Độc đáo lễ hội “Lồng tông” của người Tày

Trò chơi dân gian mang tên Đánh Bam tại ngày hội Lồng tông do UBND xã Hùng Mỹ tổ chức vào ngày mồng 4 tháng Giêng.Ảnh: Bảo Loan

Hội “Lồng tông” ở khắp nơi

Theo phiên âm tiếng Tày của người dân địa phương, hội Lồng tông (Lồng tồng) gọi là hội “Xuống đồng”. Hội diễn ra từ chiều ngày mồng 1 đến hết mồng 8 tháng Giêng. Lễ hội mang ý nghĩa cảm tạ trời đất, mưa thuận gió hòa trong năm qua cho mùa màng bội thu và mong cầu trong năm tiếp theo, người người, nhà nhà đều khỏe mạnh, an khang, vạn vật sinh sôi, mùa màng tươi tốt, bội thu.

Sở dĩ, hội Lồng tông kéo dài đến 8 ngày là bởi, từ ngày mồng 1 đến mồng 6, người dân các xã thuộc hai huyện Chiêm Hóa, Na Hang lần lượt tổ chức hội. Còn riêng ngày mồng 7 và mồng 8 sẽ là 2 ngày hội đặc biệt, được tổ chức quy mô tại trung tâm thị trấn của huyện. Vì vậy, đến Chiêm Hóa hoặc Na Hang vào những ngày này, du khách sẽ vô cùng bất ngờ, bởi người dân tưng bừng trẩy hội khắp nơi.

Hội Lồng tông là lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc Tày. Sở dĩ gọi hội Lồng tông là bởi, những ngày hội này được người dân trong các xã tổ chức không có phần nghi lễ cúng bái tâm linh. Hội Lồng tông được tổ chức tại các điểm thôn, xã có các trò chơi mang tính tập thể, như: Khai mạc hội; văn nghệ; đá bóng; tung còn; trò chơi đánh bam; trò đi cầu khỉ; kéo co; nhảy bao búa; thi may vá quả còn… Vì vậy, ngoài ý nghĩa mong cầu cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu. Hội còn là dịp đặc biệt để người dân quanh vùng gặp gỡ, giao hữu qua các trò chơi dân gian.

Năm nay, để chào đón một năm mới, 14 thôn thuộc xã Hùng Mỹ đã kết hợp, liên 3 thôn đồng tổ chức hội trong cùng một ngày. Chia sẻ với PV Báo Gia đình & Xã hội, anh Ma Văn Quỳnh (33 tuổi, Trưởng thôn Nghe, xã Hùng Mỹ) cho biết: “Năm 2018, để chào mừng năm mới và tạo buổi gặp gỡ cho người dân trong vùng, mỗi thôn trên địa bàn tự tổ chức hội. Ví dụ như thôn Nà Mí tổ chức hội vào mùng 1 Tết thì tất cả những người dân ở các thôn khu vực đều đến Nà Mí để trẩy hội và giao lưu với bà con trong thôn. Qua đó, góp vui bằng các tiết mục văn nghệ, hoặc cùng tham gia các trò chơi dân gian. Tiếp tục ngày mùng 2, thôn Rõm tổ chức hội tại điểm trường THCS số 2 Hùng Mỹ thì người dân tại các thôn lân cận cùng đến đây trẩy hội. Ngày mùng 3 thì hội được tổ chức ở thôn Thắm, mùng 4 tại thôn Khuân Thắng… Cứ như thế đến hết mùng 6 thì các thôn cùng ra thị trấn trẩy hội lớn vào ngày mùng 7, mùng 8. Thế nhưng, năm 2019, quy mô tổ chức hội tại các thôn thuộc xã Hùng Mỹ thay đổi là liên 3 thôn đồng tổ chức. Vào ngày mùng 2 Tết thì liên thôn Nghe - Nà Mí - Khuân Thắng đồng tổ chức hội. Mùng 3 thì liên thôn Rõm - thôn Bảu. Mùng 4 thì xã Hùng Mỹ tổ chức hội xã tại sân vận động thuộc trung tâm xã”.

Chị em được dịp trổ tài khéo léo, đảm đang

Cột còn có vòng tròn đồng tâm trên ngọn tại hội Lồng tông của liên thôn Bảu - Rõm, xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hóa, ngày mồng 3 tháng Giêng.

