Đề án tăng học phí bị phản đối kịch liệt

"Dựa vào đâu để đưa ra mức phí này?"

Đề án tăng học phí của Sở GD-ĐT TP.HCM đã được UBND TP thông qua và được trình lên HĐND vào sáng ngày họp đầu tiên. Nếu được thông qua, mức học phí này sẽ được áp dụng từ niên học 2007 -  2008. Tuy nhiên, rất nhiều đại biểu HĐND đã phản đối đề nghị này.

Đại biểu Vương Phấn Kim (phó chủ tịch UBND quận 5) chia sẻ: tăng học phí để đầu tư cho cơ sở vật chất, nâng chất lượng giáo dục, nhưng với mức học phí mới chỉ một số gia đình có thể chấp nhận, còn những hộ thuộc diện xóa đói giảm nghèo thì sao? Theo bà Kim, nếu “trở bộ” không kịp, nhiều học sinh sẽ bỏ học, làm như vậy là sai luật.

Cùng quan điểm này, đại biểu Phạm Quý Cường (phó Ban pháp chế HĐND TP) nói mặc dù mức học phí áp dụng từ mười năm qua nhưng với mức tăng 2-3 lần thì đúng là bị... sốc. Ông đặt vấn đề: Dựa vào đâu để đưa ra mức phí này? Trước khi đề xuất có lấy ý kiến phụ huynh học sinh?

“Lẽ ra kinh tế phát triển thì ngân sách đầu tư cho giáo dục ngày càng nhiều hơn, vì sao lại tăng học phí?” - đại biểu Đặng Xuân Dũng (tổng biên tập báo Công An TP.HCM) lên tiếng. Ông Dũng đề nghị ngưng việc tăng học phí, nên có khảo sát kỹ hơn.

Theo đại biểu Phạm Văn Hải (phó chủ tịch Ủy ban MTTQ TP), đề xuất của Sở Tài chính chỉ đứng về phía của ngành giáo dục mà chưa nghe phía người dân. Xu hướng nhiều nơi là tiến đến không thu học phí tại các trường công. Tờ trình nói là không để học sinh bỏ học nhưng giải pháp nêu không rõ.

“Các bà nội trợ bước ra đường là chóng mặt với giá tăng, nay lại thêm học phí. Như vậy sẽ tạo ra gánh nặng cho dân. Đề xuất tăng học phí trong bối cảnh mà nhiều gia đình, cán bộ hưu trí chưa đồng tình, tôi thật sự rất băn khoăn. Nếu đại biểu chúng tôi giơ tay biểu quyết là làm trái ý dân và khi gặp mặt cử tri không biết ăn nói ra sao” - ông Hải nói.

ĐB Đặng Xuân Dũng: “Lẽ ra kinh tế phát triển thì ngân sách đầu tư cho giáo dục ngày càng nhiều hơn, vì sao lại tăng học phí?". Ảnh: Tuổi Trẻ	ĐB Phạm Văn Hải: “Các bà nội trợ bước ra đường là chóng mặt với giá tăng, nay lại thêm học phí. Như vậy sẽ tạo gánh nặng cho dân”. Ảnh: Tuổi Trẻ

Còn ĐB Đặng Văn Khoa - giám đốc Công ty Dầu thực vật Cái Lân - cho biết qua tham khảo, các cán bộ quản lý đều đồng tình tăng học phí, còn khi hỏi ý kiến hơn 10 giáo viên thì không ai đồng tình. Ông Khoa đề nghị: “TP.HCM nên đi đầu trong chống tham nhũng, lãng phí chứ không nên đi đầu trong tăng học phí”.

Trước sự bức xúc của nhiều đại biểu, phó giám đốc Sở Tài chính (đơn vị cùng với Sở Giáo dục - đào tạo đề xuất tăng học phí) Phạm Thị Kim Lệ giải thích: Sở đã cân nhắc kỹ trước khi đưa ra đề xuất tăng học phí. Mức học phí hiện nay áp dụng từ mười năm qua, nếu tiếp tục kéo dài sẽ góp phần làm trì trệ ngành giáo dục. Bà Lệ cho biết mức học phí trên đã tính đến khả năng của từng địa phương, khả năng thu nhập của người dân.

Với hộ nghèo, bà Lệ trấn an: Các ĐB không nên lo lắng vì năm học vừa qua có khoảng 49.000 hộ thuộc diện chính sách được miễn giảm học phí với 11 tỉ đồng, còn năm nay miễn giảm khoảng 34 tỉ đồng.

Không nên tăng học phí bậc mầm non và phổ thông

GS.TS Nguyễn Minh Thuyết

* Hiện nay trong các cơ sở giáo dục công lập nói chung, ngoài chính sách cấp học bổng cho học sinh giỏi, còn có chính sách miễn giảm học phí cho học sinh thuộc diện chính sách và học sinh nghèo. Theo Giáo sư, trên thực tế, những chính sách này đã thật sự hỗ trợ con em các gia đình nghèo tiếp cận với giáo dục chưa?

