Đừng để “tức nước vỡ bờ” mãi!

Từ xưa đến nay, mỗi lần mưa bão đến, vỡ đê là chuyện thường xuyên xảy ra. Ở đây, không nói đến việc đê mới xây xong vài tháng đã vỡ hay chuyện lãnh đạo địa phương vội vàng đính chính thông tin đê vỡ là không chính xác, hay thậm chí “vỡ đê nằm trong kế hoạch”?!...

Trong lịch sử, các nhà sử học rất ít ghi về lụt bão. Vì vậy mà việc ghi chép về việc phòng tránh lũ lụt đắp thành công con đê Hồng Đức (đê sông Hồng) thời vua Lê Thánh Tông trở thành “của hiếm” trong lịch sử. Việc đắp con đê Hồng Đức là một thành tựu, nhưng chỉ chống được lũ khi lũ thấp. Nhưng chính việc này đã từng khiến xảy ra những trận lụt kinh hoàng vào những triều đại sau đó.

Cuốn hồi ký của quan Thượng thư triều Nguyễn là Nguyễn Tư Giản (1820-1890) để lại, trong đó ghi có một sự kiện rằng: Đê sông Hồng bị vỡ, khắp các tỉnh Thái Bình, Hưng Yên, Hải Dương, Hà Nam, Hà Đông bị lụt ngập chìm trong nước suốt 2 tháng trời. Chính vì có con đê, nên khi vỡ đê, nước tràn vào các tỉnh, mãi mà không rút xuống sông được, mãi 2 tháng sau nước mới rút hết. Cụ Nguyễn Tư Giản cùng quan quân phải bơi thuyền đi khắp nơi chỉ đạo chống lụt. Nhận ra sự tai hại của việc đắp đê, các quan đã áp dụng giải pháp đào đắp hệ thống sông rạch thoát nước, tức là phải chia thế nước.

Suốt 300 năm qua, hàng loạt các con sông được đào để chia thế nước của các con sông chính. Điển hình là sông Đào, được đào từ sông Hồng (tại vị trí TP Nam Định) chạy ra sông Đáy, để khi lũ sông Hồng lên, nước sẽ chảy chia bớt sang sông Đáy và ngược lại. Sông Rộc được đào từ sông Sò chạy xiên qua huyện Hải Hậu để đổ ra biển. Sông Đuống được đào rộng ra, để vận chuyển nước từ sông Hồng sang hệ thống sông Lục Đầu (sông Thương, sông Cầu, sông Thái Bình…).

Khi Nguyễn Công Trứ khẩn hoang ở các tỉnh Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định cũng tập hợp dân đào rất nhiều con sông để chia nước ra biển. Nhờ các công cuộc đó, mà sông Hồng ít gây ra lũ lụt. Ở miền Nam, rút kinh nghiệm từ các trận vỡ đê ở miền Bắc, các quan nhà Nguyễn không cho đắp đê như ở miền Bắc, mà cho đào hàng loạt các con kênh từ các dòng sông Tiền, sông Hậu để chia thế nước của các con sông này, nhằm tránh lũ lụt. Điển hình là con Kênh Vĩnh Tế chạy hơn 100 km đổ ra cửa biển Hà Tiên.

Việc học tập kinh nghiệm của cha ông, cùng với việc đắp đê, ngăn lũ thì cần tiếp tục đào các con sông để chia thế nước của những dòng sông hay xảy ra lũ lụt, như sông Bối, sông Hoàng Long, sông Mã, sông Thái Bình… Người xưa có câu: “Tức nước, vỡ bờ”, vì vậy không thể chỉ mãi ngăn nước để xảy ra “vỡ bờ”được. Chia thế nước là giải pháp cần phải tính đến.

Hạnh Khôi