Đừng để “dân số vàng” là ước mơ xa vời

Nhân sự kiện này, Báo GĐ&XH trân trọng đăng tải bài viết của ông Arthur Erken - Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam. Bài viết đề cập tới việc: Làm thế nào để Việt Nam tận dụng được hết lợi thế của giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”?

Ông Arthur Erken - Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam.

Chất lượng của lực lượng lao động Việt Nam chưa cao

Đạo là một chàng trai 30 tuổi, quê ở tỉnh Bắc Giang. Hiện tại Đạo sống cùng vợ và một cô con gái 3 tuổi trong một căn nhà nhỏ đi thuê tại Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp Trường Trung cấp Kỹ thuật điện tử, Đạo chuyển vào TP Hồ Chí Minh với hy vọng tìm được một công việc được trả lương cao.

Tuy nhiên, chỉ với chứng chỉ đào tạo nghề trong tay, thật khó có thể tìm được một công việc có mức lương đủ cho cuộc sống của một người trẻ tuổi. Sau khi kết hôn, Đạo lại quay trở về miền Bắc. Đạo đã thử làm rất nhiều công việc, trong số đó không có công việc nào liên quan tới những kiến thức mà anh đã học tại trường trung cấp đào tạo nghề. Thông qua bạn bè và người quen giới thiệu, cuối cùng anh cũng tìm được việc làm công nhân xây dựng với thu nhập dưới 350.000 đồng mỗi ngày. Tất cả những hợp đồng công việc của Đạo đều là “hợp đồng miệng”, chưa bao giờ có hợp đồng bằng văn bản, không có bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội. Ngoài ra, công việc của anh cũng không ổn định vì không phải ngày nào cũng có việc.

Những trường hợp tương tự như Đạo không phải là hiếm! Trên thực tế ở Việt Nam, nhiều sinh viên mới tốt nghiệp không thể tìm được việc làm ổn định.

Theo Bộ LĐ-TB&XH, Tổng cục Thống kê và Tổ chức Lao động Quốc tế, tại Việt Nam có khoảng 162.000 người có bằng cử nhân và thạc sĩ đang thất nghiệp. Ngoài ra, chất lượng của lực lượng lao động Việt Nam khó có thể cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Theo Báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế, năng suất lao động của Việt Nam bằng 40,7% so với Trung Quốc, 35% so với Thái Lan, 16,5% so với Malaysia, và 6% so với Singapore.

Tuy nhiên những người được gọi là “dân lao động” như Đạo lại không hề biết rằng Việt Nam đã bước vào thời kỳ “Dân số vàng”. Việt Nam đã chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng từ năm 2007 với số người trong độ tuổi lao động gấp đôi số người trong nhóm phụ thuộc. Thời kỳ đặc biệt độc nhất không có lần thứ hai này sẽ kéo dài đến năm 2041.

Vẫn còn những khoảng trống lớn

Việt Nam đang trong giai đoạn “cơ cấu dân số vàng” với lực lượng lao động trẻ rất dồi dào. Ảnh: CHÍ CƯỜNG

Tất nhiên những lợi ích của “cơ cấu dân số vàng” sẽ không tự đến. Để có thể tận dụng những lợi ích của giai đoạn này, Việt Nam cần phải xây dựng, thực hiện các chính sách và chương trình nhằm nâng cao chất lượng cho lực lượng lao động. Có thể thực hiện việc này bằng cách mở rộng các chương trình giáo dục và đào tạo, bao gồm cả đào tạo nghề dựa trên nhu cầu thị trường cũng như cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để tạo ra đủ công ăn việc làm và nâng cao thu nhập cho những thanh niên mới tham gia vào thị trường lao động như Đạo.

Những người lao động tạo ra doanh thu chỉ là một bộ phận của dân số. Điều quan trọng là cần đạt được sự phồn thịnh, hạnh phúc của người dân nói chung nếu chúng ta muốn tận dụng tối đa lợi ích của giai đoạn chỉ xảy ra một lần duy nhất trong lịch sử của một quốc gia. Đầu tư vào chăm sóc sức khỏe và giáo dục cho thanh, thiếu niên đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn này.

Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) đã công bố báo cáo tình trạng dân số thế giới năm 2014 với chủ đề: “Quyền năng của 1,8 tỷ thanh, thiếu niên - những người sẽ thay đổi tương lai”. Báo cáo đã chỉ rõ rằng các quốc gia đáp ứng tốt nhu cầu của thanh, thiếu niên trong giai đoạn này sẽ có những vị thế thuận lợi hơn rất nhiều trong nửa sau của thế kỷ khi dân số có trình độ học vấn cao hơn, khỏe mạnh hơn, lực lượng lao động có năng suất cao hơn, nền kinh tế tăng trưởng tốt hơn và tỷ lệ sinh giảm.

Mặt khác, những quốc gia không chú trọng tới việc đáp ứng nhu cầu của thanh, thiếu niên sẽ có tỷ lệ sinh ngày càng gia tăng, tỷ lệ phụ thuộc sẽ luôn duy trì ở mức cao. Một lực lượng lao động với tay nghề thấp sẽ làm nền kinh tế mắc kẹt trong các chuỗi giá trị thấp, dẫn tới tỷ lệ tăng trưởng thấp. Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng, thanh, thiếu niên chưa được hưởng các quyền về sức khỏe sinh sản và tình dục (SKSS&TD), các quyền về sinh sản – những yếu tố được coi là cơ bản nhằm giúp thanh, thiếu niên phát huy hết tiềm năng của mình. Nguyên nhân là do những khoảng trống lớn đang tồn tại trong việc cung cấp thông tin và dịch vụ.

Việt Nam làm gì để phát huy được lợi thế ?

Để có thể tận dụng các lợi ích của giai đoạn “cơ cấu dân số vàng”, Việt Nam cần thực hiện những lựa chọn phù hợp trong đầu tư và chính sách công trước khi bước vào giai đoạn quá độ về dân số. Chúng ta cần đầu tư nhiều hơn nữa vào chăm sóc sức khỏe (đặc biệt là sức khỏe sinh sản) cho thanh, thiếu niên, đồng thời đầu tư thêm vào giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Việt Nam nên đi theo con đường của các nền kinh tế mới thực hiện công nghiệp hóa gần đây và tận dụng tối đa lợi ích của thời kỳ “cơ cấu dân số vàng”. Đầu tư nâng cao tiếp cận với việc làm ổn định cho lực lượng lao động, xây dựng năng lực và trang bị cho người lao động những kỹ năng để họ có thể đáp ứng nhu cầu lao động trong tương lai và đầu tư vào các dịch vụ xã hội có chất lượng, bao gồm cả chăm sóc SKSS&TD cho thanh niên... Tất cả những sự đầu tư này sẽ giúp Việt Nam gặt hái được những lợi ích của thời kỳ "vàng" này.

Chương trình nghị sự về phát triển bền vững toàn cầu sau năm 2015 nối tiếp các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ sẽ mang lại một cơ hội đặc biệt để có thể đưa nhu cầu, nguyện vọng và tiềm năng của thanh, thiếu niên vào vị trí trung tâm của các chương trình nghị sự về phát triển của quốc gia hoặc toàn cầu. Một em nhỏ 10 tuổi tại thời điểm năm 2015 sẽ trở thành một thanh niên 25 tuổi năm 2030. Chỉ khi chúng ta đặt ra các mục tiêu cao ở giai đoạn hiện tại, chúng ta mới có thể mang lại cho thanh, thiếu niên một tương lai tươi sáng hơn.

Arthur Erken (Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam)