Công tác phòng, chống HIV/AIDS trong thời gian tới: Tập trung giải quyết 3 vấn đề cấp bách

Tư vấn cho bệnh nhân HIV điều trị bằng ARV. Ảnh minh họa

Những thách thức

Hiện cả nước đã phát hiện hơn 220.000 người nhiễm HIV, trong đó khoảng 50% số người bệnh đang điều trị thuốc kháng virus (ARV). Số thuốc này được cấp miễn phí cho người bệnh bằng nguồn kinh phí tài trợ từ các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, các nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế giảm dần và sẽ hết sau năm 2018. Đây là thách thức lớn trong công tác phòng, chống HIV/AIDS.

PGS. TS Nguyễn Hoàng Long - Cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho biết: Để giải quyết thách thức này, chúng ta bắt đầu phải chuyển sang nguồn sử dụng BHYT. Tuy nhiên, đây là vấn đề mới nên còn rất nhiều vướng mắc cần phải tập trung giải quyết.

Hiện nay có 3 vấn đề chính, trọng tâm mà Bộ Y tế, Cục Phòng, chống HIV/AIDS đang tập trung giải quyết. Thứ nhất: Nỗ lực để người nhiễm HIV có thẻ BHYT tăng nhanh. Tỷ lệ người nhiễm HIV/AIDS hiện đang có thẻ BHYT đang ở mức tương đối thấp. Trung bình trên toàn quốc tỷ lệ người nhiễm HIV có thẻ BHYT mới chỉ chiếm 40%, bằng 1/2 so với tỷ lệ tham gia BHYT chung cả nước. Thứ hai, nhanh chóng kiện toàn các cơ sở điều trị HIV/AIDS. Hiện nay, trên toàn quốc có khoảng gần 400 các phòng khám, điều trị HIV/AIDS. "Từ trước đến nay, các phòng khám này là do các nguồn viện trợ nước ngoài hỗ trợ, do đó khi nguồn viện trợ đang giảm mạnh, chúng ta phải kiện toàn, lồng ghép vào các cơ sở y tế nhằm đáp ứng được các yêu cầu cung cấp dịch vụ điều trị HIV/AIDS để ký hợp đồng với các cơ quan BHYT. Việc này vẫn đang còn nhiều khó khăn cần giải quyết”, đại diện Bộ Y tế cho hay. Thứ ba, cần tập trung giải quyết việc mua thuốc ARV và thanh toán ARV bằng nguồn BHYT. Đây là việc chưa có trong tiền lệ, vì vậy còn rất nhiều việc đang phải tháo gỡ.

Rào cản đối với những người nhiễm HIV/AIDS

Trên thực tế, người nhiễm HIV còn gặp không ít khó khăn, vướng mắc khi tham gia BHYT. Do phần lớn người nhiễm HIV là lao động tự do, không đủ giấy tờ cá nhân pháp lý như hộ khẩu, chứng minh nhân dân để tham gia BHYT. Việc mua BHYT theo hộ gia đình cũng là một trong những khó khăn, vì phần lớn những người trong các gia đình này đều nghèo.

Bên cạnh đó, nhiều người sau khi ra khỏi Trung tâm giáo dục chữa bệnh lo sợ bị kỳ thị cho nên không dám về địa phương, đi tìm việc nhiều nơi, không đăng ký tạm trú hoặc thường trú; thường xuyên thay đổi chỗ ở, sống lang bạt, thậm chí họ không có cả chứng minh nhân dân. Đây là rào cản cơ bản khiến người nhiễm HIV khó tiếp cận BHYT.

Một lý do khiến nhiều người nhiễm HIV chưa sẵn sàng mua thẻ BHYT nữa là do còn trông chờ sự hỗ trợ của Nhà nước hoặc các dự án. Tình trạng kỳ thị, phân biệt đối xử với người nhiễm HIV/AIDS vẫn còn cao, gây cản trở cho người có nhu cầu tiếp cận các dịch vụ dự phòng, điều trị và chăm sóc nhiễm HIV/AIDS, làm giảm tác dụng và hiệu quả của các dịch vụ này, bao gồm cả việc mua và sử dụng thẻ BHYT...

Tích cực tháo gỡ

PGS. TS Nguyễn Hoàng Long cho biết: “Thời gian qua, ngành Y tế và các cơ quan, đơn vị liên quan đã rất trăn trở, tích cực tháo gỡ những rào cản. Chúng tôi đã có rất nhiều cuộc trao đổi với người nhiễm HIV, cộng đồng người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS để tìm ra những rào cản khi người nhiễm HIV/AIDS tiếp cận sử dụng BHYT, nhiều người chưa có thông tin đầy đủ về sự cần thiết, cũng như làm thế nào để tham gia BHYT, nên trong thời gian vừa qua chúng tôi đã tích cực truyền thông. Từ năm 2015, chúng tôi đã phổ biến tất cả thông tin liên quan đến BHYT cho những người nhiễm HIV/AIDS đang điều trị tại các phòng khám về sự cấp bách, cần thiết và làm thế nào để tham gia BHYT, quyền lợi khi tham gia”.

Ngoài thông tin trực tiếp thì ngành Y tế cũng tăng cường truyền thông đại chúng thông qua đài, báo, kênh truyền hình đại chúng để phổ biến rộng rãi, đặc biệt là những người nhiễm HIV. Đồng thời, tích cực truyền thông cho gia đình người nhiễm, cho xã hội để họ có những tác động, vận động những người nhiễm HIV chưa tham gia BHYT.

Liên quan đến vấn đề lộ danh tính khi tham gia BHYT khiến nhiều người nhiễm HIV/AIDS lo ngại, PGS. TS Nguyễn Hoàng Long cho hay: Vì người nhiễm khi tham gia BHYT cần phải có thông tin chính xác, tên, địa chỉ… Tuy nhiên, những người nhiễm HIV/AIDS không cần phải lo ngại chuyện này, vì các thông tin này chỉ lưu hành tại các cơ sở y tế và các cơ quan liên quan đến BHYT. Các thông tin được bảo mật chặt chẽ, tuân thủ theo quy định, bảo đảm bí mật thông tin cho người nhiễm HIV/AIDS.

Về việc Luật BHYT vẫn quy định phải tham gia BHYT theo hộ gia đình. PGS.TS Nguyễn Hoàng Long cho biết, thời gian gần đây có nhiều người băn khoăn về quy định này, trong đó có những người nhiễm HIV/AIDS nên Bảo hiểm Xã hội Việt Nam đã có hướng dẫn thêm về tham gia BHYT theo hộ gia đình, nhưng không nhất thiết tất cả các thành viên trong một gia đình phải tham gia cùng một thời điểm, nên chúng ta vẫn có cơ chế để hỗ trợ những người nhiễm HIV/AIDS tham gia BHYT theo từng cá nhân và từng bước tiến đến hộ gia đình.

Phong Điệp