quá tải chỉ xảy ra ở Bệnh viện Nhi Trung ương, Khoa Nhi Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Xanh Pôn của Hà Nội. Tôi cũng có nhận được thông tin các bệnh viện các tỉnh lân cận thì số bệnh nhân sởi không có hoặc rất ít và số liệu theo dõi của chúng tôi cũng thấy có rất nhiều trẻ em vào thẳng bệnh viện tuyến Trung ương.

Như chúng ta đều biết sởi là một bệnh dễ lây qua đường hô hấp. Nếu trẻ chưa có miễn dịch với sởi lại tiếp xúc với trẻ mắc sởi thì nguy cơ lây bệnh rất cao tôi không muốn nói là lây gần như 100% và tất cả trẻ bị nhiễm với virus sởi là có biểu hiện lâm sàng. Vì thế, nếu trẻ có dấu hiệu mắc bệnh nào đó trong đó có cả mắc sởi, người dân nên khám trước ở tuyến cơ sở chứ không nên đi thẳng lên bệnh viện tuyến Trung ương để có được hướng dẫn điều trị hợp lý. Thực tế hiện nay các bệnh viện tuyến tỉnh, huyện cũng có đủ năng lực điều trị bệnh sởi và có đủ giường bệnh để thực hiện việc cách ly, phòng chống lây nhiễm, hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện.

Bộ Y tế  đã chỉ đạo các bệnh viện không chuyển các bệnh nhân lên tuyến trên trong khả năng điều trị của mình để tránh các trẻ em bị mắc các bệnh khác mà không bị mắc sởi sẽ dễ bị lây nhiễm sởi khi tiếp xúc với bệnh nhân sởi (kể cả ngay từ phòng khám bệnh chứ chưa cần vào điều trị trong bệnh phòng), hoặc ngược lại, các trẻ em mắc sởi nhẹ chỉ cần điều trị tuyến dưới nếu lên tuyến trên dễ mắc các bệnh truyền nhiễm khác nặng hơn vì tuyến trên bao giờ cũng có bệnh nhân nặng và nguy hiểm về đó điều trị. 

Trong lúc này mặc dù đã cố gắng hết sức, bệnh viện tuyến Trung ương đã quá tải rất nhiều, không đủ giường bệnh để thực hiện cách ly, phòng chống lây nhiễm nên nguy cơ nhiễm vi rút sởi hoặc các bệnh nhiễm trùng khác trong bệnh viện là rất lớn. Thực tế tại Bệnh viện Nhi Trung ương sau khi đã dành các phòng làm việc của bác sỹ cho điều trị bệnh nhân sởi, số trẻ phải nằm ghép vẫn cao, điều này không thể đảm bảo việc phòng chống lây nhiễm chéo. 

Vì thế, người dân nên khám cho con tại các bệnh viện tuyến cơ sở, phối hợp chặt chẽ với thầy thuốc theo dõi sát diễn biến của con mình để báo cho các thầy thuốc điều trị kịp thời, đồng thời các gia đình cũng lưu ý trong việc chăm sóc về dinh dưỡng và vệ sinh cho trẻ để tránh nguy cơ mắc các biến chứng do sởi gây ra. Khuyến cáo của chúng tôi là để trẻ em không mắc sởi, biện pháp duy nhất là các bà mẹ phải đưa con em đi tiêm phòng sởi đầy đủ và đúng lịch.

PV: Xin trân trọng cảm ơn

PV (thực thiện)