“Địa đạo” phố cổ hầm hập trong mùa nóng

Ngõ sâu tối với công tơ, dây điện chạy chằng chịt trên đầu người. Ảnh: H.P

Xẩy cháy, dân thoát làm sao?

Chúng tôi đi qua những con ngõ như địa đạo ở phố cổ Hà Nội vào lúc giữa trưa mà như đi vào hầm tối. Ánh sáng lờ mờ hắt ra từ những ô cửa thông gió bé tẹo ngoài hành lang nhỏ hẹp. Có đoạn ngõ hai người đi ngược chiều còn khó tránh nhau. Nhiều đoạn ngõ tối mịt, người qua lại phải bật đèn điện thoại mà đi.

Bên dưới tấm bảng số 55 Hàng Ngang (quận Hoàn Kiếm) có một lối đi hẹp đến mức nếu không chú ý kỹ, người ta dễ lầm tưởng đó chỉ là khoảng không ranh giới giữa hai căn nhà 53 và 57. Phía trong ngõ 55 này có hàng chục hộ dân cư đang sinh sống. Lối vào - ra thấp và hẹp như địa đạo thời chiến tranh. Con ngõ này gần như chỉ được dùng riêng cho người "bản địa", cho dù đây đều là lối đi công cộng.

Ngõ sâu hun hút cảm giác lành lạnh bởi lối đi vừa hẹp vừa tối. Hẹp đến mức chỉ với tay là đến trần, rộng không quá một cánh tay. Dọc hai bên ngõ này là... nhà ở. Những bậc thang gỗ ọp ẹp rải rác được bắt từ ngõ lên tầng hai - nơi có căn hộ của những gia đình khác nhau. Qua những ô cửa tối, lại đi xuống một chiếc cầu thang khác hun hút không kém dẫn sang ngõ Nội Miếu. Dễ đến hàng trăm năm rồi, người dân ở đây từ đời này đến đời khác sống trong “địa đạo” nhiều bóng tối này. Có điều mỗi ngày mỗi chật vì diện tích vẫn vậy mà nhân khẩu cứ tăng lên.

Bà Hoàng Thị Huyền, 57 tuổi cư dân ở đây chỉ tay vào ngõ 47 Hàng Đường nói: “Ở đây điện sáng 24/24, tắt điện thì tối om. Tiền điện bổ đầu các nhà cùng đóng. Ngõ này, may mắn còn có tí giếng trời, nhiều ngõ khác quanh năm suốt tháng ánh nắng không bao giờ lọt vào được. Người lạ đến không ở được, nhưng mình ở chật chội, tối tăm đã quen nên thấy bình thường”.

Trong lòng những ngõ hẹp này, chúng tôi đi thêm một đoạn ngắn nữa thì mùi khói than xộc vào mũi. Rọi đèn pin điện thoại lên hai bên tường mới thấy khói bếp than bám đầy vào tường khiến cả con ngõ, từ trần đến hai bên tường đều nhem nhuốc màu đen của than.

“Nhà tôi nấu than tổ ong 20 năm nay rồi. Trước nấu củi nhưng bây giờ củi hiếm”, bà Huyền cho biết. Sát ngay những gian bếp của các gia đình là nhà vệ sinh và nhà tắm công cộng. Đây là nhà vệ sinh của những hộ diện tích quá hẹp không làm được trong nhà nên dùng lại khu vệ sinh công cộng cũ, đi xong là khóa lại. Cũng trong khoảng không gian nhỏ hẹp này, chúng tôi bắt gặp một phụ nữ ngoài 50 tuổi đang nấu ăn trên bếp than tổ ong ngay cạnh cột điện ngoài đường. Dọc lối đi đầu ngõ là than tổ ong xếp thành chồng cao quá đầu gối khiến chúng tôi rùng mình khi thoáng nghĩ, hỏa hoạn xẩy ra thì mọi người thoát thân làm sao?.

“Bà hỏa” rình rập mỗi ngày

Phía trong lối đi tối như hầm này là hàng chục ngôi nhà sinh sống.

Không “mục sở thị” rất khó hình dung phía trong những ngõ phố tối lại thông với nhau đến chằng chịt như mạng nhện. Cuộc sống phía trong những con ngõ nhỏ, nhà cũ này ẩn chứa nhiều nguy cơ cháy nổ.

Nhà nhỏ, người đông, sinh hoạt thường nhật của người dân lấn ra cả lối đi vốn đã nhỏ hẹp. Họ tận dụng từng centimét để bố trí cất đặt vật dụng. Suốt dọc bờ tường của lối đi được khoét lõm để chỗ thì đặt bếp, chỗ đựng tủ bát đũa, nơi để máy giặt...

Trong ngôi nhà cổ hơn 100 tuổi ở số 3 Trần Nguyên Hãn xuống trầm trọng bởi từ đời không được sửa chữa, lại quá tải số hộ gia đình. Nguy cơ cháy ập đến bất cứ lúc nào khi trong lòng ngôi nhà, nhiều người dân xây dựng nhiều bếp lò khổng lồ với khoảng 4- 5 lò than lớn bé luôn đỏ rực lửa. Bên cạnh đó, các trụ điện chằng chịt dây quấn ngang, dọc rất nguy hiểm nếu xảy ra cháy nổ. Để mở rộng diện tích sử dụng, một số gia đình còn cơi nới cả trên nóc ngôi nhà làm tầng lửng. Một số hộ khác thì cơi nới mở rộng diện tích xây thêm “ba lô”, “chuồng cọp”.

Ở trong những con ngõ này, mỗi căn phòng trung bình chỉ có diện tích khoảng 10 - 25m2 là nơi sinh hoạt của 4 - 5 người/hộ, bao gồm cả bếp nấu. Không chỉ vậy, các nhà sử dụng chung hành lang với nhiều hệ thống dây điện, dây cáp được đấu nối lỏng lẻo, dễ xảy ra chập cháy nếu chẳng may sơ ý. Phần lớn các tuyến phố tại phố cổ đều nhỏ, ngắn, hình ô bàn cờ, vỉa hè lòng đường chật hẹp, mật độ tham gia giao thông cao, thường xuyên ùn tắc, nhất là vào giờ cao điểm. Mật độ dân cư cao, nhiều căn nhà tại phố cổ là nơi ở của nhiều hộ gia đình, chỉ có một lối đi chung nên rất khó khăn trong việc thoát hiểm nếu xảy ra sự cố cháy nổ.

Nguy cơ cháy luôn thường trực trong phố cổ, nếu chính quyền địa phương, cơ quan chức năng không quản lý, nhắc nhở sát sao. Đồng thời, để giảm thiếu tối đa nguy cơ xẩy cháy trong mùa nắng nóng chính quyền cần lên phương án cụ thể, mạnh tay xử lý bằng những chế tài đối với tất cả cá nhân, doanh nghiệp vi phạm quy định về PCCC.

Hà Phương