Tại huyện Chiêm Hóa, ngoài hội Lồng tông được tổ chức tại các điểm thôn, xã thì lễ hội Lồng tông có quy mô lớn hơn, được tổ chức tại trung tâm trị trấn huyện. Năm 2013, cùng với làn điệu hát Then, lễ hội Lồng tông đã chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Vì vậy, trong nhiều năm qua, huyện Chiêm Hóa luôn chú trọng bảo tồn và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống này. Cùng với đó là các hoạt động nhằm gắn kết lễ hội với các hoạt động xúc tiến du lịch trên địa bàn huyện.

Lễ hội Lồng tông tại Chiêm Hóa gắn với nghi lễ thờ cúng tại đền Bách Thần, nơi hội tụ của thiên thần, địa thần và nhân thần. Như mọi năm, Lễ hội năm nay có 2 phần lễ và phần hội, được chuẩn bị tươm tất từ ngày mồng 7 và chính thức khai lễ vào sáng sớm ngày mồng 8 tháng Giêng. Sau khi kết thúc phần Lễ các vị thần tại đền Bách Thần, đoàn rước lễ, dẫn đầu là đội múa lân và Thầy cả (thầy cúng), cùng các nam thanh nữ tú rước kiệu thần và 9 mâm tồng về sân vận động trung tâm huyện - nơi chuẩn bị diễn ra Hội Lồng tông có cột còn với vòng tròn đồng tâm dán giấy xanh, đỏ, để tiếp tục thực hiện nghi lễ cúng tế trời đất.

Kết thúc phần nghi lễ cúng tế trời đất cầu mong người người, nhà nhà sẽ có một năm mới an khang, bội thu mùa màng thì phần hội chính thức bắt đầu bằng lễ Tịch điền, tức là lễ cày ruộng đầu năm, bằng các đường cày đầu tiên khai mở đầu cho một năm sản xuất mới.

Trong không khí tưng bừng của xuân mới, người dân từ khắp các ngả đường dẫn về sân vận động trung tâm huyện Chiêm Hóa sẽ được chiêm ngưỡng, thưởng thức những sản vật của người dân địa phương, được tạo nên bởi chính những đôi tay thuần nông, khéo léo của người phụ nữ Tày. Đồng thời, du khách cũng được chứng kiến những màn trổ tài của người phụ nữ Tày qua phần thi may quả còn nhanh nhất, đẹp nhất; phần thi làm bánh dày; phần thi đan cót… hay những làn điệu hát Then cùng đàn tính bằng chất giọng Tày đặc biệt nơi đây.

Theo bà Hà Thị Hồng, Chủ tịch Hội LHPN huyện Chiêm Hóa, Trưởng Ban Tổ chức Hội thi khâu quả còn nhanh, đẹp Xuân Kỷ Hợi 2019, hội thi khâu quả còn nhanh, đẹp nhằm tôn vinh sự khéo léo, chăm chỉ của người phụ nữ. Hội thi cũng là dịp để chị em phụ nữ các dân tộc trong huyện trổ tài khéo léo trong việc khâu những quả còn đẹp, nhiều màu sắc với những hạt giống tốt. Trong thời gian 30 phút, các đội sẽ phải thật khéo léo, nhanh nhẹn để khâu được số lượng quả còn nhiều nhất, đáp ứng các tiêu chí đưa ra. Còn được nhồi bằng thóc, ngô, đậu hoặc đỗ để thể hiện sự coi trọng của người nông dân. Những quả còn đẹp, bảo đảm chất lượng sẽ được chọn dùng vào việc cúng tế, rồi ban phát làm lộc, lấy may cho du khách thập phương. Trong tiếng trống rộn rã, không khí tưng bừng của người trẩy hội từ khắp muôn nơi, những quả còn được tung lên trời cao, mang theo bao điều ước nguyện về một năm mới gặp nhiều điều tốt lành. Nam thanh nữ tú tung còn để mong tìm bạn đời, người già tung còn để cầu cho sức khỏe bình an, mong mùa màng bội thu, gia đình êm ấm.

Hà Nội: Người dân quay về thời "đồ đá" trong lễ hội thi nấu cơm đầu năm mới

GiadinhNet - Phải nhóm lửa bằng bùi nhùi, xay thóc, giã gạo để thi nấu cơm trong ngày đầu năm mới với mong muốn bình an, sum vầy và no đủ, đó là cách người dân làng Thị Cấm trình diễn trong lễ hội sáng ngày 12/2.

Bảo Loan