Đông Nam bộ: Nhiều phụ nữ trong tuổi sinh đẻ nhất nhưng lại sinh ít con nhất cả nước

Vì sao đông phụ nữ trong tuổi sinh đẻ nhưng mức sinh lại thấp?

Theo kết quả Tổng điều tra năm 2019, tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ của Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung thấp nhất (48,9%); trong khi đó tỷ lệ phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ của Đông Nam bộ cao nhất (chiếm 59,6%).

Là một trong hai vùng có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển nhất cả nước, Đông Nam bộ "sở hữu" rất đông số phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nhưng phụ nữ ở đây chỉ sinh 1,56 con/người năm 2019. Tổng tỷ suất sinh (TFR) ở vùng này liên tục giảm trong 30 năm qua, từ 2,90 con/phụ nữ năm 1989 xuống 1,76 con/phụ nữ năm 1999, 1,69 con/phụ nữ năm 2009.

Theo Tổng cục Thống kê, một số nguyên nhân dẫn đến biến động mức sinh của các vùng kinh tế - xã hội có thể là do di cư, văn hóa vùng miền, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các vùng.

Kết quả Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2019 cho thấy, người di cư chủ yếu là người trẻ tuổi (61,8% người di cư có độ tuổi từ 20-39) và là nữ giới (chiếm tới 55,5% người di cư). 

Độ tuổi phổ biến của người di cư là độ tuổi có mức sinh cao nhất lý giải một phần về mức sinh giảm tại một số vùng có tỷ suất xuất cư cao như Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là vùng nào có tỷ suất nhập cư cao thì mức sinh sẽ tăng cao. 

Đơn cử, Đông Nam bộ là vùng có trình độ phát triển kinh tế - xã hội thuộc mức cao nhất cả nước, tỷ suất nhập cư cao nhất cả nước nhưng mức sinh lại thấp. Người nhập cư đến vùng này là những người trẻ, nằm trong độ tuổi phổ biến của việc kết hôn và sinh đẻ. Tuy nhiên, mục đích di cư của những người này chủ yếu là để tìm việc làm, cải thiện cuộc sống của họ và gia đình. Chính điều đó đã làm chậm lại quá trình kết hôn, cũng như quyết định sinh con của các cặp vợ chồng dẫn tới việc mức sinh hạ thấp.

Bà Đặng Quỳnh Thư, Vụ trưởng Vụ Quy mô dân số - KHHGĐ, Tổng cục Dân số (Bộ Y tế), cho hay mức sinh thấp kéo dài sẽ để lại nhiều hệ lụy như già hóa dân số nhanh, thiếu hụt lao động, ảnh hưởng đến an sinh xã hội,... 

Thay đổi từ thông điệp truyền thông, ví dụ từ Đồng Nai

Thực tế hiện nay là tỷ lệ người trẻ có xu hướng kết hôn muộn, chỉ muốn sinh ít, sinh thưa ngày càng cao. Đặc biệt, những tỉnh, thành ở khu vực Đông Nam bộ có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển như TP.HCM, Đồng Nai, việc người trẻ kết hôn muộn và sinh ít con (chủ yếu là 1 con) khá nhiều.

Theo Chi cục DS- KHHGĐ tỉnh Đồng Nai, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên ở tỉnh này từ 1,12% năm 2011 giảm còn 0,93% năm 2019. Tuổi kết hôn lần đầu có xu hướng tăng: nam từ 25,7 tuổi (năm 2009) lên 26 tuổi (năm 2019); nữ từ 23,9 tuổi lên 24,1 tuổi. Số con trung bình trên một phụ nữ tiếp tục có xu hướng giảm từ 2,07 con/phụ nữ xuống còn 1,9 con/phụ nữ năm 2019. Điều này có nghĩa là, nam - nữ lập gia đình muộn hơn, nhưng số con sinh ra lại ít đi. Trong khi đó, số trường hợp ly hôn lại có xu hướng tăng từ 1,5% lên 2,2%. 

BS Huỳnh Cao Hải, nguyên Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Đồng Nai, người từng nhiều năm làm công tác DS-KHHGĐ, bày tỏ sự quan tâm và lo lắng khi mức sinh Đồng Nai đang đà giảm. Ông cho rằng, tỷ lệ dân số dưới 15 tuổi ở Đồng Nai đang giảm liên tục từ 33,9% (năm 1999) xuống còn 23,6% (năm 2019) kéo theo mức sinh giảm là một việc đáng báo động. Do đó, cần sớm đưa mức sinh cân bằng tự nhiên trở lại 2,1 con/mẹ. Có như thế mức sinh thay thế mới ổn định và an toàn.

BS Hải cũng nói thêm, để đạt được mức sinh thay thế này, ngành Dân số cần phải thay đổi thông điệp truyền thông từ "Mỗi cặp vợ chồng nên sinh từ 1-2 con để nuôi dạy cho tốt" thành "Mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ 2 con và nuôi dạy cho tốt". Thực tế, để đạt mục tiêu này không phải dễ, nhất là khi ở thời công nghiệp, con người bận rộn hơn và tâm lý muốn hưởng thụ, muốn bớt lo toan và bớt trách nhiệm. Do đó, ngoài việc đẩy mạnh công tác truyền thông và thay đổi thông điệp truyền thông của đơn vị chuyên môn, còn cần sự vào cuộc của nhiều sở, ngành khác.