Đêm nhạc Nguyễn Anh Trí: Xúc cảm lay động trái tim của nhà khoa học viết nhạc

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân tặng hoa chúc mừng GS.TS Nguyễn Anh Trí (bên trái) trong “Đêm nhạc Nguyễn Anh Trí”. Ảnh: TL

Thay cho lời tri ân

18 ca khúc được giới thiệu trong chương trình chỉ là số ít trong tổng số 40 ca khúc mà GS.TS Nguyễn Anh Trí đã viết và cũng chỉ là một khía cạnh trong lĩnh vực sáng tác của ông. Ngoài nhạc, ông còn là tác giả của nhiều tập thơ như: “Mẹ và những miền quê mẹ”, “Sống mãi với thu vàng” và “Tình ca cầu vồng”. Về âm nhạc, ông cũng đã có 3 album mà mới nhất là “Bài ca mẹ Việt Nam anh hùng” gồm 10 ca khúc.

Lần này, GS.TS Nguyễn Anh Trí được tổ chức đêm nhạc mà có lẽ một ca sĩ bình thường khó mơ thấy. Nhưng ông làm đêm nhạc không phải để lấy tiếng hay để lấy “oai”, bởi lẽ tên tuổi của ông trong lĩnh vực khoa học đã quá đủ để nói lên sức ảnh hưởng: Hơn 200 công trình nghiên cứu với các danh hiệu cao quý: Thầy thuốc Nhân dân, bác sĩ cao cấp, GS.TS, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Công dân ưu tú Thủ đô... Ông làm đêm nhạc chỉ đơn thuần là để “tri ân với các cá nhân tập thể đã sát cánh cùng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, cùng tác giả trong mấy chục năm qua ở tất cả các hoạt động chuyên môn, khoa học, quản lý và sáng tác” - như ông phát biểu trong đêm nhạc.

Nhiều người không khỏi thắc mắc, một người bận rộn với nhiều trọng trách như GS.TS Nguyễn Anh Trí thì công việc sẽ choán hết thời gian và sức lực của ông. Nhưng thật ngạc nhiên và khâm phục là ông vẫn có thời gian cho thơ, nhạc và có trong tay một “gia tài” đáng nể. Cũng có thể, đó chính là cách ông nương tựa vào thơ, nhạc để tìm nguồn năng lượng tinh thần vô giá, giúp ông vượt qua những áp lực nặng nề trong công việc. Nhưng chắc chắn một điều, ông sáng tác không phải để thành nhạc sĩ. Chính bởi thế mà các bài hát của ông được viết khá giản dị, như đang thủ thỉ, sẻ chia với chính mình, với con người và quê hương đất nước. Các tựa đề ca khúc cũng không hề trau chuốt mà rất dung dị như: “Nguyễn Chí Thanh - người con của nhân dân”, “Tiếng gà gáy sáng”, “Cô Tấm ơi”, “Thánh địa Mỹ Sơn”, “Hà Giang - Mùa hoa tam giác mạch”, “Về với Đền Hùng”...

Chất thơ thấm đẫm trong ca từ

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam nhận định về nhạc của ông rằng, “nghe ca khúc của ông ta thấy toát lên một sự dung dị, mộc mạc, chân thành, đôi khi cháy bỏng nhiệt huyết, ca từ sâu lắng, giai điệu mượt mà như chảy ra từ suối nguồn dân ca các vùng miền”. Khi tổ chức đêm nhạc này cho GS.TS Nguyễn Anh Trí, điều khiến nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân thấy thú vị nhất là ca từ đầy chất thơ, được tác giả lựa chọn chắt chiu và rất giàu hình ảnh.

“Có người viết lời trước rồi sáng tác nhạc, có người lại viết giai điệu trước rồi vận lời vào. Riêng với những ca khúc của GS.TS Nguyễn Anh Trí, tôi thấy có sự nhuần nhuyễn rất khéo, nghĩa là không biết tác giả viết thơ hay nhạc trước. Thậm chí là khi viết thơ thì trong đầu anh đã có nhạc rồi. Chính thế mà khi nghe thấy có sự hòa quyện rất mượt mà. Tính âm nhạc sẵn có trong ca từ đã khiến tác giả vượt qua các cấu trúc, luật lệ về chuyên môn rất dễ dàng. Tôi cho đây là một xuất phát từ hơi thở của dân ca, của hò khoan Lệ Thủy đã thấm sâu vào ông từ khi còn nhỏ nên đặt bút viết là cứ thế tuôn chảy. Khi đã viết bằng hơi thở của mình thì người nghe cũng sẽ đón nhận bằng chính cảm xúc ấy, cảm xúc từ trái tim người nghệ sĩ đến trái tim của mọi người”, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân chia sẻ.

Trong đêm nhạc, nhà văn Đỗ Bích Thúy cũng khá bất ngờ với sự đa dạng trong chủ đề được tác giả viết. Có lần, chị nửa đùa, nửa thật khuyên GS.TS Nguyễn Anh Trí viết thêm tiểu thuyết, vì thấy ông có quá nhiều tư liệu sống hấp dẫn và lối kể chuyện vô cùng duyên dáng, tình cảm. “Với sở trường là một nhà thơ nên bản thân ca từ của anh đã có rất nhiều giai điệu và đầy tính thơ. Đó là lợi thế khi anh biến nó thành ca khúc”, nhà văn Đỗ Bích Thúy nói. Có thể minh chứng điều này khi nghe ca khúc “Bản trường ca trên mặt trống đồng” do ca sĩ Vũ Thắng Lợi và tập thể nghệ sĩ biểu diễn: “Tôi nhìn trên mặt Trống Đồng/ Thấy miên man chiều sâu đất nước/ Những là con Hồng/ Những là cháu Lạc/ Tề tựu bên nhau/ Chung sống kết đoàn/ Tôi thấy từ trong xa thẳm hồng hoang/ Con gà cất tiếng gáy/ Giục bình minh sáng dậy/ Con hươu ăn đêm/ Dưới bầu trời trăng/ Lấp lánh ánh vàng/ Những mái nhà sàn/ Che chở dân làng qua mùa mưa nắng/ Trong mênh mông tĩnh lặng/ Tôi thấy vòng quay của những tinh cầu...”.

Cũng có lúc GS.TS Nguyễn Anh Trí viết như tự sự với chính mình để rồi qua đó, người nghe như đồng cảm hơn với những sẻ chia của ông. Trong bài “Tiếng gọi mẹ ơi”, ông viết từ chính cảm xúc dành cho người mẹ đã mất của mình: “Con đã đi quá nửa cuộc đời/Vẫn ước ao nhiều hơn có Mẹ/Vẫn hồn nhiên như ngày tấm bé/Sướng khổ, buồn vui đều gọi Mẹ, Mẹ ơi!”. Vì xuất phát từ tình cảm thật mà khi nghe, khán giả không khỏi xúc động.

Ca khúc “Xin cứ tựa vào” do ca sĩ Anh Thơ thể hiện lại khiến khán giả thích thú với câu đúc kết đầy tính chiêm nghiệm và triết lý: “Tựa vào tình yêu, có thêm hạnh phúc/ Tựa vào chính mình, xin tựa vào chính mình để được chính mình hơn”.

Nhưng dù viết ở góc độ nào, đề tài gì thì âm nhạc của GS.TS Nguyễn Anh Trí cũng đều xuất phát từ tiếng lòng, là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tình người, tình quê hương, hướng đến cái thiện, cái đẹp trong con người mà sự lao động miệt mài cùng cách sống của ông cũng chính là một biểu trưng cho vẻ đẹp ấy.

Minh Nhật