Dư luận xung quanh đề xuất loại “Chí Phèo” ra khỏi sách giáo khoa

Tác phẩm văn học “Chí Phèo”. Ảnh: TL

Đề xuất gây… sốc

Vừa qua, dư luận xã hội lại được chứng kiến một đề xuất “lạ”, đó là việc ThS Nguyễn Sóng Hiền, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường ĐH Newcastle (Australia) cho rằng, nên loại bỏ tác phẩm “Chí Phèo” ra khỏi chương trình sách giáo khoa THPT. ThS Hiền cho rằng, tác phẩm này không có ý nghĩa nhiều về mặt giáo dục mà ngược lại, có thể có những tác động xấu về mặt nhận thức của học sinh. Nói về lý do đưa ra đề xuất của mình, ThS Hiền cho rằng, trong tác phẩm có nhiều chi tiết mang tính chất bạo lực, thô bạo như: Chí Phèo cưỡng bức Thị Nở, hành động ăn vạ của Chí Phèo, Chí Phèo đã dùng dao giết Bá Kiến…

Sau khi ý kiến này được đưa ra đã tạo nên một làn sóng dư luận tranh cãi gay gắt về việc nên hay không bỏ tác phẩm "Chí Phèo" khỏi chương trình SGK lớp 11. Nhiều phụ huynh, học sinh tỏ ra khá quan tâm với đề xuất này. Chia sẻ đánh giá về đề xuất nói trên, phụ huynh Nguyễn Thu Hà (ở Nguyễn Lương Bằng, Hà Nội) có con học THPT cho biết: “Bổ sung hay thay thế tác phẩm văn học trong sách giáo khoa cần hết sức thận trọng và phải phù hợp với cách tiếp thu của học sinh. Tôi thấy đề xuất bỏ tác phẩm “Chí Phèo” nếu nghe qua tưởng như hợp lý, lôgic. Nhưng việc dùng văn hóa, chuẩn mực đạo đức và pháp luật của thời hiện đại để phán xét câu chuyện của xã hội thực dân nửa phong kiến là không phù hợp. Giá trị của tác phẩm không phải cổ súy cho hành vi phạm pháp, lệch lạc, mà nói lên nét nhân văn, thương cảm cho số phận con người bị đẩy vào đường cùng, lưu manh hóa”.

Không nên áp đặt tư duy cho tác phẩm

Là giáo viên dạy Ngữ văn trung học nhiều năm, ThS Sư phạm Ngữ văn Nguyễn Thị Thu Trang (Trường Phổ thông Song ngữ liên cấp Wellspring Hà Nội) cho rằng, việc tiếp nhận một tác phẩm văn học, độc giả có thể có nhiều ý kiến tranh biện trái chiều, thậm chí phản biện đối lập nhau, điều đó làm tăng sức sống và sự đa dạng trong văn hóa tiếp nhận. Tuy nhiên, mọi sự tiếp nhận tác phẩm văn học phải đặt vào hoàn cảnh sáng tác/lịch sử ra đời của nó chứ không phải đưa một tác phẩm từ những năm trước Cách mạng lại soi chiếu dưới góc nhìn của năm 2017, tức là cách hơn 80 năm, liệu có hợp lí hay không?

Theo ThS Trang, tính bạo lực và bất mãn trong tác phẩm "Chí Phèo" khi học, học sinh đều nhận ra và các giáo viên giảng dạy đều định hướng được học sinh không hướng về nội dung đó mà trọng tâm là số phận người nông dân trước Cách mạng với bi kịch bị tha hóa, lưu manh hóa. Học về văn học để nâng cao năng lực cảm thụ, bồi đắp tâm hồn tình cảm, kĩ năng diễn đạt, còn để hiểu biết về thời kì lịch sử, đời sống con người trong quá khứ, nếu không học: Lão Hạc, Chí Phèo, Tắt đèn, Vợ nhặt... thì làm sao học sinh hiểu được con người và xã hội thời đó? Việc lược bớt truyện ngắn “Chí Phèo" so với nguyên tác để đảm bảo tính sư phạm và phù hợp đối tượng học sinh trung học là việc được nhiều người đồng tình.

Không đồng tình với ý kiến bỏ tác phẩm "Chí Phèo" khỏi SGK, ThS Nguyễn Thị Thu Trang cho biết: “Theo tôi, đó chỉ là một cách nhìn phiến diện, chủ quan và không bám rễ vào văn hóa dân tộc. Từ một tác phẩm, Chí Phèo đã bước ra đời thực với những mã hóa cách gọi tên “Chí Phèo” trong đời thực, điều đó khẳng định sức sống của một tác phẩm bước ra ngoài đời. Để phù hợp hơn với thời nay, giáo viên cần thiết kế đa dạng hoạt động để đọc hiểu tác phẩm, có thể liên hệ phê phán các hiện tượng tha hóa biến chất do môi trường sông, vấn đề bạo lực... để học sinh thấy gần gũi hơn. Giáo viên nên lắng nghe các ý kiến phản biện trái chiều của học sinh để làm phong phú bài giảng, để tranh luận nhưng tất cả mọi ý kiến trái chiều phải có cơ sở thuyết phục”.

Trước những phản biện về đề xuất của mình, ThS Nguyễn Sóng Hiền cho biết: “Tôi chỉ muốn gửi một thông điệp rằng giáo dục là một quá trình, nó phát triển theo quá trình phát triển tâm sinh lý và nhận thức của các em. Chúng ta không thể dạy trẻ lên ba về hôn nhân và gia đình cũng như dạy sinh viên đại học về sự khác biệt của giới tính. Vì vậy, các nhà quản lý giáo dục, các nhà chuyên môn, các nhà biên soạn sách giáo khoa cần có những cái nhìn thấu đáo, cái xem xét toàn diện khi đưa bất kỳ một chương trình dạy học nào, một tác phẩm hay nội dung nào vào dạy cho các em ở bất kỳ cấp độ nào, liệu nó có tác động tiêu cực đến nhận thức các em hay không? Nó có phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của các em trong độ tuổi đó không? dù nó có là tác phẩm kinh điển đi nữa”.

Quang Anh