Khi tăng học phí, đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất tất nhiên là những gia đình nghèo. Mặc dù thu nhập của người dân hiện nay đã được cải thiện, nhưng phần đông các gia đình còn rất khó khăn. Ví dụ, thu nhập trung bình của một gia đình công nhân chỉ trên dưới 2 triệu đồng, nếu phải nuôi hai con ăn học thì sẽ rất khó khăn. Đối với họ, đóng thêm vài chục ngàn một tháng cho một cháu không phải là đơn giản. Giả sử, học sinh nghèo được giảm 50% học phí mà học phí tăng lên đến vài lần, thì số tiền còn phải đóng cũng rất lớn.

* Thưa Giáo sư, TP.HCM cũng quy định mức học phí khác nhau giữa nội thành và ngoại thành. Giáo sư có ý kiến gì?

Tôi chưa được tiếp cận đầy đủ với đề án của TP.HCM, mà chủ yếu là biết qua các phương tiện thông tin đại chúng. Theo những gì tôi được biết, thì quy định như TP.HCM là đúng nhưng chưa đủ.

Bởi vì, trên thực tế, tỷ lệ người nghèo trong nội thành cũng rất lớn. Hơn nữa, khi áp dụng chính sách này cần phải tính đến những vấn đề phát sinh. Ví dụ, có bỏ quy định học sinh phải học đúng tuyến không? Khi học phí ở ngoại thành thấp hơn, rất dễ nẩy sinh tình trạng nhiều gia đình ở nội thành cho con ra ngoại thành học để giảm bớt chi phí. Và nếu như vậy, ta phải tính việc đi lại của các cháu và tình hình giao thông chung của thành phố sẽ như thế nào.

Có ý kiến cho rằng, quy định các mức đóng góp khác nhau là thực hiện công bằng trong giáo dục: ai thu nhập cao thì đóng góp nhiều, ai thu nhập thấp thì đóng góp ít hoặc được miễn giảm. Nhưng giải bài toán này rất khó vì ta chưa nắm được mức thu nhập thực tế của từng người, từng hộ gia đình, từng nhóm xã hội. ở các nước phát triển thì điều này thực hiện khá dễ dàng vì mỗi người đều có một mã số thuế, mọi thu nhập đều được chuyển qua tài khoản ở ngân hàng, còn ta thì chưa có những điều kiện này.

* Thưa Giáo sư, có ý kiến cho rằng 20% ngân sách để chi cho giáo dục, cộng với việc xã hội hoá mạnh ở bậc đại học và dạy nghề sẽ vẫn đảm bảo được chi phí cho giáo dục?

Đúng là hiện nay, Nhà nước đã dành cho giáo dục một tỷ lệ ngân sách lớn, tuy nhiên nếu tính chung cho cả hệ thống thì mới đảm bảo được việc chi lương cho giáo viên và một số chi phí thường xuyên khác. Việc tăng cường cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục còn gặp khó khăn. Vì thế, cũng nên tính toán lại để tăng phần chi ngân sách cho giáo dục.

Nhưng theo tôi, nếu ngành giáo dục cần huy động sự đóng góp của người dân thì phải theo một cơ cấu hợp lý. Nếu Bộ GD&ĐT phối hợp được với Bộ Văn hoá - Thông tin giảm bớt những sách tham khảo trùng lặp hoặc vô bổ, phối hợp với các địa phương hạn chế tình trạng học thêm tràn lan thì đó cũng là một cách tiết kiệm chi phí của xã hội cho giáo dục.

* Trong những năm gần đây, Bộ GD&ĐT cũng đã hơn một lần  chủ trương tăng học phí nhưng vẫn không nhận được sự đồng thuận của dân. Theo GS, nguyên nhân chính là gì?

Theo tôi, một chủ trương mà hợp lý thì dân chắc chắn sẽ rất ủng hộ, ví dụ như chủ trương mới về hộ khẩu. Chủ trương nào chưa được người dân đồng tình thì cũng nên cân nhắc kỹ xem tại sao. Tăng học phí là một chính sách lớn, tác động đến từng nhà, vì vậy, nên công khai thông tin để người dân có ý kiến. Thậm chí là nên tổ chức thăm dò dư luận. Trước hết là công khai thực trạng kinh phí: ngân sách cấp bao nhiêu, đã chi những khoản nào, kết quả ra sao, những khoản nào còn thiếu.

Và tiếp đến, công khai dự kiến huy động sự đóng góp của xã hội: huy động như thế nào, sử dụng vào việc gì, dự kiến hiệu quả ra sao. Tôi nghĩ, dân ta cũng không ngại đóng góp với ngành giáo dục để lo chuyện học hành của con em mình. tuy nhiên, đóng góp phải phù hợp với khả năng thực tế, đảm bảo công bằng, hiệu quả.

Nước ta là một nước xã hội chủ nghĩa, người dân luôn mong muốn phúc lợi xã hội ngày càng cao, đặc biệt là trong giáo dục và y tế. Chính sách học phí, viện phí phải thể hiện được tính chất ưu việt của chế độ.

* Xin cảm ơn Giáo sư!

Nhóm PV Xã hội
(Bài có sử dụng một số thông tin của báo Tuổi Trẻ TP.HCM)