Đào tạo ồ ạt 9.000 tiến sĩ để làm gì?

Tốc độ đào tạo tiến sĩ “chóng mặt”

Dự thảo đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đại học và các trường cao đẳng đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT giai đoạn 2018-2025, tầm nhìn 2030” đặt ra mục tiêu nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt 35%. Để thực hiện mục tiêu này, Bộ GD&ĐT sẽ chi 12.000 tỷ đồng đào tạo 9.000 tiến sĩ. Như vậy, nếu theo phương án của Bộ đưa ra, chỉ trong vòng 8 năm, cả nước sẽ có thêm 9.000 tiến sĩ mới. Đây là con số mơ ước để nâng cao số lượng tiến sĩ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học nếu xét theo lý thuyết.

Đề án này đã nhanh chóng nhận được nhiều phản ứng khác nhau, không ít ý kiến bày tỏ lo ngại, nếu cứ đặt kế hoạch và áp chỉ tiêu đào tạo tiến sĩ sẽ cho ra đời hàng loạt "lò" đào tạo tiến sĩ mà số lượng sẽ át chất lượng. Ước tính hiện nay, cả nước có trên 24.000 tiến sĩ trong suốt nửa thế kỷ qua, nhưng chỉ trong thời gian ngắn sắp tới sẽ có thêm tới 9.000 tiến sĩ. Việc phát triển “nóng” số tiến sĩ khiến nhiều người băn khoăn rõ ràng là có cơ sở.

Xét trên thực tế, nhiều chuyên gia cho rằng, việc đặt mục tiêu phát triển nhanh chóng số lượng TS như vậy là không hợp lý vì hiện nay chưa có đánh giá cụ thể nào về chất lượng của những tiến sĩ hiện tại, mức đóng góp của họ cho xã hội, cho sự phát triển giáo dục ra sao. Ngay cả Đề án đào tạo 20.000 tiến sĩ (Đề án 911 - đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ cho các trường ĐH, CĐ giai đoạn 2010 - 2020) hiện nay hiệu quả thế nào, bao nhiêu người có việc làm, bao nhiêu người học về nước cống hiến? vẫn đang cần được làm rõ.

Ủng hộ việc cần nâng cao số lượng và chất lượng đối với đội ngũ giảng viên ĐH, tuy nhiên PGS.TS Trần Xuân Nhĩ, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam vẫn cảm thấy lo lắng trước mục tiêu chạy theo số lượng của đề án. Ông cho rằng, chỉ trong vòng có 8 năm mà đặt mục tiêu đào tạo 9.000 tiến sĩ là quá vội vàng, nhất là khi tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn, các trường đang trong giai đoạn tự chủ. Hơn nữa, Bộ GD&ĐT còn chưa đánh giá việc bồi dưỡng, nâng cao năng lực tiến sĩ của Đề án 911 đã có kết quả, chất lượng và đóng góp ra sao?

Lãng phí vì chạy theo số lượng?

Không chỉ lo lắng về số lượng, PGS.TS Trần Xuân Nhĩ đặt ra câu hỏi về chất lượng, thậm chí không loại trừ việc “xin-cho” suất học tiến sĩ. PGS Trần Xuân Nhĩ cho biết: “Hiện nay, chương trình mục tiêu đào tạo 20.000 tiến sĩ theo Đề án 911 đã ra đời nhiều “tiến sĩ giấy”, hoặc tiến sĩ không có đóng góp gì cho xã hội. Nếu cứ đào tạo mà không quan tâm tới chất lượng thì chỉ thêm lãng phí. Muốn đào tạo ra những tiến sĩ có chất lượng, nguồn tuyển phải đúng, tránh kiểu chạy chọt, “xin-cho”. Cần đặt ra các tiêu chuẩn cụ thể, siết chặt khâu tuyển chọn, chỉ chấp nhận những đề tài có chất lượng, có tính ứng dụng trong phát triển xã hội”.

Không chỉ PGS Trần Xuân Nhĩ băn khoăn, nhiều chuyên gia quan tâm đến việc thực hiện đề án này ra sao để đầu ra có chất lượng, chứ không phải “sánh vai” với các quốc gia trong khu vực về số lượng tiến sĩ. Theo nhiều chuyên gia từng học tập hay tham khảo mô hình giáo dục tại nhiều nước khác cũng phải thừa nhận rằng, cách đào tạo và chạy theo mục tiêu định ra về số lượng tiến sĩ ở Việt Nam là chẳng giống ai. Con số 2 vạn tiến sĩ, giờ sắp sửa là 9.000 tiến sĩ là một mục tiêu trái quy luật cung-cầu về tiến sĩ, thể hiện trọng bằng cấp hơn chất lượng khi cứ phải thực hiện theo số lượng cho bằng được.

Từng nhiều năm làm công tác quản lý, phát triển giáo dục bậc đại học, TS Lê Viết Khuyến (Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam) cho biết: “Bộ GD&ĐT cần đánh giá lại Đề án 911 trước khi triển khai đề án tương tự. Cần đánh giá lại giữa đào tạo tiến sĩ trong nước và nước ngoài, quá trình kiểm định chất lượng ra sao? Chưa có gì để khẳng định tăng số lượng tiến sĩ sẽ làm chất lượng giáo dục tăng lên, việc tăng tỷ lệ tiến sĩ phải là do nhu cầu của nền kinh tế, năng lực của đơn vị đào tạo, chứ không theo ý muốn của cơ quan quản lý. Nếu cứ đào tạo (tiến sĩ) ồ ạt sẽ dẫn đến chất lượng không đảm bảo, dư thừa và lãng phí”.

Trả lời báo chí bên hành lang Quốc hội, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phùng Xuân Nhạ cho biết, tỉ lệ giảng viên đại học có trình độ tiến sĩ ở nước ta hiện nay khoảng 21%, tức là ở mức thấp, nên phải nâng tỷ lệ này lên. Mục tiêu của Đề án 911 là phải đạt tỷ lệ 35%. Thậm chí, thêm 9.000 tiến sĩ cũng mới đạt 30%. Cũng theo Bộ trưởng Nhạ, Đề án này là chỉnh sửa, nâng cao chất lượng từ Đề án 911, trong đó tập trung vào việc thu hút các tiến sĩ đã đào tạo ở nước ngoài. Kinh phí để đào tạo được thực hiện dưới dạng học bổng, ai giành được thì được hưởng, chứ không phải chia tiền rót về địa phương hay cơ sở đào tạo.

Quang Anh